Gia tăng bệnh thận ở trẻ em: Hiểm họa từ những thói quen khó ngờ

Nguyên nhân đa dạng, khó nhận biết

Trong những năm gần đây, các bệnh lý về thận ở trẻ em có xu hướng gia tăng, trở thành mối quan tâm lớn của ngành y tế và nhiều gia đình. Nếu trước đây bệnh thận thường được xem là vấn đề của người trưởng thành, thì thực tế hiện nay cho thấy không ít trẻ nhỏ cũng đang phải đối mặt với các bệnh lý nguy hiểm như viêm cầu thận, hội chứng thận hư hay suy thận mạn, với nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và sự phát triển.

Theo các chuyên gia, bệnh thận ở trẻ có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân như nhiễm trùng, dị tật bẩm sinh, chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý hoặc là biến chứng của các bệnh lý khác. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là các triệu chứng ban đầu thường không điển hình và dễ bị bỏ qua.

Trẻ có thể chỉ biểu hiện mệt mỏi, chán ăn, phù nhẹ hoặc thay đổi màu sắc nước tiểu. Chính sự mờ nhạt của triệu chứng khiến nhiều gia đình chủ quan, dẫn đến việc phát hiện bệnh muộn, khi bệnh đã tiến triển nặng, gây khó khăn cho điều trị và tiềm ẩn nhiều biến chứng.

Không ít phụ huynh rơi vào trạng thái hoang mang khi con được chẩn đoán mắc bệnh, nhất là khi trước đó trẻ hoàn toàn khỏe mạnh. Chị Nguyễn Tuyết Lê (32 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: “Ban đầu tôi chỉ nghĩ con mệt do thời tiết, không ngờ đi khám lại phát hiện cháu bị hội chứng thận hư. Tôi thật sự rất sốc và lo lắng không biết bệnh có ảnh hưởng lâu dài đến cuộc sống của con không”.

Trong khi đó, anh Bùi Minh (34 tuổi, Hà Nội) cho biết áp lực không chỉ đến từ chi phí điều trị mà còn từ quá trình theo dõi kéo dài và tâm lý của trẻ khi phải thường xuyên vào viện. “Nghe bác sĩ nói con có nguy cơ phải điều trị nhiều đợt, tôi rất áp lực. Không chỉ là tiền bạc mà còn lo con bị ảnh hưởng tâm lý, học tập”, anh chia sẻ.

Phụ huynh này cũng bày tỏ sự bất an trước nguy cơ bệnh tái phát nhiều lần, ảnh hưởng trực tiếp đến việc học tập và sự phát triển lâu dài của trẻ. Từ trải nghiệm của mình, anh Bùi Minh cho rằng việc cha mẹ quan sát, nhận diện sớm những thay đổi dù nhỏ về sức khỏe của con có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp phát hiện bệnh kịp thời và tránh những hệ lụy đáng tiếc.

Thực tế tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy, không ít trường hợp trẻ mắc bệnh thận nhập viện trong tình trạng nguy kịch do gia đình tự ý bỏ điều trị hoặc sử dụng thuốc nam theo lời mách truyền miệng. Các bác sĩ cảnh báo, suy thận cấp là tình trạng suy giảm chức năng thận đột ngột, diễn biến nhanh.

Nguyên nhân có thể bao gồm ngạt nặng sau sinh, nhiễm trùng huyết, các bệnh lý cầu thận như viêm cầu thận cấp, viêm thận lupus hoặc bất thường đường tiết niệu. Đây là bệnh lý có thể hồi phục nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.

Tuy nhiên, khi việc điều trị không được tuân thủ đầy đủ, bị gián đoạn hoặc thay thế bằng các phương pháp không kiểm chứng, chức năng thận sẽ suy giảm dần, dẫn đến suy thận mạn – một tình trạng kéo dài, khó hồi phục. Đặc biệt, suy thận cấp nếu kéo dài trên 3 tháng không hồi phục sẽ chuyển thành suy thận mạn.

Nhiều trường hợp điển hình cho thấy hậu quả của việc chủ quan trong điều trị. Trường hợp cháu L.V.T. (13 tuổi) là một ví dụ. Khi xuất hiện triệu chứng đau bụng, buồn nôn, trẻ được chẩn đoán viêm cầu thận cấp và chuyển lên tuyến trung ương điều trị. Sau khi tình trạng ổn định, gia đình không đưa trẻ tái khám theo hẹn mà tự ý sử dụng thuốc nam. Khi bệnh trở nặng và quay lại Bệnh viện Nhi Trung ương, trẻ đã chuyển sang suy thận mạn.

Tương tự, bệnh nhi P.N.D. (6 tuổi) hiện phải điều trị suy thận giai đoạn cuối bằng phương pháp thẩm phân phúc mạc tại Khoa Thận và Lọc máu. Theo chia sẻ của chị L. (mẹ cháu), ban đầu trẻ hoàn toàn khỏe mạnh. Khi thấy con có biểu hiện phù mặt, gia đình lại nghĩ là dấu hiệu “bụ bẫm” nên không đi khám sớm.

