Giáo dục bắt buộc cấp THCS: Cần lời giải sát thực tiễn

Những khó khăn về đội ngũ, cơ sở vật chất đang được các trường nhận diện, chủ động tìm giải pháp.

Duy trì sĩ số - nhiệm vụ trọng tâm

Chuẩn bị cho năm học 2026 - 2027, việc huy động học sinh vào lớp 6 và duy trì sĩ số tiếp tục được các trường xác định là nhiệm vụ quan trọng. Với những địa bàn có điều kiện đi lại khó khăn, đây không phải công việc chỉ thực hiện vào đầu năm học mà đòi hỏi sự theo dõi thường xuyên trong cả quá trình học tập.

Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Trà Vân (xã Trà Vân, TP Đà Nẵng) dự kiến huy động 100% học sinh hoàn thành chương trình tiểu học vào lớp 6. Việc quản lý học sinh liên tục từ cấp tiểu học chuyển tiếp lên lớp 6 giúp nhà trường nắm được quá trình học tập của học sinh, phối hợp với gia đình và chính quyền địa phương để hạn chế tình trạng bỏ học.

Công tác duy trì sĩ số cũng là kết quả nổi bật được Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Đinh Thanh Kháng (xã Sơn Tây Thượng, Quảng Ngãi) duy trì nhiều năm. Tỷ lệ học sinh hoàn thành chương trình tiểu học lên THCS đạt 100%; tỷ lệ tốt nghiệp THCS hằng năm cũng được duy trì ở mức cao.

Nhờ tổ chức bán trú cho học sinh nên nhà trường hạn chế tối đa tình trạng học sinh nghỉ, bỏ học. Khoảng 50% học sinh của Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Đinh Thanh Kháng đăng ký ở bán trú. Những em phải di chuyển qua khu vực có nguy cơ sạt lở hoặc địa hình hiểm trở được bố trí ở lại trường.

Năm học này, Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Trà Vân đưa học sinh lớp 2 ở hai điểm trường thuộc thôn 6A và thôn 6B về khu trung tâm. Theo ông Nguyễn Khắc Điệp - Hiệu trưởng nhà trường, việc tổ chức lại giúp học sinh sớm được tiếp cận môn Tiếng Anh, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và môi trường học tập có điều kiện tốt hơn. Số lớp 2 cũng được sắp xếp từ 4 lớp xuống còn 2 lớp, góp phần giảm áp lực thiếu giáo viên.

Để học sinh có thể học tập ổn định sau khi bố trí về khu trung tâm, ông Điệp cho biết, đầu tháng 8, nhà trường sửa sang phòng ở, chuẩn bị cơ sở vật chất để tổ chức bán trú an toàn.

Dù được sự đồng thuận cao của phụ huynh trong việc đưa con em về ở lại bán trú ở điểm trường chính, Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Trà Vân vẫn gặp khó khăn về kinh phí, khó có thể cải thiện chất lượng bữa ăn cho học sinh.

Ông Điệp cho biết, khoản hỗ trợ theo quy định phải chi cho ba bữa ăn mỗi ngày và nhiều nhu cầu sinh hoạt khác như điện, xà phòng, kem đánh răng, chăn màn. Sau khi cân đối, tiền ăn bình quân chỉ khoảng 34.000 đồng/học sinh/3 bữa. Đây là một trong những khó khăn mà nhà trường kiến nghị cần được xem xét khi tổ chức mô hình bán trú.

Thiếu giáo viên, điều kiện học tập

Cùng với duy trì sĩ số, bảo đảm đủ điều kiện tổ chức dạy học là yêu cầu được các trường đặt ra trong quá trình thực hiện giáo dục bắt buộc THCS. Đội ngũ giáo viên đang là một trong những điểm cần được tháo gỡ.

Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Trà Vân hiện có 34 giáo viên, nhân viên làm việc theo hợp đồng. Theo ông Nguyễn Khắc Điệp, sự thiếu ổn định của lực lượng này ảnh hưởng đến công tác quy hoạch dài hạn và tâm lý gắn bó của đội ngũ.

Trong khi đó, Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Đinh Thanh Kháng còn thiếu giáo viên một số môn như Âm nhạc, Mỹ thuật, Tin học và Tiếng Anh. Nhà trường đã xây dựng kế hoạch, báo cáo UBND xã để có phương án điều hòa giáo viên từ các trường lân cận như Sơn Liên, Sơn Bua sau sắp xếp trường lớp để giải quyết bài toán thừa - thiếu cục bộ để bảo đảm đủ giáo viên cho các môn học đặc thù.

Theo ông Nguyễn Minh Anh - Hiệu trưởng nhà trường, đây là bài toán có tác động trực tiếp đến việc thực hiện Chương trình GDPT 2018. Khi chương trình yêu cầu tổ chức đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục, tình trạng thiếu giáo viên bộ môn sẽ gây khó khăn cho việc bố trí thời khóa biểu và tổ chức dạy học.

