Iran bác bỏ thông tin nước này đã được mời tham gia Hiệp ước Phòng thủ Mecca do Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan thành lập, nhưng xác nhận họ đã nhận được đề xuất đối thoại với 3 nước về vấn đề an ninh khu vực.
Trước đó, ông Mehdi Rahimi, người đứng đầu hãng tin Khaneh Mellat thuộc Quốc hội Iran, nói với Al Mayadeen hôm 22/8 rằng Iran đã nhận được lời mời gia nhập hiệp ước và đang cân nhắc.
Tuy nhiên, hôm 24/8, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei bác bỏ thông tin này, khẳng định Iran chưa nhận được bất kỳ lời mời chính thức nào.
Dù vậy, ông cho biết các cuộc thảo luận với những nước thành viên hiệp ước về vấn đề an ninh khu vực đã được đề xuất và đang được xem xét.
Iran chưa được mời, nhưng cánh cửa vẫn mở
3 thành viên sáng lập trước đó nhiều lần cho biết liên minh có thể mở rộng để kết nạp thêm các quốc gia trong khu vực. Ai Cập từng được công khai nhắc tới như một ứng viên tiềm năng, trong khi Pakistan cũng tuyên bố không phản đối khả năng Iran tham gia.
Hiệp ước Phòng thủ chung Mecca được Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký ngày 7/8.
3 nước sở hữu những lợi thế quân sự khác nhau: Thổ Nhĩ Kỳ có một trong những lực lượng quân sự lớn nhất NATO và ngành công nghiệp quốc phòng đang phát triển nhanh;
Saudi Arabia có nguồn lực tài chính khổng lồ và tham vọng gia tăng vai trò trong trật tự chính trị Arab; Pakistan là quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân với một trong những quân đội lớn nhất thế giới Hồi giáo.
Theo thỏa thuận, một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào một thành viên sẽ được coi là cuộc tấn công nhằm vào cả 3 nước. Hiệp ước cũng hướng tới tăng cường phối hợp quân sự, tổ chức các cuộc tập trận chung và hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng.
Một số nhà quan sát gọi nhóm này là “NATO Hồi giáo”, song các chuyên gia cảnh báo không nên đánh đồng hiệp ước với một liên minh quân sự hoàn chỉnh như NATO.
Chủ tịch Gulf Research Center Abdulaziz Sager nhận định thỏa thuận có thể giúp các thành viên gia tăng sức nặng ngoại giao và quốc phòng, đồng thời thúc đẩy một hệ thống an ninh khu vực do chính các nước trong khu vực đóng vai trò chủ đạo.
Israel lo ngại điều gì?
Israel phản ứng thận trọng trước sự xuất hiện của liên minh mới, đặc biệt lo ngại một cấu trúc tập hợp Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan có thể trở thành đối trọng với ưu thế quân sự của Israel tại Trung Đông.
Tuy nhiên, các thành viên Hiệp ước Mecca khẳng định đây là một cơ chế phòng thủ, sẵn sàng mở rộng cho các quốc gia khác trong khu vực và không nhằm chống lại bất kỳ nước nào.
Đáng chú ý, Iran ban đầu cũng tuyên bố “không có lý do để lo ngại” về hiệp ước. Người phát ngôn Baghaei cho rằng sự ra đời của thỏa thuận phản ánh xu hướng ngày càng rõ của các quốc gia trong khu vực muốn xây dựng những cơ chế an ninh do chính họ kiểm soát.
Việc Iran hiện xác nhận đang cân nhắc đối thoại với 3 thành viên sáng lập vì thế đáng chú ý. Iran chưa được mời gia nhập “NATO Hồi giáo”, nhưng cũng không đóng cánh cửa hợp tác an ninh với nhóm này.
Nếu Hiệp ước Mecca tiếp tục mở rộng, sự tham gia của Iran - nếu xảy ra trong tương lai - có thể làm thay đổi đáng kể cán cân an ninh tại Trung Đông.
