Tận dụng cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa và sản vật đặc trưng, Khánh Hòa đang từng bước phát triển du lịch cộng đồng tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Không chỉ mở thêm hướng sinh kế cho người dân, mô hình này còn góp phần bảo tồn các giá trị bản địa, đa dạng hóa sản phẩm và tạo động lực phát triển du lịch bền vững.
Đưa văn hóa bản địa thành sức hút du lịch
Tại thôn Hòn Dung, xã Khánh Sơn, tiếng đàn đá, cồng chiêng cùng những nét sinh hoạt truyền thống của đồng bào Raglai đang trở thành điểm nhấn thu hút du khách. Không dựa vào những khu nghỉ dưỡng quy mô lớn hay dịch vụ giải trí hiện đại, nơi đây tạo sức hút bằng trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên, văn hóa và đời sống thường ngày của người dân.
Bà Mấu Thị Bạch, Trưởng thôn Hòn Dung cho biết, thôn có 434 hộ, trong đó 399 hộ là đồng bào Raglai. Người dân chủ yếu sống bằng nghề nông. Từ khi làng du lịch cộng đồng được thành lập đầu năm 2025, địa phương có thêm cơ hội quảng bá văn hóa, ẩm thực và nông sản đến du khách.
Bên cạnh tham quan, tìm hiểu phong tục, tập quán, du khách còn được thưởng thức món ăn địa phương, giao lưu với người dân và khám phá các vườn cây ăn trái. Những sản phẩm do người dân làm ra như nông sản, đồ đan lát, gùi, nỏ, đàn chapi, khèn bầu và rượu cần cũng có thêm cơ hội tiếp cận thị trường.
Nhờ đó, hoạt động du lịch bước đầu mở rộng đầu ra cho sản phẩm địa phương, tạo thêm nguồn thu cho các hộ dân. Quan trọng hơn, những giá trị văn hóa vốn gắn bó với đời sống cộng đồng có cơ hội được giới thiệu, gìn giữ và phát huy.
“Giá trị của du lịch cộng đồng không chỉ nằm ở việc thu hút khách đến tham quan mà còn ở việc tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia, hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Đây cũng là cơ hội để bà con gìn giữ văn hóa truyền thống, giới thiệu nét đẹp của đồng bào Raglai và cùng xây dựng du lịch địa phương theo hướng bền vững”, chị Cao Thị Hương Mơ, người dân địa phương chia sẻ.
Sức hấp dẫn của Hòn Dung còn đến từ những trải nghiệm chân thực, khác biệt với các loại hình nghỉ dưỡng quen thuộc. Chị Nguyễn Thùy Dung, du khách đến từ TPHCM, cho biết, gia đình yêu thích những chuyến đi kết hợp khám phá văn hóa và trải nghiệm cuộc sống bản địa.
“Hè vừa rồi, tôi đưa các con đến làng du lịch Hòn Dung. Gia đình tôi thích những chuyến đi giúp các con tìm hiểu văn hóa, thưởng thức món ăn địa phương và trò chuyện với người dân. Các con còn được đến vườn cây ăn trái, tự tay hái và thưởng thức trái cây tươi ngay tại vườn nên rất thích thú”, chị Dung kể.
Mở rộng không gian, đa dạng sản phẩm
Không riêng Khánh Sơn, Khánh Hòa còn có nhiều địa điểm sở hữu lợi thế phát triển du lịch cộng đồng gắn với nghề truyền thống, văn hóa biển đảo và di sản lịch sử.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, tỉnh đã công nhận 3 địa điểm, mô hình có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại 3 địa phương. Trong đó, làng nghề xoi trầm hương ở xã Vạn Thắng tạo điều kiện để du khách tìm hiểu quy trình chế tác trầm hương truyền thống.
Tại phường Đông Ninh Hòa, không gian du lịch lịch sử - biển đảo ở Ninh Vân gắn với Di tích lịch sử quốc gia Tàu C235, mở ra hướng kết hợp tìm hiểu lịch sử với trải nghiệm đời sống ngư dân. Trong khi đó, thôn Hòn Dung bước đầu khai thác sức hút từ văn hóa Raglai, nghệ thuật đàn đá và cồng chiêng.
Việc phát triển các mô hình này mở ra cơ hội để người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi dịch vụ du lịch, từ lưu trú, ăn uống đến hướng dẫn trải nghiệm, biểu diễn nghệ thuật và kinh doanh sản phẩm địa phương. Theo định hướng của tỉnh, công tác đào tạo nghiệp vụ du lịch như lễ tân, buồng phòng, tổ chức tour và chế biến món ăn cũng được chú trọng, nhằm nâng cao kỹ năng phục vụ và khả năng tham gia thị trường của người dân.
Định hướng phát triển du lịch cộng đồng của Khánh Hòa là gắn khai thác tài nguyên du lịch với tạo sinh kế bền vững, bảo tồn văn hóa và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng. Các mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác du lịch cộng đồng được định hướng hình thành để nông dân, ngư dân, diêm dân và nghệ nhân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, từ trải nghiệm nghề truyền thống, giới thiệu nông sản đến lưu trú homestay.
Tỉnh cũng định hướng khai thác các giá trị văn hóa, di sản và tri thức dân gian như gốm Chăm Bàu Trúc, đàn đá Khánh Sơn, lễ hội Cầu ngư và tri thức về dược liệu của đồng bào Raglai để phát triển sản phẩm đặc trưng. Việc khai thác phải đi đôi với bảo tồn, tôn trọng chủ thể văn hóa, tránh thương mại hóa hoặc mô phỏng gượng ép các nghi lễ truyền thống.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, tỉnh đã phê duyệt đề cương và dự toán Đề án Phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030, nhằm đánh giá thực trạng, xác định tiềm năng và xây dựng định hướng phát triển phù hợp với điều kiện từng khu vực.
Tỉnh dự kiến xây dựng 4 mô hình du lịch cộng đồng gồm: Du lịch cộng đồng Di sản diêm nghiệp - văn hóa biển Ninh Diêm (phường Đông Ninh Hòa); Du lịch cộng đồng Văn hóa Chăm - Làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước); Du lịch cộng đồng sinh thái - văn hóa Raglai Khánh Sơn (xã Khánh Sơn); Du lịch cộng đồng Chợ phiên - Dược liệu bản địa Bác Ái Tây.
Bên cạnh đầu tư hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ, tỉnh sẽ chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ quảng bá, kết nối các điểm du lịch cộng đồng với các tuyến, tour hiện có, từng bước hình thành mạng lưới sản phẩm du lịch cộng đồng đặc sắc.
Đề án được kỳ vọng tạo động lực mới cho phát triển du lịch Khánh Hòa, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao thu nhập cho người dân và thực hiện mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh trong giai đoạn mới.
