Ngăn chặn bạo lực học đường từ gốc, xây dựng môi trường giáo dục an toàn

Bạo lực học đường không còn là hiện tượng cá biệt mà đang trở thành mối lo thường trực của xã hội. Những vụ việc tưởng chừng nhỏ nhặt trong môi trường học đường, nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, có thể để lại hậu quả nặng nề đối với tâm lý, nhân cách của học sinh, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh trật tự và vi phạm pháp luật.

Thực tiễn cho thấy, chỉ khi việc phòng ngừa được triển khai từ sớm, từ gốc, với sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và xã hội, bạo lực học đường mới có thể được kiểm soát hiệu quả.

Những hồi chuông cảnh báo từ thực tiễn học đường

Thời gian qua, tại nhiều địa phương trong cả nước, các vụ việc bạo lực học đường liên tiếp xảy ra, gây bức xúc trong dư luận và lo lắng cho phụ huynh. Trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, một số vụ việc đã buộc các cơ quan chức năng phải vào cuộc xử lý.

Điển hình, ngày 14/10/2025, tại Trường THPT Sông Lô (xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ), chỉ vì tranh chấp chỗ ngồi trước giờ vào tiết học, nhiều học sinh lớp 10 đã lao vào đánh nhau ngay trong lớp. Ghế nhựa bị sử dụng làm vật chống trả, lớp học trở nên hỗn loạn. Rất may, vụ việc được can ngăn kịp thời, không có học sinh bị thương tích nghiêm trọng, song để lại tâm lý hoang mang cho thầy cô và học sinh.

Trước đó, ngày 9/9/2025, trước cổng Trung tâm GDNN - GDTX Bình Xuyên (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) một vụ xô xát giữa ba học sinh lớp 10 đã xảy ra, bắt nguồn từ mâu thuẫn nhỏ trong giờ ra chơi của ngày hôm trước. Đáng lo ngại, một số người thân của học sinh cũng tham gia can thiệp bằng hành vi bạo lực, khiến tình hình trở nên phức tạp hơn.

Qua xác minh của nhà trường và lực lượng chức năng, nguyên nhân các vụ việc đều xuất phát từ những va chạm rất nhỏ trong giao tiếp học đường. Thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, không được hòa giải kịp thời, những mâu thuẫn âm ỉ đã bùng phát thành xô xát, gây hậu quả vượt xa ban đầu.

Theo ông Phùng Quốc Lập, Phó Giám đốc GD&ĐT tỉnh Phú Thọ, bạo lực học đường hiện nay chịu tác động đồng thời từ môi trường sống thực tế và những ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội.

Việc tiếp xúc thường xuyên với các nội dung bạo lực, giật gân khiến một bộ phận học sinh lệch lạc trong nhận thức, coi bạo lực như cách thể hiện bản thân, trong khi gia đình và nhà trường chưa kịp thời định hướng, trang bị kỹ năng cần thiết.

Giáo dục đạo đức lối sống - “lá chắn” phòng ngừa bạo lực

Có thể thấy một trong những nguyên nhân cốt lõi dẫn đến bạo lực học đường là việc nhiều học sinh chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng sống, đặc biệt là kỹ năng quản lý cảm xúc, giao tiếp và giải quyết mâu thuẫn.

Ông Nguyễn Việt Hà, Phó Trưởng phòng Học sinh - Sinh viên (Sở GD&ĐT tỉnh Phú Thọ) cho rằng, khi đối diện với áp lực tâm lý hoặc xung đột cá nhân, không ít học sinh phản ứng theo cảm xúc tức thời, thiếu sự kiềm chế và chưa ý thức đầy đủ về hậu quả hành vi của mình.

Những hành động bộc phát trong khoảnh khắc có thể khiến sự việc vượt ngoài tầm kiểm soát, dẫn đến xô xát, đánh nhau và những hệ lụy kéo dài. Đáng lo ngại hơn, nếu không được ngăn chặn kịp thời, các hành vi bạo lực trong học đường hôm nay có thể trở thành mầm mống của hành vi vi phạm pháp luật trong tương lai.

Thực tế cho thấy, năm 2025, toàn tỉnh Phú Thọ có 45 bị cáo là học sinh thực hiện hành vi phạm tội, trong đó có cả những tội danh nghiêm trọng. Những con số này gióng lên hồi chuông cảnh báo về mối liên hệ chặt chẽ giữa bạo lực học đường và nguy cơ tội phạm hóa ở lứa tuổi vị thành niên.

Sau mỗi vụ việc bạo lực học đường, hầu hết các nhà trường đều kịp thời phối hợp với gia đình và cơ quan chức năng để xử lý theo quy định. Tuy nhiên, theo nhiều giáo viên chủ nhiệm, các biện pháp kỷ luật chỉ giải quyết được phần “ngọn”, trong khi những tổn thương tâm lý của học sinh lại kéo dài và khó khắc phục.

Thực tiễn cho thấy, công tác phòng ngừa chỉ hiệu quả khi được triển khai đồng bộ, liên tục và có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Gia đình giữ vai trò then chốt trong việc hình thành nhân cách, lối sống của trẻ; nhà trường là môi trường trực tiếp giáo dục đạo đức, kỹ năng; xã hội có trách nhiệm tạo không gian sống lành mạnh và kiểm soát các yếu tố tiêu cực, nhất là trên không gian mạng.

Với vai trò cơ quan quản lý, ngành Giáo dục tỉnh Phú Thọ đang từng bước chuyển từ xử lý bị động sang chủ động phòng ngừa. Sở GD&ĐT đã xây dựng quy trình xử lý rõ ràng, bảo đảm nghiêm minh nhưng nhân văn; đồng thời chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường tư vấn tâm lý học đường, giáo dục kỹ năng giải quyết mâu thuẫn không dùng bạo lực, thiết lập các kênh tiếp nhận thông tin để học sinh mạnh dạn phản ánh khi bị đe dọa, bắt nạt.

Nhiều mô hình như “Trường học an toàn - thân thiện - bình đẳng”, đường dây nóng, hộp thư góp ý, các nhóm liên lạc trường - lớp,...đã phát huy hiệu quả trong việc phát hiện sớm và ngăn chặn nguy cơ bạo lực từ xa. Song song với đó, các nhà trường chủ động phối hợp gỡ bỏ hình ảnh, video bạo lực lan truyền trên mạng xã hội, hạn chế tác động tiêu cực đến tâm lý học sinh.

Ngăn chặn bạo lực học đường từ sớm đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm của toàn xã hội. Khi giáo dục đạo đức, lối sống và kỹ năng sống được quan tâm đúng mức, triển khai từ gốc, trường học mới thực sự trở thành môi trường an toàn, nhân văn, nơi mỗi học sinh được bảo vệ, được tôn trọng và phát triển toàn diện, góp phần xây dựng một xã hội bền vững trong tương lai.