Khi nghệ nhân trao truyền những điệu múa quê hương
Những điệu múa của đồng bào Khơ Mú không chỉ hiện diện trong các dịp lễ hội, sinh hoạt văn hóa mà còn được đưa vào lớp học ngay tại bản làng. Ở Bản Lĩnh, xã Mường Pồn (Điện Biên), người dân có cơ hội trực tiếp học từng động tác, thực hành những điệu múa vốn gắn bó với đời sống tinh thần của dân tộc mình.
Từ ngày 19 đến 25/10/2026, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Pồn tổ chức lớp truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Nghệ thuật múa của người Khơ Mú” tại nhà văn hóa Bản Lĩnh, với 31 học viên.
Trực tiếp đảm nhiệm công tác truyền dạy là Nghệ nhân Ưu tú Quàng Thị Típ, người gắn bó với việc gìn giữ nghệ thuật trình diễn dân gian của đồng bào Khơ Mú.
Trong 7 ngày, những động tác múa truyền thống được nghệ nhân hướng dẫn, truyền đạt trực tiếp cho người học. Không còn khoảng cách giữa sân khấu và người xem, lớp học đưa nghệ thuật múa trở về với chính cộng đồng đang lưu giữ những giá trị văn hóa ấy.
Các chị: Lò Thị Minh, Quàng Thị Tiên, Lường Thị Ngọc và Quàng Thị Thơm là những người dân Bản Lĩnh được lựa chọn tham gia lớp truyền dạy. Họ có cơ hội tiếp cận nghệ thuật múa truyền thống ngay tại nơi mình sinh sống, thay vì chỉ biết đến qua những dịp biểu diễn văn nghệ.
Điều đáng quý ở hoạt động này là người dân không đứng ngoài việc bảo tồn di sản. Họ được tạo điều kiện trở thành người thực hành, tiếp nhận kỹ năng từ nghệ nhân để từng bước gìn giữ những điệu múa của dân tộc mình.
Nghệ thuật múa của người Khơ Mú gắn với phong tục, tập quán, những dịp sinh hoạt tập thể, thể hiện đời sống tinh thần và sự đoàn kết trong cộng đồng. Mỗi điệu múa được gìn giữ không chỉ bởi giá trị biểu diễn mà còn bởi những ý nghĩa văn hóa được trao truyền qua các thế hệ.
Vì vậy, học múa không đơn thuần là ghi nhớ động tác. Quá trình thực hành còn tạo cơ hội để người học hiểu thêm những giá trị văn hóa ẩn chứa trong nghệ thuật dân gian, từ đó hình thành ý thức giữ gìn và tiếp nối.
Với người dân Bản Lĩnh, việc tổ chức lớp học ngay tại nhà văn hóa bản cũng mang ý nghĩa thiết thực. Nghệ nhân có điều kiện trực tiếp hướng dẫn, người học thuận lợi tham gia, còn hoạt động truyền dạy được gắn với không gian sinh hoạt quen thuộc của cộng đồng.
Sau 7 ngày học tập, lớp truyền dạy kết thúc vào ngày 25/10. Những kỹ năng được tiếp nhận trong khóa học là cơ sở để học viên tiếp tục rèn luyện, tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ tại địa phương.
Để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống bản làng
Không riêng Bản Lĩnh, hoạt động truyền dạy nghệ thuật múa Khơ Mú được xã Mường Pồn triển khai tại nhiều địa bàn có đồng bào Khơ Mú sinh sống.
Theo Quyết định số 5276/QĐ-UBND, địa phương phê duyệt tổ chức 4 lớp truyền dạy tại Bản Lĩnh, Púng Giắt, Huổi Vang và Huổi Chan 1, với tổng cộng 136 học viên. Mỗi lớp được tổ chức trong 7 ngày.
Trong đó, Bản Lĩnh có 31 học viên, Púng Giắt 40 học viên, Huổi Vang 35 học viên và Huổi Chan 1 có 30 học viên.
Việc tổ chức các lớp học ngay tại bản cho thấy cách tiếp cận bảo tồn di sản từ cộng đồng. Thay vì chỉ giới thiệu nghệ thuật múa qua những chương trình biểu diễn, địa phương chú trọng tạo điều kiện để người dân trực tiếp tiếp nhận, thực hành và từng bước làm chủ kỹ năng biểu diễn.
Ở Bản Lĩnh, bên cạnh những học viên như Lò Thị Minh, Quàng Thị Tiên, lớp truyền dạy còn có sự đăng ký tham gia của những người dân như Lò Thị Tươi, Quàng Thị Hằng và Quàng Thị Dinh. Chính sự tham gia của cộng đồng là yếu tố cần thiết để những lớp học không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành kế hoạch.
Từ những người biết múa, có khả năng thực hành, bản làng mới có thêm điều kiện duy trì các hoạt động văn nghệ truyền thống. Khi nhiều người cùng được tiếp cận di sản, cơ hội gìn giữ và tiếp nối cũng được mở rộng.
Trong quá trình ấy, nghệ nhân giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ nắm giữ kỹ năng biểu diễn, những người như Nghệ nhân Ưu tú Quàng Thị Típ còn là cầu nối để tri thức dân gian được truyền lại cho các thế hệ.
Việc nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn giúp người học tiếp cận kỹ năng thực hành ngay từ người nắm giữ di sản, đồng thời tạo điều kiện để những giá trị văn hóa được lưu truyền trong đời sống.
Phát biểu tại buổi bế giảng lớp học ở Bản Lĩnh, ông Đỗ Thanh Tùng – Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Pồn ghi nhận tinh thần học tập nghiêm túc, sự tích cực tham gia của các học viên.
Ông bày tỏ mong muốn học viên tiếp tục rèn luyện, vận dụng những kiến thức đã được truyền dạy vào hoạt động văn hóa, văn nghệ tại bản, góp phần lan tỏa nghệ thuật múa truyền thống của người Khơ Mú trong cộng đồng.
Từ định hướng đó, việc duy trì tập luyện sau khóa học có ý nghĩa quan trọng. Những kiến thức, kỹ năng được tiếp nhận chỉ thực sự phát huy giá trị khi người học tiếp tục thực hành, tham gia sinh hoạt văn hóa và từng bước truyền lại cho thế hệ mai sau.
