Nhu cầu học nghề gắn chặt với đầu ra
Là cơ sở giáo dục nghề nghiệp đặc thù, Trường Trung cấp nghề Thanh, Thiếu niên khuyết tật, đặc biệt khó khăn Thanh Hóa có nhiệm vụ tiếp nhận, đào tạo nghề miễn phí cho học sinh là người khuyết tật, học sinh có điều kiện kinh tế khó khăn, học sinh người dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa trên địa bàn toàn tỉnh.
Theo ông Trương Ngọc Tiến, Hiệu trưởng nhà trường, trường không chỉ thực hiện nhiệm vụ đào tạo nghề mà còn đóng vai trò cầu nối giúp học sinh học chữ, học nghề, rèn luyện nhân cách, tạo dựng sinh kế để tự lập cuộc sống và hòa nhập cộng đồng.
Qua công tác tuyển sinh, khảo sát và hướng nghiệp hằng năm, nhà trường nhận thấy nhu cầu học nghề trên địa bàn, đặc biệt tại các huyện nghèo, đang có những chuyển biến rõ rệt. Hiện số lao động đã qua đào tạo và có việc làm chiếm khoảng 75% tổng số lao động trong tỉnh.
Đáng chú ý, nhu cầu học nghề tăng khi ngày càng có học sinh lựa chọn con đường giáo dục nghề nghiệp thay vì chỉ theo lối đi truyền thống là tiếp tục học THPT. Học sinh có thể vừa học Chương trình giáo dục phổ thông cấp THPT, vừa học trình độ trung cấp nghề; sau khi tốt nghiệp có kiến thức văn hóa, kỹ năng nghề và cơ hội việc làm.
Theo ông Trương Ngọc Tiến, đây là yếu tố thu hút học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, giúp các em thay đổi tâm lý “hết THCS là phải học THPT”, đồng thời sớm định hướng con đường nghề nghiệp phù hợp.
Thực tế tại Trường Cao đẳng nghề Trà Vinh, Trưởng phòng Đào tạo Nguyễn Thị Thảo Sương cho biết, người học và phụ huynh ngày càng thực tế hơn khi không chỉ quan tâm trường có ngành nghề gì mà cả thời gian học bao lâu, thực hành ra sao, học ở đâu, doanh nghiệp nào cần nghề đó, cơ hội việc làm và khả năng phát triển sau tốt nghiệp.
Sự thay đổi này, theo bà Sương, là tín hiệu tích cực, buộc cơ sở giáo dục nghề nghiệp chuyển từ tư duy tuyển sinh theo năng lực sẵn có sang đào tạo theo nhu cầu xã hội.
Năm 2026, Trường Cao đẳng nghề Trà Vinh tiếp tục tổ chức đào tạo theo hướng tăng thực hành, với tỷ trọng thực hành công bố khoảng 70% thời lượng đối với chương trình tuyển sinh, qua đó giúp người học hình thành kỹ năng nghề rõ hơn.
Nhu cầu hiện tập trung ở nhiều nhóm nghề như cơ khí - động lực, điện - điện lạnh - điện tử, công nghệ thông tin, nông nghiệp - thực phẩm, dịch vụ. Tuy nhiên, yêu cầu của thị trường không dừng ở tên nghề. Kỹ năng trong từng nghề đang thay đổi nhanh theo số hóa, tự động hóa, công nghệ tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi xanh.
Vì vậy, dự báo nhu cầu đào tạo cũng cần chuyển từ câu hỏi “cần bao nhiêu người” sang “cần những kỹ năng gì”. Đây là cơ sở để các trường lựa chọn ngành nghề, điều chỉnh chương trình và tổ chức đào tạo sát hơn với thực tế việc làm.
Hướng nghiệp phải cho thấy nghề thật, việc thật
Để người học lựa chọn đúng nghề, công tác hướng nghiệp và truyền thông có vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là với học sinh và người lao động ở những địa bàn khó khăn.
Tại Trường Trung cấp nghề Thanh, Thiếu niên khuyết tật, đặc biệt khó khăn Thanh Hóa, hằng năm nhà trường phối hợp với các trường THCS trên địa bàn tỉnh để tuyên truyền, tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nhà trường đồng thời phối hợp với các xã, phường tổ chức hội thảo, tuyên truyền cho người lao động về đào tạo nghề và nhu cầu của doanh nghiệp; tham gia các hội chợ việc làm do Trung tâm Dịch vụ việc làm phối hợp với doanh nghiệp tổ chức; đăng tải thông tin về nhà trường trên các kênh truyền thông.
Cách tiếp cận này cũng được Trường Cao đẳng nghề Trà Vinh chú trọng. Theo bà Nguyễn Thị Thảo Sương, hướng nghiệp hiệu quả nhất là giúp người học hiểu mình và nhìn thấy công việc thật.
Vì vậy, nhà trường tăng cường phối hợp với trường phổ thông, địa phương và các tổ chức liên quan; kết hợp tư vấn trực tiếp với truyền thông số; đưa hình ảnh xưởng thực hành, thiết bị, sản phẩm nghề, hoạt động trải nghiệm, doanh nghiệp và vị trí việc làm đến gần người học.
Đối với vùng khó, thông tin càng cần cụ thể, dễ kiểm chứng. Học sinh và phụ huynh cần biết rõ thời gian học, địa điểm học, chính sách đối với người học, khả năng học tiếp cũng như cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.
Việc Trường Cao đẳng nghề Trà Vinh có các cơ sở tại Long Đức, Trà Vinh và Trà Cú cũng tạo điều kiện đưa tư vấn, hướng nghiệp và đào tạo đến gần hơn với các nhóm người học khác nhau.
“Truyền thông giáo dục nghề nghiệp không nên thuyết phục bằng khẩu hiệu. Người học cần nhìn thấy nghề thật, thiết bị thật, doanh nghiệp thật, việc làm thật và những người đã sống được bằng nghề”, bà Nguyễn Thị Thảo Sương nhấn mạnh.
Cùng với hướng nghiệp, bài toán sau đào tạo cũng được các nhà trường đặt ra ngay trong quá trình tổ chức đào tạo.
Trường Trung cấp nghề Thanh, Thiếu niên khuyết tật, đặc biệt khó khăn Thanh Hóa đã thành lập các xưởng gia công, sản xuất để học sinh tham gia cung cấp sản phẩm cho doanh nghiệp. Cách làm này vừa tạo cơ hội để học sinh thực hành trong môi trường sản xuất, có thêm thu nhập, vừa tạo thêm nguồn phí cho nhà trường.
Nhà trường cũng xây dựng và giảng dạy kiến thức khởi sự doanh nghiệp cho học sinh; tổ chức tư vấn, giới thiệu việc làm sau khi kết thúc khóa học.
Tại Trường Cao đẳng nghề Trà Vinh, định hướng nghề nghiệp được triển khai ngay trong quá trình đào tạo thông qua kỹ năng mềm, kỹ năng tìm việc, trải nghiệm doanh nghiệp, thực tập, tiếp nhận thông tin tuyển dụng và kết nối với các đơn vị sử dụng lao động. Với những nghề trọng điểm, việc gắn kết với doanh nghiệp càng được chú trọng để người học tiếp cận sớm hơn với yêu cầu thực tế của thị trường.
Với khởi nghiệp, theo bà Nguyễn Thị Thảo Sương, giáo dục nghề nghiệp có lợi thế khi người học được trang bị kỹ năng để tạo ra sản phẩm và dịch vụ cụ thể. Do đó, hỗ trợ khởi nghiệp cần bắt đầu từ năng lực nghề, sau đó mới đến khách hàng, chi phí, thị trường và mô hình kinh doanh.
Đặc biệt, với người học ở nông thôn hoặc vùng khó, khởi nghiệp không nhất thiết phải là thành lập một doanh nghiệp mới. Đó có thể là mở một dịch vụ kỹ thuật nhỏ, áp dụng nghề đã học để nâng hiệu quả sản xuất của gia đình, tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã hoặc trở thành lao động kỹ thuật có thu nhập ổn định.
Như vậy, từ nhu cầu học nghề đến tổ chức đào tạo, hướng nghiệp và kết nối việc làm, điểm chung được các cơ sở giáo dục nghề nghiệp nhấn mạnh là phải giúp người học nhìn thấy rõ giá trị của nghề. Học nghề không chỉ để có chứng chỉ, mà phải tạo ra năng lực làm việc, cơ hội có việc làm, tăng thu nhập và trong những điều kiện phù hợp, có khả năng tự tạo việc làm.
Đặc biệt với người học ở vùng khó khăn, khi nghề nghiệp có thể trở thành nền tảng để tự lập và ổn định cuộc sống, hiệu quả của giáo dục nghề nghiệp cần được nhìn từ chính kết quả đó.
