Gỡ rào cản bằng cấp, thu hút người giỏi

Thông tư 43/2026/TT-BGDĐT (Thông tư 43) ra đời đã mở ra cơ chế linh hoạt hơn trong việc thu hút nguồn nhân lực này, hướng tới đánh giá và chuẩn hóa năng lực thực chất.

Chuyển sang chuẩn năng lực

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường liên tục vận động, giáo dục nghề nghiệp đòi hỏi người thầy không chỉ có nền tảng kiến thức chuyên môn sâu rộng mà quan trọng hơn là kỹ năng nghề nghiệp thực tiễn và khả năng truyền nghề.

Nhìn nhận về tác động của Thông tư 43, ông Đặng Minh Sự - Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM khẳng định, điểm đột phá lớn nhất của văn bản này là chuyển phương thức quản lý từ dựa trên văn bằng sang đánh giá năng lực thực chất. Thay vì bị giới hạn bởi các quy định cứng nhắc, các cơ sở giáo dục nay có hành lang pháp lý để thu hút đội ngũ chuyên gia, kỹ sư, nghệ nhân và người lao động có tay nghề cao tham gia đào tạo.

Đối với một đô thị giữ vai trò trung tâm công nghiệp, dịch vụ và đổi mới sáng tạo lớn như TPHCM, chính sách này được kỳ vọng góp phần giải quyết tình trạng thiếu giảng viên ở nhiều ngành nghề mới. Các lĩnh vực đòi hỏi cập nhật công nghệ liên tục như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn, tự động hóa hay chuyển đổi số sẽ là những lĩnh vực hưởng lợi rõ nét.

Tuy nhiên, ông Sự nhấn mạnh, việc mở rộng điều kiện đầu vào cần đi kèm cơ chế kiểm soát chất lượng đầu ra, nhằm bảo đảm và nâng cao uy tín của hệ thống giáo dục nghề nghiệp đối với xã hội và thị trường lao động.

Theo ông Sự, để vừa mở rộng nguồn giảng viên vừa bảo đảm chất lượng, mục tiêu không phải là “giảm chuẩn” mà chuyển sang xây dựng “chuẩn năng lực”.

Cơ quan quản lý cần xây dựng bộ tiêu chí thống nhất, minh bạch, tập trung vào năng lực thực hành nghề được đánh giá qua sản phẩm, kinh nghiệm và kết quả thực tế tại doanh nghiệp; năng lực truyền đạt để chuyển hóa kiến thức chuyên môn thành bài giảng dễ hiểu; đạo đức nghề nghiệp gắn với tác phong công nghiệp, kỷ luật; cùng năng lực sư phạm tối thiểu có thể được bồi dưỡng qua các khóa đào tạo ngắn hạn.

“Giáo dục nghề nghiệp không cần người dạy có nhiều bằng cấp nhất, mà cần người có năng lực nghề nghiệp tốt nhất và biết truyền nghề hiệu quả”, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM đúc kết.

Thu hẹp độ vênh với doanh nghiệp

Mục tiêu đưa chuyên gia từ nhà máy vào giảng đường không còn là viễn cảnh xa vời mà đã được một số cơ sở tiên phong triển khai. Từ thực tiễn hoạt động, ông Lê Thiên Huy - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen chia sẻ, mục tiêu xuyên suốt của nhà trường là sinh viên tốt nghiệp phải vững tay nghề, đáp ứng ngay yêu cầu công việc.

Để thực hiện điều đó, trường tận dụng lợi thế khi nằm trong Công viên phần mềm Quang Trung (TPHCM) - nơi tập trung nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn nhỏ. Hệ sinh thái này tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận thực tế, đồng thời trở thành nguồn cung các chuyên gia giàu kinh nghiệm.

Để thu hút nhân sự chất lượng cao từ doanh nghiệp, nhà trường chủ động tháo gỡ các rào cản hành chính, xây dựng cơ chế linh hoạt. Thời gian giảng dạy được điều chỉnh phù hợp, chia thành các ca học ngắn để kỹ sư, lãnh đạo doanh nghiệp dễ dàng tham gia. Cùng với đó, việc ứng dụng nền tảng trực tuyến và đầu tư hệ thống phòng lab hiện đại giúp tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động đào tạo.

“Nhờ tư duy mở này, trường đã nhận được sự đồng hành của nhiều chuyên gia đầu ngành, trong đó có các giáo sư, tiến sĩ sở hữu nhiều bằng sáng chế uy tín trực tiếp tham gia cố vấn, giảng dạy và truyền cảm hứng cho sinh viên”, ông Huy cho hay.

Khi chuyên gia trực tiếp hướng dẫn, khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn sản xuất được thu hẹp. Ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM cho rằng, ba cơ chế then chốt để giảm “độ vênh” trong đào tạo là đưa chuẩn nghề thực tế vào giáo án thay cho những giáo trình đã lạc hậu; mời chuyên gia tham gia giảng dạy để chương trình liên tục cập nhật kỹ năng mới; đồng thời gắn đào tạo với tiêu chí tuyển dụng, trang bị cho sinh viên cả kiến thức chuyên môn, kỹ năng xử lý tình huống, làm việc nhóm và tác phong công nghiệp, qua đó hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải đào tạo lại.

Hơn thế, bước chuyển từ Thông tư 43 được kỳ vọng sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa trên thị trường lao động. Với người học, tâm lý “học để lấy bằng” sẽ dần thay đổi, nhường chỗ cho tư duy “học để làm được việc”, qua đó nâng cao sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp.