Từ bãi đất trống đến điểm hẹn vùng cao
Khi những bản làng vùng cao còn chìm trong màn sương sớm, trên các con đường dẫn về chợ phiên Vàng Lếch, xã Mường Chà, tỉnh Điện Biên, người dân đã bắt đầu mang hàng hóa đến bày bán. Những gùi rau xanh, hoa quả, nông sản cùng các mặt hàng thiết yếu tạo nên không khí nhộn nhịp của phiên chợ vùng cao.
Chợ Vàng Lếch trước đây thuộc xã Nậm Tin, huyện Nậm Pồ, nay thuộc xã Mường Chà. Không chỉ phục vụ nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa, phiên chợ còn là điểm hẹn quen thuộc, gắn bó với đời sống của đồng bào các dân tộc, nhất là người Mông sinh sống quanh khu vực.
Anh Thào A Ừ, Trưởng bản Vàng Lếch, cho biết chợ đã hình thành từ rất lâu. Ban đầu, nơi đây chỉ là bãi đất trống. Người dân có ít rau củ, nông sản làm ra nhưng không sử dụng hết thì mang đến trao đổi, mua bán. Từ những hoạt động nhỏ lẻ ấy, chợ dần hình thành, trở thành nơi giao thương quen thuộc của bà con.
Theo anh Ừ, những năm gần đây, Nhà nước quan tâm đầu tư xây dựng, chợ hiện có khoảng 10 gian hàng phục vụ hoạt động kinh doanh. Bên cạnh các gian hàng cố định, nhiều hộ gia đình, cá nhân vẫn mang nông sản đến bày bán tại khu vực bãi cỏ xung quanh.
Sự kết hợp giữa những gian hàng được đầu tư xây dựng và các điểm bán hàng dân dã đã tạo nên nét riêng của Vàng Lếch. Ở đó, những sản phẩm do người dân làm ra trên nương rẫy có thêm cơ hội đến với người tiêu dùng.
Chợ họp vào Chủ nhật hằng tuần. Từ sáng sớm, người bán đã có mặt chuẩn bị hàng hóa, lựa chọn vị trí bày bán. Theo Trưởng bản Thào A Ừ, thời điểm đông vui nhất thường vào khoảng 9 giờ 30 phút đến 10 giờ 30 phút. Mỗi phiên thu hút khoảng 300–400 người tham gia, đến đầu giờ chiều, khoảng 13–14 giờ, chợ dần tan. Những phiên giáp Tết thường đông đúc hơn ngày thường.
Từ một bãi đất trống trở thành điểm giao thương có các gian hàng được đầu tư xây dựng, Vàng Lếch cho thấy sự thay đổi trong đời sống kinh tế của đồng bào vùng cao. Dẫu vậy, nét mộc mạc của chợ phiên vẫn hiện hữu qua những sản vật địa phương và cách mua bán gần gũi của người dân.
Những người giữ nhịp phiên chợ
Sức sống của chợ Vàng Lếch không chỉ được tạo nên từ hàng hóa, mà còn bởi những con người gắn bó với hoạt động mua bán hằng tuần.
Tận dụng mặt bằng gia đình gần khu vực chợ, anh Thào A Ừ mạnh dạn đầu tư kinh doanh quần áo phục vụ bà con. Không chỉ đảm nhiệm công việc của Trưởng bản, anh còn trực tiếp tham gia hoạt động thương mại, góp phần đáp ứng nhu cầu mua sắm của người dân địa phương.
Trong khuôn viên chợ được Nhà nước đầu tư xây dựng, gia đình chị Giàng Thị Chang lựa chọn kinh doanh tại một gian hàng. Việc có địa điểm buôn bán ổn định giúp các hộ thuận lợi hơn trong sắp xếp hàng hóa, phục vụ người mua và duy trì hoạt động kinh doanh.
Nếu những gian hàng cố định phản ánh sự thay đổi về điều kiện buôn bán thì khu vực bãi cỏ bên ngoài vẫn giữ được nét bình dị của chợ vùng cao. Tại đây, người dân có thể mang những sản phẩm của gia đình đến bán mà không cần mở cửa hàng riêng.
Ông Mùa A Dênh, một người dân địa phương, thường mang hoa quả ra chợ bán. Việc tận dụng nông sản để trao đổi, tạo thêm thu nhập là hình ảnh quen thuộc ở Vàng Lếch, nơi hoạt động mua bán gắn chặt với sản xuất nông nghiệp và cuộc sống thường ngày.
Không chỉ có người bán, những khách hàng quen thuộc như ông Giàng A Kỷ, ông Giàng A Sửu cũng góp phần duy trì nhịp sinh hoạt của phiên chợ. Với người dân vùng cao, đi chợ không đơn thuần là mua những vật dụng cần thiết, mà còn là dịp gặp gỡ người quen, hỏi thăm nhau sau những ngày lao động.
Những câu chuyện về gia đình, mùa màng, sản xuất được chia sẻ trong không gian mua bán. Chính sự giao tiếp gần gũi ấy khiến phiên chợ trở thành nơi gắn kết cộng đồng, không dễ thay thế bằng những hình thức giao thương hiện đại.
Theo người dân địa phương, khu vực chợ Vàng Lếch còn gắn với những sản vật truyền thống của đồng bào Mông, trong đó có rượu ngô nấu bằng men lá. Đằng sau những sản phẩm ấy là kinh nghiệm chế biến, tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Sự hiện diện của nông sản, hàng hóa thiết yếu và các sản phẩm truyền thống tạo nên một không gian sinh hoạt đa dạng, nơi nếp sống cũ vẫn được duy trì giữa những đổi thay của đời sống hiện đại.
Theo định hướng phát triển của xã Mường Chà, việc thúc đẩy thương mại, dịch vụ cần gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc. Với chợ phiên Vàng Lếch, điều đó không chỉ đòi hỏi tạo điều kiện cho người dân kinh doanh, tiêu thụ nông sản mà còn phải chú trọng vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và giữ gìn nét sinh hoạt truyền thống.
Giữa nhịp sống đổi thay, chợ phiên Vàng Lếch vẫn giữ được vẻ mộc mạc, gần gũi. Mỗi sáng Chủ nhật, những sản vật từ nương rẫy lại theo chân người dân xuống chợ, mang theo niềm vui mua bán và những cuộc gặp gỡ thân tình. Chính những điều bình dị ấy đã làm nên sức sống riêng của phiên chợ vùng cao.
