Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói với người đồng cấp Ukraine Zelensky khi tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ, rằng Mỹ sẵn sàng cấp cho Kiev giấy phép sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot.
Ngay khi thông tin được công khai, lời cam kết này đã gây ra nhiều hoài nghi trong giới phân tích quốc phòng.
Sản xuất cần những sự phê duyệt theo quy định nào?
Theo RT, khi công bố đề nghị, ông Trump thừa nhận ông chưa thảo luận kế hoạch này với nhà thầu Lockheed Martin hay RTX - hai công ty chính thực sự sản xuất hệ thống Patriot. Các công ty quốc phòng cũng chưa đưa ra bình luận nào về vấn đề này.
Tuy nhiên, ngay cả khi các công ty sẵn lòng giúp thực hiện cam kết của ông Trump, bất kỳ việc chuyển giao công nghệ sản xuất tên lửa Patriot nào cũng phải tuân theo luật kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt của Mỹ và sự giám sát của Quốc hội.
Lầu Năm Góc, Bộ Ngoại giao Mỹ và Ukraine cũng phải thống nhất về việc Ukraine được phép sản xuất những gì, ở đâu và dưới hình thức giám sát nào.
Các quy định an ninh quốc phòng của Mỹ còn yêu cầu bất kỳ cơ sở nước ngoài nào xử lý công nghệ tên lửa mật phải có nhân viên được kiểm tra kỹ lưỡng và hệ thống xử lý thông tin an toàn trước khi bắt đầu sản xuất.
Khi đó, Ukraine sẽ cần phải chạy thử các dây chuyền mới và đào tạo đội ngũ kỹ thuật từ đầu, những bước thường kéo dài quá trình này trong nhiều năm chứ không phải vài tháng.
Theo tạp chí Responsible Statecraft có trụ sở tại Mỹ, liên doanh cấp phép này sẽ tạo ra những rủi ro đáng kể đối với an ninh quốc gia của Mỹ bằng cách tạo điều kiện dễ dàng hơn cho các đối thủ cạnh tranh tiếp cận thông tin nhạy cảm.
Những quốc gia nào khác có giấy phép sản xuất đạn của Patriot?
Trong số tất cả các đồng minh và đối tác của Mỹ trên toàn cầu, chỉ có 2 nước là Đức và Nhật Bản được cấp phép sản xuất đạn tên lửa của Patriot và trường hợp của họ là một bài học cảnh báo về những khó khăn mà Ukraine đang phải đối mặt.
Nhật Bản, một quốc gia có trình độ công nghệ rất cao, đã được cấp giấy phép vào năm 2005. Nước này đã mất 3 năm để thử nghiệm tên lửa đánh chặn PAC-3, được sản xuất với sự hợp tác giữa Mitsubishi Heavy Industries, Raytheon và Lockheed Martin.
Hiện tại, Nhật Bản sản xuất khoảng 30 tên lửa mỗi năm - một con số được đánh giá là hoàn toàn không đủ để đáp ứng các tiêu chuẩn của một cuộc chiến tranh toàn diện và thiếu một chu trình sản xuất hoàn chỉnh của riêng mình.
Trường hợp của Đức thậm chí còn đáng chú ý hơn: Mỹ đã cấp cho Đức giấy phép sản xuất hệ thống Patriot vào năm 2022 sau khi xung đột Ukraine leo thang.
4 năm sau, họ vẫn chưa chế tạo được một quả tên lửa nào, trong khi việc xây dựng nhà máy chỉ bắt đầu vào cuối năm 2024.
Những vấn đề phải đối mặt
Ngay cả khi mọi rào cản pháp lý và chính trị được giải quyết chỉ sau một đêm, việc thiết lập dây chuyền sản xuất cũng vô cùng khó khăn.
Theo chuyên gia quốc phòng và kinh tế người Ukraine Oleg Belinsky, bất kỳ kế hoạch nào nhằm bắt đầu sản xuất trong vòng vài tháng tới đều vượt qua các định luật vật lý và toán học.
Ông cho biết, mặc dù việc cấp phép có thể được thực hiện trong một ngày, nhưng việc xây dựng nhà máy và mua sắm tất cả thiết bị sẽ mất ít nhất 5 năm, cần đầu tư hàng tỷ USD và phải tích hợp vào chuỗi cung ứng quân sự của Mỹ, vốn phụ thuộc vào hàng trăm nhà thầu.
