Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn trao đổi, giải đáp nhiều vấn đề 'nóng' về giáo dục

Ngày 20/9, tại phiên giải trình của về tình hình thực hiện chính sách pháp luật trong lĩnh vực GD-ĐT, hàng loạt vấn đề dư luận quan tâm được Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn trao đổi, chia sẻ, giải đáp.

Một số nội dung được các đại biểu quan tâm tập trung liên quan đến vấn đề thừa thiếu giáo viên; chính sách với đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và người học; thi tốt nghiệp THPT; tuyển sinh đại học, cao đẳng; chương trình, sách giáo khoa; phân luồng; sắp xếp, tinh gọn bộ máy; đào tạo nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực mũi nhọn…

Nguyên nhân và giải pháp giải quyết thừa thiếu giáo viên

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội đặt câu hỏi với Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn là chính sách cho đội ngũ nhà giáo, giải quyết tình trạng thừa - thiếu giáo viên, khó khăn tuyển dụng giáo viên các môn học đặc thù, điều động, luân chuyển giáo viên…

Trao đổi về nhóm nội dung này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, thừa hay thiếu giáo viên là theo định mức biên chế. Trong thực tế, khi thiếu giáo viên, địa phương tuyển dụng thêm giáo viên hợp đồng và bố trí các lớp học có sĩ số học sinh tăng lên. Cho nên thực tế không phải là không có giáo viên, mà là vẫn có giáo viên hợp đồng và sĩ số lớp tăng lên, ảnh hưởng chất lượng.

Ba nguyên nhân dẫn tới thiếu giáo viên được Bộ trưởng làm rõ. Thứ nhất, các địa phương chưa tuyển dụng hết số biên chế được giao. Một mặt địa phương muốn tuyển dụng, nhưng mặt khác lại có áp lực giảm biên chế chung trong toàn hệ thống, mà đội ngũ giáo viên lại chiếm tỷ lệ lớn trong viên chức. Một số nơi chưa mạnh dạn tuyển dụng.

Thứ hai, thừa thiếu cục bộ do biến động dân cư, có nơi thiếu nhưng có nơi thừa mà các địa phương chưa kịp thời điều chuyển, thuyên chuyển giáo viên.

Thứ ba, thừa thiếu cục bộ giữa các cấp học, giữa cơ cấu môn học. Độ vênh trong tính toán định mức cũng dẫn đến một phần nhỏ câu chuyện thừa thiếu.

Về giải pháp khắc phục, Bộ trưởng cho biết, Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã giao Giám đốc Sở GD&ĐT được quyền tuyển dụng, thuyên chuyển, điều động đội ngũ giáo viên.

Đây là giải pháp rất quan trọng. Một số địa phương đã tiến hành tuyển dụng tập trung mang lại rất nhiều ưu điểm. Các địa phương vừa qua sắp xếp, số lượng đội ngũ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sắp xếp cần bố trí lại là khoảng 33.000, trong đó các địa phương đã bố trí được khoảng 22.000 sang làm giáo viên trực tiếp, số còn lại tiếp tục được bố trí.

Dự kiến trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10 Bộ GD&ĐT sẽ ban hành định mức mới về giáo viên, xem xét đặc thù dạy học 2 buổi/ngày, đặc thù địa bàn, vùng miền, cấp học, môn học và căn cứ theo quy mô học sinh, sĩ số lớp.

“Chúng tôi tính toán số lượng còn thiếu so với định mức thực tế sẽ khoảng trên 43.000 chỉ tiêu. Con số này phù hợp và gần tương đương với số lượng giáo viên hợp đồng hiện nay, cũng như số biên chế được giao năm 2025 chưa tuyển dụng được. Nếu cấp thẩm quyền giao biên chế và các địa phương tuyển dụng hết thì sẽ cơ bản đủ”, Bộ trưởng thông tin.

Đối với vấn đề thừa thiếu cục bộ các môn chuyên biệt (Tiếng Anh, Nghệ thuật, Âm nhạc...), Bộ GD&ĐT đã hướng dẫn các địa phương một số giải pháp như ký hợp đồng với nghệ nhân, huấn luyện viên từ bên ngoài theo chế độ hợp đồng để làm việc; ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) trong môn Tiếng Anh, Tin học, năng lực số; chế độ chính sách thu hút đối với giáo viên các môn này.

