Ngày 17/7, tại TPHCM, Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) phối hợp Tạp chí Một Thế Giới tổ chức hội thảo "An ninh năng lượng đến năm 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng" với sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp.
Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy phát triển kinh tế theo hướng xanh, bền vững và chuyển đổi số, kéo theo nhu cầu năng lượng ngày càng tăng.
Cùng với đó, biến động của thị trường năng lượng thế giới, yêu cầu giảm phát thải và sự phát triển mạnh của các ngành công nghệ cao đang đặt ra nhiều thách thức đối với việc bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định.
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt - Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu của phát triển đất nước.
Theo ông, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, an toàn, tự chủ và đủ năng lực đáp ứng yêu cầu của mô hình tăng trưởng mới.
Ông Đạt cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, an ninh năng lượng không chỉ dừng ở việc bảo đảm nguồn cung cho phát triển kinh tế - xã hội mà đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia.
Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu hay siêu máy tính đều đòi hỏi nguồn điện ổn định và hệ thống hạ tầng năng lượng hiện đại.
PGS.TS Huỳnh Thành Đạt cho biết, năng lượng đang trở thành "hạ tầng của hạ tầng". Nếu dữ liệu là tài nguyên mới, AI là động lực mới thì năng lượng chính là nền tảng để toàn bộ hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vận hành hiệu quả.
Vì vậy, đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng cũng chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong nhiều thập kỷ tới.
Gỡ điểm nghẽn để bảo đảm an ninh năng lượng
Trình bày tham luận "An ninh năng lượng đến 2030: Thực trạng, thách thức và hàm ý chính sách cho Việt Nam", GS.TS Võ Xuân Vinh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (IBR), Đại học Kinh tế TPHCM nhận định, giai đoạn 2026-2030 là cửa sổ cơ hội quyết định, để Việt Nam giải quyết những điểm nghẽn tồn tại lâu nay của ngành điện.
Theo mô hình 4A của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), an ninh năng lượng được đánh giá dựa trên bốn yếu tố gồm nguồn cung sẵn có, khả năng tiếp cận, giá cả hợp lý và tính chấp nhận được về môi trường - xã hội. Đánh giá theo các tiêu chí này cho thấy, Việt Nam đang đối mặt với nhiều rủi ro ở hầu hết các khía cạnh.
GS.TS Võ Xuân Vinh cho biết, ba xu hướng toàn cầu đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng Việt Nam.
Đó là biến động địa chính trị làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung nhiên liệu nhập khẩu; sự bùng nổ của AI và trung tâm dữ liệu khiến nhu cầu điện tăng mạnh; cùng áp lực chuyển dịch năng lượng để thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" (Net Zero).
Trong khi đó, nhu cầu điện thương phẩm của Việt Nam được dự báo tiếp tục tăng khoảng 10-12% mỗi năm.
Dù năng lượng tái tạo phát triển nhanh, điện than vẫn chiếm 56,5% sản lượng phát điện trong quý I/2026. Nhiều dự án điện gió, điện mặt trời phải cắt giảm công suất do hệ thống truyền tải chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện mới.
Theo chuyên gia này, điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở ba yếu tố gồm tài chính, thể chế và hạ tầng.
Giá điện bán lẻ duy trì ở mức thấp trong thời gian dài ảnh hưởng đến khả năng đầu tư mở rộng hệ thống điện; cơ chế chính sách còn thiếu ổn định, trong khi lưới truyền tải tiếp tục là "nút thắt" cản trở việc khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo.
Để tháo gỡ những khó khăn này, nhóm nghiên cứu đề xuất ba hướng cải cách trọng tâm gồm cải cách thị trường điện theo cơ chế giá phản ánh tín hiệu thị trường, ổn định chính sách dài hạn nhằm tạo niềm tin cho nhà đầu tư và tăng cường đầu tư hạ tầng chiến lược như lưới điện, hệ thống lưu trữ năng lượng và kho dự trữ khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG).
TPHCM hướng tới gần 2.800 MW điện mặt trời mái nhà
Tại hội thảo, ông Phan Quang Vinh - Phó Trưởng ban Kinh doanh Tổng công ty Điện lực TPHCM (EVNHCMC) cho biết, sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM tiếp tục là địa phương có nhu cầu sử dụng điện rất lớn.
Năm 2025, sản lượng điện thương phẩm của khu vực đạt 56,1 tỷ kWh, công suất phụ tải cực đại đạt 8.936 MW và phục vụ khoảng 3,91 triệu khách hàng. Theo dự báo, đến năm 2030, sản lượng điện thương phẩm của thành phố có thể đạt khoảng 75 tỷ kWh.
Để đáp ứng nhu cầu này, điện mặt trời mái nhà được xác định là một trong những giải pháp quan trọng.
Hiện TPHCM có hơn 25.900 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt khoảng 1.928 MWp, sản xuất trung bình khoảng 231 triệu kWh điện mỗi tháng, tương đương 4,4% sản lượng điện thương phẩm toàn hệ thống.
Đáng chú ý, các hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ đang tăng nhanh. Chỉ trong giai đoạn từ năm 2025 đến 6 tháng đầu năm 2026, thành phố đã có hơn 5.000 hệ thống mới với tổng công suất gần 478 MWp.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, tổng công suất điện mặt trời mái nhà trên địa bàn TPHCM có thể đạt khoảng 2.786 MW.
Bên cạnh đó, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực phát triển điện mặt trời khi mở rộng đối tượng được đầu tư, đơn giản hóa thủ tục và cho phép nhiều nhóm khách hàng bán phần điện dư lên lưới.
Đại diện EVNHCMC cũng kiến nghị, khuyến khích người dân và doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà, kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng điện, giảm áp lực cho lưới điện và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.
Dự án điện mặt trời mái nhà của Samsung sử dụng gần 45.000 tấm pin năng lượng mặt trời, dự kiến sản xuất hơn 40.000 MWh điện sạch mỗi năm và giảm trên 26.000 tấn CO₂ phát thải hằng năm.
Đây là dự án điện mặt trời mái nhà đầu tiên triển khai theo cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) thông qua đường dây đấu nối riêng theo Nghị định 57/2025/NĐ-CP, góp phần hiện thực hóa mục tiêu sử dụng 100% năng lượng tái tạo (RE100) của Samsung, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng xanh tại Việt Nam.
