Nghệ An giới thiệu, trưng bày bảo vật quốc gia hộp đựng Xá Lị Tháp Nhạn

Chiều 5/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An tổ chức Họp báo Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026. Tuần lễ diễn ra từ ngày 17 - 24/11 với chủ đề “Mạch nguồn văn hóa - Sức mạnh đoàn kết”.

Lễ khai trương Phòng trưng bày Bảo vật quốc gia hộp đựng Xá Lị Tháp Nhạn là một điểm nhấn trong chuỗi sự kiện của Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An, diễn ra lúc 20h ngày 18/11 tại Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh.

Cùng với khai trương phòng trưng bày, Bảo tàng tổ chức triển lãm “Đất và Người Nghệ An” và trưng bày chuyên đề “Phật giáo xứ Nghệ qua cổ vật”. Từ ngày 19 - 23/11, mỗi tối sẽ có chương trình nghệ thuật kết hợp hành trình chiêm bái Xá Lị Tháp Nhạn, diễn ra từ 20h – 20h30 phút.

Hộp đựng Xá Lị Tháp Nhạn có niên đại khoảng thế kỷ VII - VIII, hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh. Hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 2089/QĐ-TTg năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ.

Theo tài liệu do Bảo tàng Nghệ An cung cấp, hộp được chế tác từ kim loại màu vàng, có hình chữ nhật, dài 8cm, rộng 5cm, cao 5,5cm, nặng khoảng 200g. Cấu tạo gồm hai phần là nắp và thân hộp. Phần nắp có các cạnh hơi lõm xuống, tạo dáng như mái nhà; trên đỉnh trang trí dải hoa văn hoa cúc sáu cánh. Thân hộp được tạo hình công phu, các mép cạnh gò chắc chắn, xung quanh trang trí dải hoa sen cách điệu nối tiếp nhau thành khung hình chữ nhật.

Theo tư liệu khảo cổ học, kiểu dáng và phương pháp chế tác của hiện vật cũng được đánh giá là độc đáo, có nét tương đồng với một số hộp đựng xá lị bằng sơn mài được tìm thấy ở Myanmar, có niên đại khoảng thế kỷ VIII - IX.

Bên trong hộp còn lưu giữ lớp than tro và hai nửa vật thể hình bán nguyệt màu trắng đục, trong, mỏng như vỏ trứng, được xác định là xá lị. Đây là chi tiết có giá trị đặc biệt, góp thêm cứ liệu về sự hiện diện của Phật giáo tại Việt Nam nói chung và Nghệ An nói riêng từ khá sớm.

Hộp đựng Xá Lị Tháp Nhạn được phát hiện trong đợt khai quật di chỉ Tháp Nhạn, xã Hồng Long, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An do Viện Khảo cổ học phối hợp với Bảo tàng Nghệ Tĩnh thực hiện trong các năm 1985 - 1986.

Các nhà nghiên cứu xác định niên đại Tháp Nhạn dựa trên nhiều căn cứ khảo cổ, trong đó có viên gạch khắc dòng chữ “Trinh Quán lục niên”, tương ứng năm 632 dưới thời Đường (Trung Quốc). Kết hợp với kết cấu chân móng, tầng đế và vật liệu xây dựng, Tháp Nhạn được nhận định có niên đại khoảng thế kỷ VII.

Không chỉ có giá trị về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng, hiện vật còn cung cấp tư liệu quan trọng để nghiên cứu táng thức Phật giáo ở Việt Nam. Qua dấu tích khai quật, các nhà khảo cổ có thêm cơ sở tìm hiểu cách thức lưu giữ xá lị trong lòng tháp, cũng như sự giao thoa giữa tín ngưỡng, tập tục mai táng bản địa với Phật giáo du nhập từ bên ngoài.

Việc đưa Bảo vật quốc gia Hộp đựng Xá Lị Tháp Nhạn vào không gian trưng bày chuyên đề được kỳ vọng giúp người dân, du khách tiếp cận gần hơn với di sản, tìm hiểu những dấu tích lịch sử và quá trình hình thành, phát triển của Phật giáo trên vùng đất Nghệ An.