Về luân chuyển giáo viên vùng khó khăn, Bộ trưởng cho rằng, khi Giám đốc Sở GD&ĐT có quyền luân chuyển giữa các xã, phường thì không phải một giáo viên được điều động đi 5-10 năm mới được chuyển về mà hoàn toàn có thể điều chuyển giáo viên đi 1-2 năm rồi quay vòng.

“Bằng cách này, vùng sâu vùng xa luôn luôn có đội ngũ giáo viên tốt, cứ một giáo viên chuyển về thì có một giáo viên chuyển đi. Đề nghị các địa phương rất quan tâm việc này, vì cơ chế chính sách đã có rồi”, Bộ trưởng nói.

Quy định về thi, tuyển sinh trên nguyên tắc: bảo đảm tin cậy, đánh giá đúng năng lực, công bằng

Kỳ thi tốt nghiệp THPT, tuyển sinh ĐH- CĐ cũng là vấn đề được nhiều đại biểu đề cập trong nội dung chất vấn.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết, trải qua một quá trình dài đổi mới, đến nay Kỳ thi tốt nghiệp THPT, tuyển sinh, đã được tổ chức theo hướng gọn nhẹ, tiết kiệm, giảm đáng kể áp lực cho xã hội. Hiện toàn bộ quy trình từ đăng ký dự thi, đăng ký xét tuyển, nộp lệ phí đến xác nhận nhập học đều đã được thực hiện trực tuyến trên hệ thống chung của ngành.

Chia sẻ giải pháp trước một số sai phạm, tiêu cực xảy ra thời gian qua, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đề cập đến việc sẽ tăng cường sự tham gia của các trường đại học; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu để sớm phát hiện dấu hiệu bất thường.

Bộ đồng thời tiếp tục cải tiến khâu ra đề thi, bảo đảm đánh giá được năng lực, kiến thức của học sinh sau THPT. Kỳ thi không chỉ phục vụ xét tốt nghiệp mà còn đánh giá mặt bằng chất lượng giáo dục giữa các địa phương, tác động của chương trình, nội dung giáo dục và phương pháp giảng dạy; đồng thời cung cấp một phần căn cứ cho xét tuyển đại học.

Về xét tuyển đại học, khoảng 50% số người nhập học được tuyển bằng kết quả thi tốt nghiệp THPT; kết quả học tập THPT chiếm khoảng 30%; còn lại từ các phương thức khác. Chỉ khoảng 30% chỉ tiêu tuyển sinh tại các trường có tính cạnh tranh cao, khoảng 70% chỉ tiêu còn lại có mức độ cạnh tranh không lớn.

Tập trung giải quyết những vấn đề liên quan đến nhóm chỉ tiêu có tính cạnh tranh cao, Bộ GD&ĐT đã làm việc với các trường đại học lớn về việc tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực. Khi các kỳ thi này được liên kết, đáp ứng yêu cầu của phần lớn các trường đại học tốp trên và có thể chuyển đổi kết quả; qua đó, góp phần giảm áp lực cho kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Về điều chỉnh quy chế tuyển sinh đại học, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chia sẻ, quan điểm của Bộ là những chính sách lớn cần được giữ ổn định; công tác tuyển sinh phải bảo đảm nguyên tắc: tin cậy, đánh giá đúng năng lực người học và công bằng.

Bộ trưởng nói rõ: công bằng trong tuyển sinh thể hiện ở việc đánh giá đúng năng lực người học, phù hợp với yêu cầu của từng ngành, từng trường. Thực hiện Luật Giáo dục đại học, các trường được trao quyền tự chủ trong xác định phương thức tuyển sinh. Bộ tôn trọng quyền tự chủ này nhưng vẫn phải đặt ra các hàng rào kỹ thuật chung để bảo đảm công bằng, độ tin cậy và đánh giá đúng năng lực người học.

