Những ngôi trường mới nơi biên cương
Trong không khí phấn khởi đón chào năm học mới, thầy và trò các trường PTNT TH&THCS Pa Tần, Hua Bum, Bum Nưa, Dào San và Petrovietnam – Phong Thổ cùng đón niềm vui khánh thành trường mới. Những dãy phòng học, khu nội trú, công trình phục vụ sinh hoạt được đầu tư đồng bộ tạo diện mạo mới cho giáo dục vùng biên.
Đây là dấu mốc đáng chú ý trong nỗ lực cải thiện điều kiện học tập cho trẻ em ở các xã biên giới của Lai Châu. Với địa hình chia cắt, bản làng nằm cách xa trung tâm, không ít học sinh phải vượt quãng đường dài để đến trường. Việc tổ chức học tập gắn với ăn ở, sinh hoạt tại trường có ý nghĩa thiết thực, giúp các em giảm bớt khó khăn trong đi lại và duy trì việc học.
Năm 2025, tỉnh Lai Châu đã dồn lực triển khai xây dựng 5 trường PTNT liên cấp theo chủ trương đầu tư xây dựng trường học tại khu vực biên giới đất liền. Các công trình được xây dựng tại những địa bàn biên giới, thể hiện sự quan tâm của Trung ương và địa phương đối với giáo dục, đào tạo và đời sống học sinh vùng khó khăn.
Năm học 2026–2027, 5 trường PTNT liên cấp đã phê duyệt trúng tuyển 5.318/5.320 chỉ tiêu, đạt 99,96%. Trong số đó có 4.557 học sinh nội trú và 761 học sinh bán trú. Đây là kết quả cho thấy nhu cầu học tập tại các trường được đầu tư mới rất lớn, đồng thời phản ánh sự quan tâm của gia đình và địa phương đối với mô hình này.
Trong năm 2026, 6 trường tiếp tục được khởi công tại các xã Khổng Lào, Sin Suối Hồ, Sì Lở Lầu, Pa Ủ, Mù Cả và Thu Lũm, với tổng mức đầu tư 1.845 tỷ đồng. Các công trình này được đặt mục tiêu hoàn thành, đưa vào sử dụng trong năm học 2027–2028.
Ông Mạc Quang Dũng, Giám đốc Sở GD&ĐT Lai Châu nhận định: “Khi được vận hành hiệu quả, mô hình trường nội trú liên cấp có thể tạo môi trường học tập ổn định, tăng cường sự liên tục trong giáo dục và giúp nhà trường chủ động hơn trong tổ chức các hoạt động rèn luyện kỹ năng, giáo dục đạo đức, thể chất và văn hóa để học sinh có cơ hội phát triển toàn diện”.
Không chỉ bổ sung cơ sở vật chất hiện đại, những ngôi trường còn mở thêm cơ hội học tập, chăm sóc và rèn luyện cho học sinh dân tộc thiểu số, góp phần tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực tại địa bàn chiến lược.
Từ cơ sở vật chất đến chất lượng giáo dục
Để những con số tuyển sinh chuyển thành chất lượng giáo dục thực chất, yêu cầu đầu tiên là tổ chức tốt đời sống học sinh. Với các em ở xa gia đình, nhà trường không chỉ thực hiện nhiệm vụ dạy học mà còn phải bảo đảm bữa ăn, giấc ngủ, vệ sinh, chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ tâm lý. Nề nếp sinh hoạt cần được xây dựng phù hợp với độ tuổi, tạo cho học sinh cảm giác an toàn và gần gũi.
Ông Phan Đình Hội, Hiệu trưởng Trường PTNT TH&THCS Bum Nưa cho biết: “Đối với học sinh tiểu học, việc làm quen với môi trường nội trú cần được thực hiện từng bước. Giáo viên phải phối hợp với phụ huynh để nắm thói quen, tâm lý và những khó khăn của từng em. Với học sinh THCS, nhà trường cần quan tâm giáo dục kỹ năng tự phục vụ, tinh thần trách nhiệm, ý thức giữ gìn vệ sinh và khả năng hòa nhập tập thể”.
Cũng theo ông Hội, đội ngũ giáo viên là yếu tố quyết định hiệu quả của công trình. Trường học được đầu tư hiện đại cần đi cùng đội ngũ đủ về số lượng, phù hợp về cơ cấu môn học và có khả năng đổi mới phương pháp giảng dạy. Công tác bồi dưỡng chuyên môn, ứng dụng công nghệ số, xây dựng học liệu và tổ chức hoạt động trải nghiệm cần được triển khai thường xuyên.
Phát biểu tại lễ khai giảng và khánh thành các trường ngày 5/9, ông Lê Minh Ngân, Bí thư Tỉnh ủy Lai Châu đề nghị ngành Giáo dục, chính quyền địa phương và các nhà trường “quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất được đầu tư”; đồng thời chú trọng xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, bảo đảm điều kiện ăn ở, sinh hoạt và học tập tốt nhất cho học sinh nội trú.
Yêu cầu này đặt ra trách nhiệm lâu dài đối với ngành giáo dục và chính quyền cơ sở. Sau khi công trình được bàn giao, cần có kế hoạch bảo trì, quản lý thiết bị, bảo đảm điện, nước, vệ sinh và an toàn trường học. Các nguồn lực phục vụ bữa ăn, chăm sóc sức khỏe và hoạt động giáo dục cũng cần được bố trí phù hợp với quy mô học sinh.
Một nhiệm vụ khác là duy trì bản sắc văn hóa dân tộc trong môi trường giáo dục. Học sinh tại các trường biên giới đến từ nhiều bản làng, mang theo tiếng nói, phong tục và những giá trị văn hóa riêng. Nhà trường cần tổ chức hoạt động phù hợp để các em hiểu, trân trọng văn hóa dân tộc mình, đồng thời tăng cường tiếng Việt, kỹ năng giao tiếp và khả năng tiếp cận tri thức mới.
Với vị trí ở địa bàn biên giới, các trường còn có vai trò bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức công dân và trách nhiệm bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Những nội dung này cần được lồng ghép thông qua bài học, hoạt động trải nghiệm, tìm hiểu truyền thống và giao lưu với lực lượng làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới.
Trong thời gian tới, cùng với việc đưa 6 trường đang xây dựng vào hoạt động theo kế hoạch, Lai Châu cần tiếp tục theo dõi chất lượng giáo dục tại 5 trường đã khánh thành. Các chỉ số như tỷ lệ chuyên cần, kết quả học tập, tình trạng bỏ học, sức khỏe học sinh, mức độ hài lòng của phụ huynh và hiệu quả sử dụng thiết bị sẽ giúp đánh giá sát hơn tác động của đầu tư.
Những ngôi trường nội trú liên cấp đang mở thêm cơ hội để học sinh vùng biên được học tập trong điều kiện tốt hơn. Nhưng giá trị lớn nhất của công trình không nằm ở quy mô hay hình thức kiến trúc, mà ở những thay đổi bền vững trong cuộc sống của học sinh: các em được đến trường đều đặn, được chăm sóc chu đáo, có kiến thức, kỹ năng và thêm niềm tin để xây dựng tương lai ngay trên quê hương mình.
