Hương vị quê nhà trong mâm cơm người Thái
Giữa không gian nhà sàn mộc mạc ở bản Nà Sự, xã Mường Chà, tỉnh Điện Biên, những mâm cơm bày trên lá xanh với xôi nếp, cá nướng, thịt, rau cùng nhiều món ăn truyền thống tạo nên sức hấp dẫn riêng. Quanh mâm cơm, du khách vừa thưởng thức hương vị núi rừng, vừa cảm nhận nét sinh hoạt gần gũi của đồng bào Thái trắng.
Bản Nà Sự được biết đến với những nếp nhà sàn, cảnh quan thiên nhiên và đời sống văn hóa đặc trưng của đồng bào Thái trắng. Những năm gần đây, cùng với phát triển du lịch cộng đồng, người dân từng bước đưa các món ăn truyền thống trở thành sản phẩm phục vụ khách tham quan, lưu trú.
Trong mâm cơm đón khách, xôi ngũ sắc, cá suối nướng, canh rau rừng là những món ăn tiêu biểu. Mỗi món mang hương vị riêng nhưng đều gắn với nguyên liệu quen thuộc và kinh nghiệm chế biến được lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Xôi ngũ sắc gây ấn tượng bởi sự hòa quyện giữa màu sắc và hương thơm của nếp. Với người Thái, xôi không chỉ hiện diện trong bữa ăn thường ngày mà còn gắn với các dịp lễ, Tết và sinh hoạt cộng đồng.
Cá suối nướng mang hương vị riêng của núi rừng. Qua cách tẩm ướp, chế biến của người dân bản địa, món ăn trở nên đậm đà khi dùng cùng cơm hoặc xôi. Bên cạnh đó, canh rau rừng góp thêm vị thanh mát, dân dã cho mâm cơm.
Nét hấp dẫn của ẩm thực Nà Sự còn thể hiện ở cách bày biện. Sắc xanh của lá, rau hòa cùng màu tím trắng của xôi nếp, màu vàng của các món nướng tạo nên sự hài hòa, bắt mắt. Không cần những vật dụng cầu kỳ, mâm cơm vẫn toát lên nét mộc mạc, gợi sự gắn bó giữa ẩm thực với đời sống thường ngày.
Đằng sau những món ăn ấy là câu chuyện về lao động, tập quán sinh hoạt và cách người dân ứng xử với thiên nhiên. Nguyên liệu được lựa chọn theo mùa, cách chế biến gắn với kinh nghiệm gia đình, tạo nên hương vị riêng của ẩm thực Thái trắng.
Anh Hà Văn Quân là du khách đến từ phường Điện Biên Phủ. Theo anh Quân, điều hấp dẫn trong mâm cơm Nà Sự là những món ăn được chế biến từ nguyên liệu gần gũi, giữ được hương vị đặc trưng của núi rừng. Dù nhiều món không xa lạ với người dân Tây Bắc, cách tẩm ướp, bày biện và kết hợp các món ăn vẫn tạo nên những cảm nhận riêng.
“Tôi thích nhất là hương vị dân dã của các món nướng, xôi nếp và rau. Mâm cơm không cầu kỳ nhưng phong phú, mỗi món đều có nét riêng, khiến người thưởng thức cảm nhận được sự gần gũi trong cách chế biến của người dân bản địa”, anh Quân chia sẻ.
Với đồng bào Thái trắng, bữa cơm còn là không gian kết nối tình cảm. Khi đưa vào hoạt động du lịch, nét sinh hoạt ấy tạo nên sự gần gũi giữa chủ nhà và khách phương xa.
Từ bếp ăn truyền thống đến sản phẩm du lịch
Phát triển du lịch cộng đồng ở Nà Sự không chỉ dựa vào cảnh quan hay kiến trúc nhà sàn mà còn gắn với khai thác những giá trị văn hóa sẵn có. Trong đó, ẩm thực là thành tố quan trọng, vừa đáp ứng nhu cầu ăn uống, vừa giúp người dân giới thiệu phong tục, tập quán.
Chị Thùng Thị Lâm, thành viên Ban điều hành du lịch cộng đồng bản Nà Sự, là một trong những người tham gia gìn giữ, quảng bá bản sắc văn hóa địa phương.
Chị Lâm cho biết, muốn giữ chân du khách, ngoài cảnh quan đẹp cần có bản sắc riêng. Vì vậy, người dân nỗ lực duy trì các hoạt động văn hóa truyền thống, khuyến khích sử dụng trang phục dân tộc, phát triển văn nghệ và từng bước đưa nghề truyền thống vào phục vụ du lịch.
Từ định hướng ấy, việc phát triển ẩm thực tại Nà Sự không chỉ dừng ở phục vụ món ăn mà còn hướng tới giới thiệu cách chế biến, nguồn nguyên liệu và những câu chuyện văn hóa phía sau mỗi món.
Điều khiến trải nghiệm ẩm thực thêm sinh động là sự kết hợp giữa bữa ăn và các hoạt động giao lưu văn nghệ. Trong không gian nhà sàn, những tiết mục múa quạt, múa nón cùng trang phục truyền thống tạo thêm điểm nhấn cho buổi gặp gỡ. Du khách không chỉ thưởng thức món ăn mà còn được hòa mình vào không khí văn hóa của bản làng.
Ở góc nhìn khác, chị Nguyễn Minh Phương (du khách đến từ tỉnh Sơn La) quan tâm đến không gian văn hóa gắn với bữa ăn. Theo chị, việc thưởng thức những món ăn truyền thống trong nhà sàn, kết hợp xem biểu diễn văn nghệ, có thể tạo nên trải nghiệm khác biệt so với dịch vụ ăn uống thông thường.
“Điều khiến tôi ấn tượng không chỉ là mâm cơm mà còn ở không gian nhà sàn và những tiết mục văn nghệ truyền thống. Qua một bữa ăn, du khách có thể hiểu thêm về nếp sống, trang phục và những nét văn hóa của đồng bào Thái trắng”, chị Phương chia sẻ.
Đối với các hộ tham gia làm du lịch, dịch vụ ăn uống mở ra cơ hội tiêu thụ sản phẩm do gia đình và người dân địa phương làm ra. Nông sản, thực phẩm cùng các món ăn truyền thống có thêm đầu ra, góp phần đa dạng hóa sinh kế.
Việc đưa ẩm thực vào phục vụ du lịch còn khuyến khích các gia đình gìn giữ cách chế biến, lựa chọn nguyên liệu và văn hóa tiếp khách. Những giá trị vốn hiện diện trong bữa cơm gia đình vì thế có thêm điều kiện được giới thiệu rộng rãi.
Tuy nhiên, phát triển ẩm thực gắn với du lịch cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm, nâng cao kỹ năng phục vụ và tôn trọng phương thức chế biến truyền thống. Đây là những yếu tố cần thiết để tạo sự hài lòng cho du khách mà không làm mất đi hương vị riêng.
Giữa những đổi thay của vùng cao Mường Chà, những mâm cơm với xôi nếp, cá nướng, rau rừng và các món ăn dân dã vẫn góp phần kể câu chuyện về con người, quê hương Nà Sự. Giữ gìn hương vị truyền thống cũng chính là gìn giữ một phần bản sắc văn hóa Thái trắng, để mỗi bữa cơm không chỉ là trải nghiệm ẩm thực mà còn là dấu ấn đẹp trong lòng du khách.