Hiện các trường sử dụng nhiều phương thức tuyển sinh, Bộ thống kê và phân loại thành khoảng 20 nhóm. Tuy nhiên, về cơ bản vẫn tập trung vào một số phương thức chính như xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ, xét kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực, kết hợp kết quả thi tốt nghiệp THPT với các phương thức khác, sử dụng chứng chỉ quốc tế…

Bộ trưởng cho rằng, với một ngành hoặc chương trình đào tạo, khi lựa chọn thí sinh cần có tiêu chí đánh giá thống nhất. Khi đã xác định yêu cầu về năng lực, kiến thức của người học, phương thức tuyển sinh về nguyên tắc cũng phải bảo đảm tính nhất quán. Nếu một trường sử dụng nhiều phương thức thì điểm chuẩn đầu vào giữa các phương thức phải bảo đảm mức độ tương đương.

Việc quy đổi tương đương giữa các phương thức đã giúp giảm đáng kể chênh lệch điểm chuẩn. Tuy nhiên, giữa các trường vẫn có cách quy đổi khác nhau, trong khi kết quả học bạ cũng có sự khác biệt giữa các trường, các địa phương. Do đó, việc quy đổi giữa các phương thức vẫn khó bảo đảm độ chính xác tuyệt đối.

Trên cơ sở phân tích dữ liệu tuyển sinh nhiều năm và kết quả học tập của học sinh, Bộ GD&ĐT cho rằng cần có lộ trình giảm số lượng phương thức tuyển sinh. Mục tiêu là với mỗi ngành, chương trình đào tạo, khi đã xác định được năng lực cần đánh giá và phương thức phù hợp nhất thì tiến tới sử dụng một phương thức phù hợp. Theo lộ trình, dự kiến từ năm 2027, mỗi ngành, chương trình được áp dụng tối đa 3 phương thức và đến năm 2028 còn 1 phương thức.

Về việc cộng điểm chứng chỉ, trong đó có chứng chỉ tiếng Anh quốc tế như IELTS, và cộng điểm học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia, Bộ trưởng cho biết các điều chỉnh của Bộ được đưa ra trên cơ sở phân tích dữ liệu.

Theo đó, nếu một ngành, một trường yêu cầu năng lực tiếng Anh đầu vào thì Bộ yêu cầu đưa tiếng Anh vào tổ hợp xét tuyển, coi đây là một tiêu chí xét tuyển chính thức. Trường hợp này, các chứng chỉ tiếng Anh vẫn có thể được quy đổi thành điểm để xét tuyển; nhưng nếu thêm được cộng điểm từ chứng chỉ, thì một kiến thức được tính hai lần. Ngược lại, nếu tổ hợp xét tuyển không yêu cầu tiếng Anh nhưng thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh lại được cộng thêm điểm thì có thể tạo bất lợi cho những thí sinh khác.

Thực tế, có những ngành có điểm chuẩn lên tới 28 điểm nhưng cho phép cộng chênh lệch tới 1,5 điểm. Trong khoảng điểm từ 26,5 đến 28, có thể có hàng nghìn thí sinh không trúng tuyển dù có năng lực tiếng Anh nhưng không có điều kiện tham gia các kỳ thi chứng chỉ có chi phí cao.

Theo Bộ trưởng, việc học tiếng Anh vẫn có giá trị đối với quá trình học tập ở đại học và năng lực nghề nghiệp sau này. Việc không còn cơ chế cộng điểm chứng chỉ không đồng nghĩa với việc năng lực tiếng Anh không được sử dụng trong tuyển sinh; các chứng chỉ vẫn có thể được quy đổi thành điểm ở những trường, ngành có yêu cầu.

Bộ sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến của các bên và làm việc với chuyên gia để tiếp tục hoàn thiện chính sách, với mục tiêu đánh giá đúng năng lực và bảo đảm công bằng giữa các thí sinh.

Rà soát đồng bộ chương trình và sách giáo khoa, thực hiện tốt phân luồng

Về sách giáo khoa và chương trình, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ, Bộ GD&ĐT đã đưa nhiệm vụ rà soát đồng bộ chương trình và sách giáo khoa vào nhiệm vụ trọng tâm của năm học tới.

