Phải bắt đầu từ câu hỏi về giá trị
Chiều 30/7, trong khuôn khổ Hội nghị Tập huấn nâng cao năng lực quản trị người đứng đầu các cơ sở giáo dục trực thuộc Bộ GD&ĐT trong bối cảnh mới, GS. TS Phùng Xuân Nhạ, nguyên Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã trình bày báo cáo về “Vai trò của Giám đốc/Hiệu trưởng đại học, cao đẳng đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước”.
Theo GS.TS Phùng Xuân Nhạ, trong bối cảnh giáo dục đại học đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng mục tiêu phát triển đất nước, người đứng đầu các trường đại học, cao đẳng trước hết cần tự trả lời ba câu hỏi lớn: Nhà trường tạo ra giá trị gì? Lựa chọn chiến lược phát triển nào? Và quản trị ra sao để biến chiến lược thành kết quả?
Về câu hỏi đầu tiên, GS.TS Phùng Xuân Nhạ cho rằng, giá trị của một trường đại học không thể chỉ đo bằng quy mô tuyển sinh, số lượng sinh viên tốt nghiệp hay nguồn thu học phí, mà phải được đánh giá thông qua những đóng góp đối với xã hội, địa phương và năng lực cạnh tranh của quốc gia.
Thực tế, tại một số trường đại học, học phí chiếm tới gần 90% tổng nguồn thu. Điều này cho thấy hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ chưa thực sự trở thành động lực phát triển cũng như nguồn thu bền vững. Khi quá phụ thuộc vào tuyển sinh, các trường dễ rơi vào vòng xoáy chạy theo quy mô, trong khi sứ mệnh cốt lõi của đại học là tạo ra tri thức mới, đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội.
Sau khi xác định được giá trị cốt lõi, người đứng đầu cơ sở giáo dục phải trả lời câu hỏi tiếp theo: Nhà trường sẽ lựa chọn con đường phát triển nào để tạo lợi thế cạnh tranh?
Theo GS.TS Phùng Xuân Nhạ, trong bối cảnh tự chủ đại học và cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ, không có mô hình phát triển nào phù hợp với tất cả đơn vị. Điều quan trọng là phải nhận diện đúng năng lực nội sinh và lợi thế riêng để xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.
Thực tế nhiều cơ sở giáo dục vẫn có xu hướng đầu tư dàn trải, mở rộng ở nhiều lĩnh vực trong khi nguồn lực còn hạn chế, dẫn đến thiếu điểm nhấn và khó hình thành thương hiệu. Trong khi đó, những đại học hàng đầu thế giới cũng lựa chọn tập trung đầu tư vào các lĩnh vực thế mạnh để tạo dựng uy tín học thuật và năng lực cạnh tranh.
Từ thực tiễn đó, GS.TS Phùng Xuân Nhạ cho rằng, các trường đại học Việt Nam cần mạnh dạn lựa chọn những ngành, lĩnh vực có lợi thế nhất để đầu tư chiều sâu, đồng thời gắn định hướng phát triển với nhu cầu của thị trường lao động, doanh nghiệp và yêu cầu phát triển của địa phương, đất nước.
Chuyển từ quản lý sang quản trị
Theo nguyên Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, chiến lược chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa bằng năng lực quản trị của người đứng đầu. Chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, tự chủ đại học hay hội nhập quốc tế chỉ có thể tạo ra kết quả khi được dẫn dắt bởi tư duy quản trị hiện đại và chiến lược phát triển rõ ràng.
Vì vậy, giám đốc, hiệu trưởng không chỉ làm công tác quản lý hành chính mà phải là người kiến tạo, dẫn dắt đổi mới và tạo dựng động lực phát triển cho nhà trường. Người đứng đầu cần dành thời gian cho những công việc mang tính chiến lược như xác định đúng vấn đề, đưa ra quyết định lớn, phát triển đội ngũ và xây dựng văn hóa tổ chức; đồng thời mạnh dạn phân quyền, trao quyền đối với các công việc thường xuyên để bộ máy vận hành hiệu quả.
Theo đó, những áp lực về tuyển sinh, tự chủ, phát triển khoa học - công nghệ, chuyển đổi số hay cạnh tranh không chỉ là những khó khăn cần vượt qua, mà còn là cơ hội để các cơ sở giáo dục tái định vị, đổi mới mô hình phát triển, tạo ra giá trị mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.
"Thành công của người đứng đầu không được đo bằng những kết quả đạt được trong một nhiệm kỳ, mà ở khả năng tạo dựng nền tảng phát triển lâu dài cho nhà trường. Trong bối cảnh giáo dục đại học đang đổi mới mạnh mẽ, hiệu trưởng cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy lãnh đạo, lấy giá trị xã hội làm mục tiêu, lấy chiến lược làm kim chỉ nam và lấy năng lực quản trị làm động lực phát triển bền vững", GS.TS Phùng Xuân Nhạ nhấn mạnh.
