Nặng lòng với chữ của cha ông
Hai năm qua, cứ mỗi dịp hè, căn nhà nhỏ của ông Bàn Phụ Cán (SN 1983), ở thôn Đoàn Kết, xã Đắk Wil (Lâm Đồng), lại rộn ràng tiếng đọc bài. Hơn 40 học viên Dao Đỏ ở nhiều độ tuổi tìm về đây để học những nét chữ cha ông để lại.
Để phù hợp với độ tuổi, trình độ của học viên, ông Cán cùng một người đồng nghiệp chia lớp thành 3 ca. Căn nhà nhỏ cũng là nơi diễn ra các buổi học, không thu học phí, dù điều kiện giảng dạy còn nhiều thiếu thốn.
“Buổi sáng dạy học, buổi chiều tôi lại lên nương làm kinh tế. Công việc khá vất vả nhưng nhìn thấy học trò say mê từng nét chữ, chúng tôi rất vui”, ông Cán chia sẻ.
Những nét chữ Nôm Dao đầu tiên ông Cán biết đến do cha truyền lại. Cha của ông từng là người có tiếng trong làng về việc dạy loại chữ này. Từ nền tảng ấy, ông Cán không ngừng tìm hiểu, sưu tầm tài liệu, nghiên cứu sách cổ để bổ sung vốn chữ.
Càng tìm hiểu, ông càng nhận ra mỗi ký tự không chỉ mang giá trị về chữ viết mà còn chứa đựng những câu chuyện, phong tục và ký ức của cộng đồng Dao.
Theo ông Cán, chữ Nôm Dao được sử dụng để ghi chép nhiều nội dung quan trọng trong đời sống văn hóa của người Dao, từ bài cúng, nghi lễ đến phong tục tập quán. Tuy nhiên, số người còn am hiểu và có thể truyền dạy loại chữ này ngày càng ít.
Từ những trăn trở ấy, ông quyết định mở lớp, mong những nét chữ cha ông để lại tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ.
Từ lớp học nhỏ, nối dài mạch nguồn văn hóa
Ở tuổi 47, ông Phượng Chòi Kinh, trú tỉnh Gia Lai, vẫn ngồi giữa những học viên nhỏ tuổi, kiên nhẫn luyện từng nét chữ Nôm Dao.
Tại quê nhà, ông Kinh cũng đang tham gia truyền dạy chữ Nôm Dao cho con em trong làng. Nhưng càng dạy, ông càng nhận ra bản thân vẫn còn thiếu vốn chữ và chưa hiểu hết ý nghĩa của một số từ cổ.
Biết ông Cán tổ chức lớp học, ông vượt hàng trăm cây số đến Đắk Wil để học thêm.
“Là người đi dạy nhưng tôi không phải biết hết mọi chữ. Khi nghe tin thầy Cán mở lớp, tôi sang đây học thêm để nâng cao vốn chữ, tích lũy kinh nghiệm, sau này về tiếp tục truyền dạy cho các cháu”, ông Kinh chia sẻ.
Ở tuổi gần 50, ông Kinh vẫn ngồi học cùng những học viên đáng tuổi con cháu. Người đang truyền dạy chữ ở quê nhà lại trở thành học trò để tiếp tục hoàn thiện vốn chữ của mình.
Nếu ông Kinh học thêm để trở về truyền dạy, thì với Triệu Bảo Huy, 12 tuổi, học sinh lớp 8, hành trình làm quen với chữ Nôm Dao mới chỉ bắt đầu từ những ngày hè tại nhà thầy Cán.
Hai mùa hè qua, cứ đến kỳ nghỉ, Huy lại xin phép bố mẹ đến học cùng các bạn.
“Theo học một thời gian, em đã nhớ và viết được nhiều chữ Nôm Dao. Em sẽ cố gắng học thật tốt để sau này góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc và truyền dạy lại cho các em nhỏ”, Huy nói.
Từ những bài học về chữ viết, Huy và các bạn có thêm cơ hội tìm hiểu phong tục, nghi lễ và những câu chuyện gắn với đời sống của người Dao Đỏ.
Theo ông Lò Văn Đức, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Đắk Wil, thôn Đoàn Kết hiện có đông đồng bào Dao Đỏ sinh sống, phần lớn là những hộ dân di cư từ các tỉnh phía Bắc vào lập nghiệp.
Dù đến vùng đất mới, bà con vẫn duy trì nhiều phong tục như lễ Cấp sắc, cưới hỏi và các nghi lễ truyền thống.
“Việc có những người tâm huyết truyền dạy chữ Nôm Dao cho thế hệ trẻ là điều đáng quý, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và phát huy những giá trị truyền thống tại địa phương”, ông Đức nói.
Giữa căn nhà nhỏ ở thôn Đoàn Kết, người gần 50 tuổi vẫn cặm cụi học từng nét chữ bên những đứa trẻ. Người biết chữ tiếp tục học để truyền dạy, người mới học bắt đầu viết để hiểu hơn về cội nguồn.
Từ những nét chữ tưởng như đã lùi xa theo thời gian, mạch nguồn văn hóa Dao Đỏ vẫn đang được nối dài giữa vùng biên.