Những nội dung còn bất cập đã được Bộ kịp thời điều chỉnh trong những năm qua; tuy nhiên, lần này sẽ thực hiện theo hướng đồng bộ, toàn diện và sâu hơn.

Trong đó, Bộ sẽ rà soát kỹ chương trình giáo dục để bảo đảm phù hợp với bối cảnh mới, tăng cường phát triển năng lực toàn diện cho người học, nhất là những năng lực cần thiết trong bối cảnh mới; đồng thời chú trọng giáo dục đạo đức, kỹ năng, lối sống và trách nhiệm xã hội. Những nội dung, thời lượng môn học không còn phù hợp hoặc chưa thiết thực cũng sẽ được xem xét, điều chỉnh.

Tương tự đối với nội dung sách giáo khoa, những nội dung bất cập, chưa phù hợp với thực tiễn đều đã được điều chỉnh. Tuy nhiên, trong thời gian tới, việc chỉnh sửa sẽ được thực hiện đồng bộ hơn.

Công việc này cần có thời gian, đặc biệt với sách giáo khoa. Bộ sẽ tập hợp, lựa chọn đội ngũ chuyên gia, thành lập các hội đồng để rà soát, chỉnh sửa và thẩm định kỹ lưỡng. Mặc dù khối lượng công việc rất lớn, Bộ sẽ xây dựng kế hoạch và triển khai khẩn trương.

Về cung ứng sách giáo khoa, Bộ trưởng thông tin, đến 17h ngày 19/9, số lượng sách giáo khoa còn thiếu, chưa đến tay học sinh đã giảm xuống còn khoảng 900 nghìn cuốn. Như vậy, số lượng cung ứng sách giáo khoa đến tay học sinh đã đạt khoảng trên 99%. Nhà xuất bản và công ty cung ứng sách sẽ tiếp tục tích cực triển khai để đáp ứng đầy đủ nhu cầu sách giáo khoa của người học trong một vài ngày tới.

Về vấn đề phân luồng, Bộ trưởng nhấn mạnh đây là một chủ trương đúng đắn. Cần hiểu phân luồng là tạo điều kiện, khuyến khích người học lựa chọn con đường học tập phù hợp với sở trường, nguyện vọng cá nhân và nhu cầu nhân lực của thị trường lao động, qua đó góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

Nhấn mạnh quyền học tập, quyền lựa chọn con đường học tập thuộc về người học, Bộ trưởng cho rằng, phân luồng theo cơ chế cứng không còn phù hợp. Chúng ta không thể vì mục tiêu phân luồng sang giáo dục nghề nghiệp mà áp đặt một tỷ lệ cứng đối với học sinh vào trung học phổ thông. Quan điểm này cũng được thể hiện trong Nghị quyết 11, với mục tiêu đến năm 2030 có 85% người học đạt trình độ trung học phổ thông và tương đương; đến năm 2035 thực hiện phổ cập trung học phổ thông và trình độ tương đương. Trình độ tương đương ở đây bao gồm cả trình độ trung cấp nghề theo mô hình giáo dục nghề nghiệp mới.

Bên cạnh việc tăng chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 theo nhu cầu của người học, để thực hiện tốt phân luồng, Bộ trưởng cho rằng, cần triển khai hiệu quả mô hình trung học nghề. Bộ GD&ĐT đã hoàn thiện các cơ sở pháp lý, ban hành các văn bản hướng dẫn để các địa phương triển khai. Điều quan trọng là phải tổ chức và thực hiện tốt mô hình này.

Bộ trưởng nhấn mạnh thêm: người học và các gia đình, phụ huynh rất nhạy bén với nhu cầu của thị trường lao động. Ngành học hoặc trình độ đào tạo nào được thị trường lao động tiếp nhận với mức thu nhập tốt thì chắc chắn sẽ được phụ huynh, học sinh quan tâm và lựa chọn. Điều này đúng với cả giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Vì vậy, gắn kết chặt chẽ đào tạo với doanh nghiệp và thị trường lao động, tạo cơ hội việc làm tốt cho người học sau khi tốt nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng để tiếp tục thực hiện phân luồng và phát triển nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu của đất nước.