Theo Belinsky, phần khó nhất của tên lửa không phải là hệ thống điện tử mà là động cơ nhiên liệu rắn.
Hàng chục linh kiện phải được pha trộn theo tỷ lệ chính xác, sau đó được xử lý chân không để loại bỏ các bọt khí siêu nhỏ, trước khi được nén chặt trong nhiều tuần dưới sự kiểm soát nghiêm ngặt về nhiệt độ và độ ẩm.
Sau đó, khối vật liệu hoàn chỉnh được chụp X-quang để phát hiện những vết nứt nhỏ nhất bên trong.
Nếu chỉ cần một thông số bị sai lệch, tên lửa sẽ bị loại bỏ vì ngay cả một vết nứt nhỏ nhất cũng có thể khiến nhiên liệu cháy quá nhanh và gây ra vụ nổ động cơ khi phóng.
Chuyên gia quân sự Nga Vasily Dandykin cũng đồng tình với nhận định này khi nói rằng Ukraine không có đủ nguồn lực cần thiết để sản xuất và lựa chọn khả thi duy nhất là thiết lập các cơ sở sản xuất ở nước ngoài.
"Việc sản xuất hiện đã bị hạn chế bởi những nút thắt cổ chai trong chuỗi cung ứng. Ngay cả khi Ukraine xây dựng được một nhà máy sản xuất, họ vẫn cần phải xây dựng mạng lưới nhà cung cấp. Đó là một thách thức đáng kể đối với nền tảng công nghiệp quốc phòng", Kelly Grieco, một chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Stimson, nói.
Chiêu trò chính trị của ông Trump?
"Động thái đưa ra lời đề nghị hỗ trợ tài chính từ Tổng thống Mỹ đối với ông Zelensky trông giống như một lời đề nghị tàn nhẫn, có vẻ hấp dẫn, nhưng lại không hấp dẫn như vẻ bề ngoài", Tiago Andre Lopes, trợ lý giáo sư Quan hệ Quốc tế tại Khoa Luật Đại học Lusiada, nói.
Ông lập luận rằng mục đích thực sự của Tổng thống Trump là đổ lỗi cho Ukraine: Nếu Ukraine không sản xuất được tên lửa dù nắm giữ giấy phép, Mỹ có thể nói rằng sự thiếu hụt hệ thống Patriot là lỗi của Ukraine chứ không phải của chính họ.
"Trong vòng sáu tháng hoặc một năm nữa, khi người Ukraine nói rằng họ không có tên lửa Patriot, ông Trump sẽ đáp lại: "Không, tôi đã cấp phép cho các ông rồi, tại sao các ông không sản xuất chúng?"", Lopes nói.
Agostinho Costa, một chuyên gia quân sự khác cũng lưu ý đề nghị này không hề báo hiệu sự thay đổi trong lập trường của chính quyền Tổng thống Trump về cuộc xung đột Ukraine: "Liên minh châu Âu trả tiền, Mỹ cung cấp, Ukraine thực hiện".
Phản ứng của Nga
Các chuyên gia quân sự phương Tây nhất trí cho rằng ngay cả khi Ukraine bằng cách nào đó vượt qua được mọi thách thức về công nghệ, bất kỳ cơ sở Patriot nào trên lãnh thổ Ukraine cũng sẽ trở thành mục tiêu ưu tiên hàng đầu cho các cuộc tấn công của Nga ngay khi nó được khởi công.
Nga đã liên tục nhắm mục tiêu vào các cơ sở quốc phòng của Ukraine, bao gồm cả một nhà máy sản xuất các bộ phận của tên lửa hành trình Flamingo.
George Beebe, Giám đốc chương trình chiến lược tổng thể tại Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trách nhiệm, nói Nga sẽ tấn công cơ sở này ngay khi viên đá đầu tiên được đặt xuống, buộc Ukraine phải điều chuyển các khẩu đội phòng không có để bảo vệ địa điểm này.
Ông cũng cảnh báo Mỹ nên hiểu rằng việc cấp phép cho Ukraine rất có thể sẽ khiến công nghệ Patriot bị tình báo Nga thu thập thông tin.
Bình luận về tuyên bố của Trump, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết: "Nga biết rất rõ những gì cần làm, Nga sẽ làm bất cứ điều gì cần thiết để bảo vệ lợi ích của mình".