Áp lực về đội ngũ còn gắn với yêu cầu tổ chức dạy học hai buổi/ngày. Ông Nguyễn Khắc Điệp phân tích: Theo phân phối chương trình, sẽ phải thực hiện 32 tiết/tuần ở cấp tiểu học và dạy học các môn tự chọn đang tạo áp lực cho nhà trường về kinh phí chi trả tiền dạy tăng giờ do thiếu giáo viên. Định mức giáo viên/lớp theo các quy định hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu tổ chức dạy học hai buổi/ngày.

Rất nhiều trường học hiện nay chỉ mới đáp ứng đủ phòng học để tổ chức dạy học 1 buổi/ngày. Như Trường THCS Trần Quốc Tuấn (Hòa Vang, TP Đà Nẵng) hiện chỉ có 20 phòng học và 8 phòng bộ môn. Một số hạng mục sân chơi, bãi tập đã xuống cấp, trong khi nhà trường chưa có nhà đa năng.

Không gian hiện có chỉ vừa đủ tổ chức dạy học hai ca/ngày và phải tận dụng các phòng chức năng để tổ chức ôn tuyển sinh lớp 10, bồi dưỡng học sinh giỏi. Với nhiệm vụ giáo dục bắt buộc THCS, những hạn chế này cần được giải quyết song song với công tác huy động học sinh để đảm bảo chất lượng giáo dục cũng như các điều kiện để người học phát triển toàn diện.

Định hướng đầu tư cơ sở vật chất của Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 80% cơ sở giáo dục phổ thông đạt chuẩn quốc gia về cơ sở vật chất; bảo đảm điều kiện thực hiện Chương trình GDPT 2018, xóa phòng học xuống cấp và đáp ứng yêu cầu dạy học hai buổi/ngày.

Nguồn lực đầu tư được xác định gồm ngân sách Nhà nước và các nguồn huy động hợp pháp khác. Cùng với sáp nhập 58 cơ sở giáo dục, Đà Nẵng cũng xây dựng phương án mở rộng diện tích nhiều trường học trong đó có cấp THCS. Việc sắp xếp được xác định phải bảo đảm điều kiện học tập, phù hợp đặc điểm địa lý, giao thông và phân bố dân cư.

Đây là những điều kiện nền tảng để nhà trường có thể thực hiện nhiệm vụ giáo dục bắt buộc một cách ổn định. Việc sắp xếp mạng lưới nếu gắn với nhu cầu thực tế của học sinh sẽ giúp sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ, cơ sở vật chất, đồng thời tạo điều kiện đầu tư tập trung.

Công bằng trong tiếp cận giáo dục

Cùng với việc bảo đảm học sinh đến trường, các trường đang tìm thêm giải pháp để giảm những chi phí và rào cản ảnh hưởng đến việc học. Sách giáo khoa là một trong những nội dung được địa phương quan tâm ngay trước năm học mới.

Từ năm học 2026-2027, xã Hòa Vang triển khai chính sách cho 100% học sinh trên địa bàn được mượn sách giáo khoa miễn phí. Theo ông Lê Văn Hùng Vương - Phó Bí thư xã Hòa Vang, qua khảo sát cho thấy mượn sách giáo khoa không chỉ là nhu cầu của nhóm học sinh khó khăn mà là nhu cầu chung. Địa phương vì vậy mở rộng chính sách nhằm giảm chi phí đầu năm học và tạo điều kiện học tập bình đẳng hơn.

Sách giáo khoa đến tay học sinh theo chính sách mượn - trả, thu hồi, phân loại, bảo quản và luân chuyển qua nhiều năm học. Nguồn lực thực hiện gồm ngân sách địa phương và sự đóng góp của doanh nghiệp, nhà hảo tâm, giáo viên, phụ huynh, cựu học sinh và các tổ chức xã hội. Cách làm này giúp một bộ sách có thể phục vụ nhiều thế hệ học sinh, giảm nhu cầu mua mới hằng năm.

Cũng theo ông Lê Văn Hùng Vương, sách giáo khoa miễn phí mới là bước đầu. Địa phương tiếp tục hướng tới đầu tư cơ sở vật chất, thư viện, thiết bị và học liệu số, đồng thời tăng cường hỗ trợ học sinh yếu thế, huy động nguồn lực xã hội bền vững. Mục tiêu được đặt ra là học sinh có cơ hội tiếp cận những điều kiện học tập cơ bản tương đương nhau.

Vừa qua, Trường PTDTBT Tiểu học & THCS Đinh Thanh Kháng được trang bị Phòng học STEM với kinh phí 3,5 tỷ đồng do Nhà máy Lọc dầu BSR tài trợ. Từ hệ thống thiết bị này, nhà trường tổ chức các câu lạc bộ nghiên cứu và hướng dẫn học sinh thực hiện các đề tài sáng tạo. Hiệu quả của mô hình được thể hiện qua kết quả học sinh tham gia các sân chơi khoa học kỹ thuật…

Những kết quả này cho thấy việc bảo đảm điều kiện học tập không chỉ dừng ở phòng học, bàn ghế hay sách giáo khoa. Khi thiết bị được đầu tư phù hợp và giáo viên có điều kiện tổ chức hoạt động thực hành, học sinh có thêm cơ hội phát triển năng lực theo yêu cầu của chương trình mới.