Mỗi cơ quan, đơn vị hay nhà trường muốn vận hành ổn định và phát triển đều cần người đứng đầu dẫn dắt. Vị trí ấy thường gắn với quyền lực và thẩm quyền quyết định, nhưng cũng đồng nghĩa với việc phải đối mặt với nhiều áp lực. Trong môi trường giáo dục, trọng trách của người đứng đầu càng nặng nề bởi mỗi quyết định không chỉ liên quan đến hoạt động của nhà trường mà còn tác động trực tiếp đến giáo viên và học sinh.
Vị trí tiên phong
Làm hiệu trưởng là gánh vác trọng trách trước nhiều kỳ vọng. Với học sinh, hiệu trưởng cần tạo dựng một môi trường an toàn, là điểm tựa để các em yên tâm học tập và phát triển. Với giáo viên, họ vừa là người đồng nghiệp biết thấu cảm, vừa là người thuyền trưởng, đưa ra những quyết định vì lợi ích chung. Với phụ huynh và xã hội, hiệu trưởng là người đầu tiên phải chịu trách nhiệm trước những biến cố, thay đổi, cũng như chất lượng và sự tiến bộ của nhà trường.
Bàn về cốt lõi của nghệ thuật lãnh đạo, nhà văn, nhà triết học Johann Wolfgang von Goethe từng đúc kết:
“Sự dạy dỗ làm được nhiều điều, nhưng sự khuyến khích mới làm nên tất cả”.
Cái khó của người hiệu trưởng không chỉ nằm ở việc vận hành bộ máy hành chính hay duy trì kỷ cương, nền nếp. Thách thức lớn hơn là làm sao khơi dậy và giữ gìn nhiệt huyết nghề nghiệp trong đội ngũ giữa những áp lực đời sống; đồng thời xây dựng môi trường đủ an toàn, bao dung để mỗi học sinh được phát triển tốt nhất, toàn diện nhất như kỳ vọng của mục tiêu giáo dục hiện nay.
Đứng ở đầu sóng, chọn nâng đỡ thay vì áp đặt
Một nhà trường muốn phát triển khó có thể thiếu vai trò của người hiệu trưởng có năng lực và tâm huyết. Tuy nhiên, vị trí lãnh đạo cũng thường đi kèm với sự cô đơn. Khi khủng hoảng xảy ra, từ bạo lực học đường, áp lực thi cử đến những thay đổi của chương trình và yêu cầu, nhiệm vụ mới, hiệu trưởng thường là người đầu tiên phải đối diện với dư luận, đồng thời chịu trách nhiệm tìm kiếm giải pháp và tổ chức triển khai.
Ranh giới giữa một nhà quản trị xa rời thực tiễn với một người đứng đầu am hiểu công việc, dẫn dắt bằng tâm huyết rất mong manh. Nếu chỉ dựa vào quyền lực và mệnh lệnh, hiệu trưởng dễ khiến môi trường làm việc trở nên máy móc, gượng ép. Ngược lại, sự thấu hiểu và sẻ chia có thể tạo nên một tập thể gắn kết, nhân văn. Tuy nhiên, thấu hiểu không có nghĩa là dễ dãi, cũng không thể thay thế những quyết định cần thiết. Người hiệu trưởng phải biết lắng nghe, đồng hành nhưng đồng thời giữ vững nguyên tắc, kỷ cương và trách nhiệm của người đứng đầu.
Làm hiệu trưởng không phải là đứng trên người khác để ra lệnh, mà là sẵn sàng đi trước, đối diện với khó khăn, động viên tập thể và chịu trách nhiệm về những quyết định của mình.
Lựa chọn của sứ mệnh
Sau tất cả, giá trị của việc làm hiệu trưởng không thể chỉ đo bằng những tấm bằng khen, chỉ tiêu thi đua hay việc hoàn thành các nhiệm vụ cấp trên giao. Thước đo sâu sắc hơn nằm ở sự trưởng thành, tự tin và tiến bộ của học sinh; ở niềm tin, sự đồng lòng của giáo viên khi cùng nhà trường vượt qua khó khăn. Đó cũng là nền tảng để xây dựng một ngôi trường hạnh phúc, nơi mỗi thành viên đều cảm thấy được tôn trọng và có cơ hội phát triển.
Chiếc ghế hiệu trưởng có thể tạo nên vị thế, nhưng chính cái tâm với nghề và trách nhiệm với tập thể mới làm nên giá trị của người đứng đầu. Dẫu phải đối mặt với nhiều áp lực, đây vẫn là một công việc giàu ý nghĩa, đòi hỏi sự tận tâm và dấn thân trong hành trình giáo dục con người.
Sự sẻ chia trong một ngôi trường không thể chỉ là câu chuyện một chiều. Người hiệu trưởng dù bản lĩnh và kiên cường đến đâu cũng vẫn là một con người, có lúc mệt mỏi, áp lực, thậm chí đơn độc trước những quyết định quan trọng. Họ cũng cần được lắng nghe, thấu hiểu và nhận được sự đồng hành từ tập thể.
Bởi vậy, một môi trường giáo dục lành mạnh cần được xây dựng trên sự thấu hiểu hai chiều: hiệu trưởng biết sẻ chia, đồng hành cùng giáo viên; giáo viên cũng tin tưởng, chia sẻ trách nhiệm với người đứng đầu. Khi sự đồng thuận ấy được hình thành, nhà trường không còn vận hành như một cỗ máy hành chính khô cứng, mà trở thành một cộng đồng gắn kết, nơi mỗi người đều có thể tìm thấy sự hỗ trợ và động lực để phát triển. Khi ấy, vị trí hiệu trưởng không chỉ là nơi gánh vác trách nhiệm, mà còn là điểm tựa cho sự phát triển của cả tập thể.
