Từ liên kết hợp tác đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Đổi mới sáng tạo không chỉ là việc tạo ra những công nghệ hay sản phẩm mới mà còn là quá trình kết nối tri thức, nguồn lực và nhu cầu thực tiễn để hình thành những giá trị kinh tế - xã hội. Trong quá trình đó, sự phối hợp giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo nên chuỗi liên kết từ hoạch định chính sách, nghiên cứu khoa học đến ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Nhận thức rõ yêu cầu này, tỉnh Thái Nguyên và Đại học Thái Nguyên đã ký kết Thỏa thuận hợp tác toàn diện giai đoạn 2026 - 2030. Đây không đơn thuần là sự tiếp nối quan hệ hợp tác giữa hai bên mà còn thể hiện quyết tâm đưa hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ trở thành một trong những nguồn lực trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Theo thỏa thuận, hai bên tăng cường phối hợp trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đặc biệt, việc phát huy tiềm năng của đội ngũ giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia trong các trường đại học sẽ góp phần giải quyết những bài toán thực tiễn đặt ra từ sản xuất, kinh doanh và quản lý địa phương.
Đặc biệt, định hướng hợp tác không dừng lại ở việc trao đổi chuyên môn hay triển khai các chương trình phối hợp riêng lẻ mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sự tham gia thực chất của các chủ thể. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo môi trường và cơ chế chính sách; nhà trường cung cấp tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực; doanh nghiệp là nơi tiếp nhận, ứng dụng và phát triển các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị.
Đưa nghiên cứu khoa học đến gần hơn với thực tiễn
Thực tế tại một số cơ sở giáo dục đại học thuộc Đại học Thái Nguyên cho thấy, liên kết với doanh nghiệp đang từng bước trở thành một phần quan trọng trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Tại Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, hợp tác với doanh nghiệp và hợp tác xã được triển khai theo hướng gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tế của sản xuất. Thông qua quá trình kết nối, nhà trường nắm bắt những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động sản xuất nông nghiệp, từ đó định hướng các đề tài nghiên cứu, đề xuất nhiệm vụ khoa học và công nghệ phù hợp.
PGS.TS Nguyễn Hưng Quang, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm cho biết, nhà trường luôn duy trì mối liên hệ chặt chẽ với doanh nghiệp, hợp tác xã để nắm bắt các vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Trên cơ sở đó, đội ngũ nhà khoa học xây dựng các đề tài nghiên cứu theo nhu cầu đặt hàng hoặc đề xuất cơ quan quản lý nhà nước giao thực hiện những nhiệm vụ khoa học và công nghệ thiết thực.
Theo PGS.TS Nguyễn Hưng Quang, để mô hình “3 nhà” phát huy hiệu quả, mỗi chủ thể cần thực hiện đúng vai trò của mình. Nhà nước cần kiến tạo thông qua cơ chế, chính sách và nguồn lực hỗ trợ; nhà trường phải chuyển mạnh từ mô hình đại học giảng dạy truyền thống sang đại học nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Doanh nghiệp cũng cần chủ động đặt hàng nghiên cứu, tham gia đầu tư dài hạn cho hoạt động khoa học công nghệ, thay vì chỉ thụ hưởng kết quả.
Bên cạnh nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp còn là yêu cầu cấp thiết trong đổi mới giáo dục đại học, nhất là trước sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động và tác động mạnh mẽ của công nghệ số.
PGS.TS Phùng Trung Nghĩa, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông - Đại học Thái Nguyên cho rằng: Doanh nghiệp cần được xác định là một thành tố của hệ sinh thái đào tạo, thay vì chỉ là đối tác tiếp nhận sinh viên sau khi tốt nghiệp.
Theo đó, doanh nghiệp cần tham gia từ quá trình xây dựng chuẩn đầu ra, thiết kế chương trình đào tạo, tổ chức giảng dạy, hướng dẫn thực hành đến đánh giá người học, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Sự tham gia này giúp chương trình đào tạo thường xuyên được cập nhật theo yêu cầu thực tế, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận sớm với công nghệ, quy trình và môi trường làm việc chuyên nghiệp.
Đây cũng là hướng đi quan trọng để chuyển từ đào tạo những gì nhà trường có sang đào tạo những gì xã hội và thị trường lao động cần. Sinh viên không chỉ được trang bị kiến thức chuyên môn mà còn có cơ hội phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, kỹ năng làm việc nhóm và khả năng thích ứng với những thay đổi của công nghệ.
Quan trọng hơn, môi trường hợp tác giữa giảng đường và doanh nghiệp còn tạo điều kiện hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong sinh viên. Những ý tưởng nghiên cứu, sáng kiến kỹ thuật và dự án khởi nghiệp có cơ hội được thử nghiệm, hoàn thiện với sự đồng hành của chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa nhiều vào năng lực công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mỗi địa phương.
Với Thái Nguyên, lợi thế về hệ thống giáo dục đại học, đội ngũ trí thức, nhà khoa học cùng cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp đang phát triển tạo nền tảng thuận lợi để thúc đẩy mô hình liên kết “3 nhà”.
Tuy nhiên, để mô hình này đi vào chiều sâu, cần có những cơ chế phối hợp cụ thể, xác định rõ trách nhiệm và lợi ích của từng bên; tăng cường các chương trình nghiên cứu theo đơn đặt hàng; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển; đồng thời có chính sách hỗ trợ các ý tưởng sáng tạo, dự án khởi nghiệp và thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ...
