Giữ vững thành quả xóa mù chữ, mở rộng cơ hội học tập

Mở rộng cơ hội học chữ, thu hẹp khoảng cách giáo dục

Thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về phổ cập giáo dục, xóa mù chữ (XMC), xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời, năm học 2025-2026, Bộ GD&ĐT tiếp tục chỉ đạo các địa phương triển khai đồng bộ các nhiệm vụ về XMC gắn với thực hiện Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021-2030”, Chỉ thị số 29-CT/TW của Bộ Chính trị và các chương trình, đề án phát triển giáo dục của Chính phủ.

Trong năm học 2025-2026, Bộ GD&ĐT đã ban hành các văn bản hướng dẫn chuyên môn; tổ chức hội nghị, hội thảo, tập huấn nghiệp vụ; tăng cường kiểm tra, hướng dẫn các địa phương trong công tác điều tra, cập nhật dữ liệu, tổ chức lớp học, kiểm tra, đánh giá và công nhận kết quả XMC.

Bộ đồng thời, chỉ đạo các địa phương rà soát đối tượng chưa biết chữ, người chưa đạt chuẩn biết chữ và người có nguy cơ tái mù chữ để xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, các địa phương tiếp tục kiện toàn Ban Chỉ đạo phổ cập giáo dục, XMC; chủ động rà soát, cập nhật dữ liệu, xây dựng kế hoạch mở lớp, bố trí giáo viên và huy động các lực lượng xã hội tham gia.

Việc tổ chức lớp học được thực hiện linh hoạt về thời gian, địa điểm và phương thức tổ chức, phù hợp với đặc điểm của người học là người trưởng thành, người lao động và đồng bào dân tộc thiểu số.

Kết quả cho thấy những nỗ lực này đang tạo chuyển biến tích cực. Những địa phương có địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng Bộ đội Biên phòng và Công an duy trì các lớp xóa mù chữ, nâng tỷ lệ người từ 15 - 60 tuổi biết chữ mức độ 1 đạt 99,23% và mức độ 2 đạt 98,27%; tăng lần lượt 0,13% và 0,55% so với năm học trước, vượt chỉ tiêu được giao tại Nghị quyết số 01/2026/NQ-CP.

Có 30/34 tỉnh, thành phố đạt chuẩn XMC mức độ 2; 3.321/3.321 đơn vị cấp xã đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 1 và 3.289/3.321 đơn vị cấp xã đạt chuẩn XMC mức độ 2.

Công tác huy động người học tiếp tục được đổi mới theo hướng phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị. Các địa phương đã tăng cường phối hợp giữa ngành Giáo dục với chính quyền cơ sở, lực lượng bộ đội biên phòng, công an, Hội Khuyến học, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác điều tra, tuyên truyền, vận động và duy trì người học tham gia các lớp XMC.

Một số địa phương có số lượng học viên tham gia học tập cao như Tuyên Quang (6.666 học viên), Quảng Ngãi (5.505 học viên), Lai Châu (5.496 học viên), Gia Lai (4.618 học viên), Lào Cai (4.566 học viên), Thái Nguyên (2.870 học viên), Cao Bằng (1.629 học viên), Điện Biên (1.592 học viên), Huế (1.420 học viên).

Nội dung chương trình XMC tiếp tục được triển khai theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn của người học, kết hợp giữa việc hình thành kỹ năng đọc, viết, tính toán với giáo dục pháp luật, chăm sóc sức khỏe, phát triển sinh kế, bảo vệ môi trường, kỹ năng sống và từng bước lồng ghép kỹ năng số phù hợp với điều kiện của từng địa phương.

Bên cạnh việc tổ chức các lớp XMC trong cộng đồng, công tác XMC đối với phạm nhân tiếp tục được quan tâm triển khai. Trong năm học 2025-2026, các cơ sở giam giữ thuộc Bộ Công an đã phối hợp với ngành Giáo dục tổ chức 177 lớp XMC cho 8.818 học viên, góp phần bảo đảm quyền học tập của người đang chấp hành án phạt tù, đồng thời hỗ trợ quá trình giáo dục, cải tạo và tái hòa nhập cộng đồng.

Nhằm nâng cao tính bền vững của kết quả XMC, nhiều địa phương tiếp tục gắn công tác XMC với hoạt động của trung tâm học tập cộng đồng, các chương trình GDTX, đào tạo nghề, bồi dưỡng kỹ năng nghề nghiệp và phát triển kỹ năng số. Việc từng bước mở rộng cơ hội học tập sau biết chữ đã góp phần duy trì kết quả XMC, nâng cao năng lực học tập suốt đời của người dân và thúc đẩy phát triển xã hội học tập ở cơ sở.

Chống tái mù chữ, duy trì kết quả sau biết chữ

Công tác XMC tuy tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực nhưng tính bền vững chưa đồng đều giữa các địa phương. Báo cáo của Bộ GD&ĐT cho biết, đến nay vẫn còn một số tỉnh chưa đạt chuẩn XMC mức độ 2; đối tượng chưa biết chữ và chưa đạt chuẩn biết chữ chủ yếu tập trung ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực biên giới và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Việc huy động người học tại một số địa phương còn gặp nhiều khó khăn; nguy cơ tái mù chữ vẫn còn ở một số nhóm đối tượng do điều kiện lao động, sinh kế và cơ hội học tập sau biết chữ còn hạn chế.

Thực tế cho thấy, công tác XMC chỉ đạt hiệu quả bền vững khi được triển khai đồng bộ từ điều tra, quản lý đối tượng, huy động người học, tổ chức lớp học đến việc duy trì học tập sau biết chữ. Bởi vậy, cần tiếp tục phát huy vai trò của trung tâm học tập cộng đồng, cơ sở GDTX, lực lượng bộ đội, công an, hội khuyến học và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tạo môi trường học tập thường xuyên, hạn chế nguy cơ tái mù chữ và mở rộng cơ hội học tập suốt đời cho người dân.

Để nâng cao hiệu quả công tác xóa mù chữ, năm học 2026-2027, Bộ GD&ĐT đề nghị các vụ, cục, đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên thuộc các Bộ, ngành, cơ quan Trung ương; các Sở GD&ĐT; cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên tiếp tục rà soát, tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo UBND các xã kiện toàn Ban Chỉ đạo phổ cập giáo dục, XMC cấp xã.

Đồng thời, tổ chức điều tra, rà soát người mù chữ, người tái mù chữ trên địa bàn để xây dựng kế hoạch XMC hằng năm và tổ chức các lớp XMC theo hướng linh hoạt, đa dạng hình thức (học trực tiếp, trực tuyến, qua truyền thanh, truyền hình,…), bảo đảm phù hợp với đặc điểm người học, điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Tiếp tục thực hiện hiệu quả các chương trình, đề án về XMC; tăng cường huy động người học tham gia các lớp XMC, duy trì kết quả sau biết chữ và mở rộng các chương trình học tập tiếp nối.

Bộ GD&ĐT cũng nhấn mạnh công tác bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực giảng dạy, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm và kỹ năng hỗ trợ người học cho đội ngũ giáo viên, báo cáo viên, cộng tác viên và lực lượng tham gia dạy XMC.

Cùng với đó, tham mưu UBND tỉnh ban hành cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp đối với giáo viên, lực lượng tham gia dạy XMC và người học XMC; lồng ghép nguồn lực từ các chương trình, dự án liên quan để bảo đảm điều kiện thực hiện hiệu quả.