Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích về tính linh hoạt và khả năng tiếp cận nhanh, hình thức học tập này cũng đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực tế và những kỳ vọng của người học.
Bùng nổ khóa học ngắn hạn
Sự lên ngôi của các khóa học ngắn hạn bắt nguồn từ một nhu cầu có thật và cấp thiết của thị trường lao động hiện đại. Tại Việt Nam, khảo sát từ Navigos Group chỉ ra rằng có tới 71% doanh nghiệp ưu tiên ứng viên sở hữu các chứng chỉ kỹ năng mềm và kỹ năng số có tính ứng dụng cao bên cạnh bằng chuyên môn.
Áp lực này vô hình trung đã đẩy sinh viên vào một cuộc đua mới mà ở đó, việc sưu tầm chứng chỉ trở thành một thứ trang sức để làm đẹp hồ sơ năng lực. Thay vì chờ đợi quá trình đào tạo dài hạn, nhiều người lựa chọn các khóa học ngắn hạn để bổ sung kiến thức trong thời gian ngắn, phục vụ cho việc học tập hoặc tìm kiếm cơ hội việc làm.
Trên nhiều nền tảng mạng xã hội, các khóa học từ quản trị dự án, thiết kế đồ họa đến tư duy lãnh đạo mở ra với những lời quảng cáo đầy hấp dẫn. Tính linh hoạt về thời gian cùng chi phí tiếp cận thấp của các nền tảng học tập trực tuyến đã tạo điều kiện tối đa cho người trẻ lấp đầy những khoảng trống mà giáo trình đại học đôi khi chưa kịp cập nhật. Đây có thể coi là một xu hướng tích cực khi người học thể hiện tinh thần chủ động và khả năng tự học vượt trội.
Tuy nhiên, chính sự bùng nổ quá mức này đã hình thành nên một hội chứng tâm lý mang tên “tích lũy thông số”. Nhiều sinh viên đăng ký học không phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của công việc tương lai, mà chủ yếu đến từ nỗi sợ bị bỏ lại phía sau trước sự thành công của bạn bè đồng lứa.
“Trong quá trình học, nội dung được trình bày khá truyền cảm hứng, khiến mình cảm thấy có thể áp dụng ngay vào công việc. Tuy nhiên khi làm việc thực tế, mình nhận ra những kiến thức đó còn thiếu tính cụ thể, đặc biệt là về thị trường và tâm lý khách hàng”, chị Trần Hương Giang (24 tuổi, cử nhân ngành Marketing, từng tham gia một khóa học kỹ năng kéo dài ba ngày với chi phí khoảng 5 triệu đồng) chia sẻ.
Tri thức là một quá trình tích lũy bền bỉ và cần thời gian để thẩm thấu, nhưng khi nó bị “đóng gói” dưới dạng mì ăn liền, người học dễ dàng rơi vào trạng thái ảo tưởng về năng lực của bản thân. Đào tạo ngắn hạn thường chỉ cung cấp được phần ngọn, trong khi những giá trị cốt lõi như tư duy hệ thống, khả năng giải quyết vấn đề phức tạp… cần một môi trường giáo dục bài bản và lâu dài hơn.
Kỳ vọng không đi cùng thực tế
Vấn đề nảy sinh khi các đơn vị đào tạo tư nhân bắt đầu lạm dụng những kỹ thuật tiếp thị để thổi phồng giá trị thực tế của các khóa học ngắn hạn. Những cam kết về việc thành thạo một nghề nghiệp phức tạp chỉ sau vài tuần hay mức lương nghìn đô ngay sau khi kết thúc khóa học kỹ năng mềm đã tạo ra một bẫy kỳ vọng khổng lồ cho người trẻ.
Ở góc nhìn khác, anh Phạm Hùng Anh (24 tuổi, cử nhân ngành Nghiên cứu và Phát triển) cho biết, từng tham gia nhiều khóa học kỹ năng ngắn hạn trong thời gian đầu đi làm. “Tôi có khá nhiều chứng chỉ, nhưng khi bắt đầu công việc thực tế thì vẫn gặp khó khăn. Các khóa học cung cấp kiến thức chung, nhưng chưa phản ánh hết đặc thù công việc cụ thể, theo tôi, việc lựa chọn khóa học cần gắn với nhu cầu thực tế thay vì tham gia theo xu hướng”, anh Hùng Anh nhìn nhận.
Bên cạnh những lợi ích nhất định, sự phổ biến của các khóa học ngắn hạn cũng đặt ra một số vấn đề liên quan đến kỳ vọng của người học. Một bộ phận không nhỏ người học đang lầm tưởng rằng việc sở hữu một bản sơ yếu lý lịch dày đặc các chứng chỉ ngắn hạn sẽ giúp họ có lợi thế tuyệt đối trong mắt nhà tuyển dụng. Thế nhưng, thực tế tại các phòng phỏng vấn nhân sự cấp cao lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác.
Các nhà tuyển dụng thường xuyên cảnh báo về tình trạng lạm phát chứng chỉ nhưng lại thiếu hụt tư duy nền tảng. Việc học tập hời hợt, chỉ cốt lấy được giấy chứng nhận mà không có quá trình rèn luyện sâu đã tạo ra những cử nhân có bảng thành tích lấp lánh nhưng lại lúng túng khi đối mặt với các bài toán nghiệp vụ cơ bản nhất.
Đáng ngại hơn, một bộ phận các khóa học hiện nay thực chất là những buổi truyền cảm hứng mang đậm tính chất diễn thuyết đạo lý. Những diễn giả tự phong sử dụng các thủ thuật tâm lý để tạo ra sự hưng phấn nhất thời, khiến người học cảm thấy mình đã thay đổi tư duy chỉ sau vài giờ hội thảo. Tuy nhiên, sự hưng phấn này thường tan biến nhanh chóng ngay khi họ phải đối mặt với thực tế khốc liệt của môi trường công sở.
Đôi khi sự hụt hẫng và hoang mang lại càng trở nên trầm trọng hơn, dẫn đến vòng lặp nợ nần và mất niềm tin vào các giá trị giáo dục thực chất. Điều này không chỉ gây lãng phí về mặt tài chính cho sinh viên và gia đình mà còn làm lệch lạc các giá trị đạo đức học đường, nơi sự trung thực và nỗ lực cá nhân bị thay thế bằng những giá trị ảo được mua bằng tiền. Vì vậy, các khóa học ngắn hạn có thể là một bước khởi đầu, nhưng việc phát triển năng lực bền vững vẫn phụ thuộc vào quá trình học tập, trải nghiệm và định hướng cá nhân của mỗi người.