Chỉ đến khi mắt sưng nề rõ, bụng to bất thường, trẻ mới được đưa đi kiểm tra và được chẩn đoán mắc hội chứng thận hư tiên phát. Tuy nhiên, sau khi xuất viện, gia đình lại nghe theo lời mách, tự ý dùng thuốc không rõ nguồn gốc với mong muốn “mát gan, mát thận”. Hậu quả, chỉ sau một thời gian, bệnh tiến triển nặng và chuyển sang giai đoạn mạn tính.

Những trường hợp này cho thấy, bên cạnh yếu tố bệnh lý, sự chủ quan hoặc thiếu hiểu biết trong quá trình chăm sóc và điều trị cũng là nguyên nhân khiến bệnh diễn biến xấu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao nhận thức của phụ huynh trong việc tuân thủ phác đồ điều trị và theo dõi sức khỏe cho trẻ một cách khoa học, liên tục.

Một trường hợp đáng tiếc khác là bệnh nhi 5 tuổi nhập viện tại Khoa Điều trị tích cực nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương trong tình trạng nguy kịch và không qua khỏi dù đã được các bác sĩ nỗ lực cứu chữa.

Trước đó, trẻ được chẩn đoán mắc bệnh thận mạn, đã điều trị ổn định và được chỉ định theo dõi ngoại trú định kỳ tại phòng khám chuyên khoa Thận của bệnh viện. Tuy nhiên, trong quá trình theo dõi, gia đình tự ý bỏ điều trị và chuyển sang sử dụng thuốc nam. Khi tình trạng sức khỏe chuyển biến xấu, trẻ mới được đưa trở lại bệnh viện thì đã quá muộn.

Theo TS.BS Nguyễn Thu Hương – Trưởng khoa Thận và Lọc máu, Bệnh viện Nhi Trung ương, đây không phải là trường hợp cá biệt. Thực tế ghi nhận nhiều bệnh nhi đang điều trị bệnh thận mạn bị gián đoạn phác đồ do gia đình tự ý dừng điều trị hoặc sử dụng các phương pháp truyền miệng, thiếu kiểm chứng.

Khi quay lại bệnh viện, phần lớn bệnh đã tiến triển nặng, làm giảm cơ hội điều trị. Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố như hoàn cảnh kinh tế khó khăn, khoảng cách địa lý khiến việc đi lại tốn kém, thời gian điều trị kéo dài, hoặc tâm lý bi quan, cho rằng việc tiếp tục điều trị không còn mang lại hiệu quả. Những rào cản này nếu không được tháo gỡ sẽ khiến quá trình điều trị bị gián đoạn, làm gia tăng nguy cơ biến chứng.

Các chuyên gia y tế cho biết, bệnh thận mạn ở trẻ có thể được chẩn đoán bằng nhiều phương pháp khác nhau. Một số trường hợp được phát hiện từ giai đoạn trước sinh thông qua siêu âm, trong khi nhiều trường hợp khác chỉ được phát hiện khi trẻ đi khám vì các bệnh lý liên quan. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm cần thiết để xác định bệnh.

Trong đó, xét nghiệm máu và nước tiểu là những phương pháp cơ bản giúp đánh giá chức năng thận, xác định nguyên nhân và giai đoạn bệnh. Siêu âm giúp quan sát cấu trúc thận, phát hiện các bất thường như thận nhỏ, thận đa nang, thận lạc chỗ…, đồng thời đưa ra những gợi ý quan trọng về nguyên nhân gây bệnh.

Bên cạnh đó, sinh thiết thận – lấy một mẫu mô nhỏ để phân tích dưới kính hiển vi – là kỹ thuật chuyên sâu giúp xác định chính xác mức độ tổn thương và định hướng phác đồ điều trị phù hợp.

Việc phát hiện sớm và tuân thủ điều trị không chỉ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả mà còn góp phần hạn chế tối đa những biến chứng nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ.

Chủ động phòng ngừa và phát hiện sớm

Bệnh thận thường diễn biến âm thầm, đặc biệt ở giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng rõ rệt. Thực tế tại Bệnh viện Bạch Mai cho thấy, không ít trường hợp chỉ tình cờ phát hiện bệnh khi khám sức khỏe định kỳ tại cơ quan hoặc trong quá trình làm hồ sơ du học. Điều này cho thấy mức độ “lặng lẽ” nhưng nguy hiểm của các bệnh lý thận nếu không được tầm soát kịp thời.

Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng – Giám đốc Trung tâm Thận tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai, xu hướng trẻ hóa bệnh nhân suy thận đang gia tăng và có liên quan đến nhiều yếu tố. Bên cạnh nguyên nhân bệnh lý như viêm cầu thận, lối sống thiếu lành mạnh của người trẻ là yếu tố nguy cơ đáng lưu ý.

“Người trẻ hiện nay sử dụng nhiều đồ uống không rõ nguồn gốc, tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn như mì ăn liền với hàm lượng muối cao, trong khi sinh hoạt thiếu điều độ. Thói quen ngủ muộn, ít vận động dẫn đến béo phì… đều là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa, trong đó có bệnh thận”, TS.BS Nghiêm Trung Dũng nhấn mạnh. Những yếu tố này nếu kéo dài sẽ âm thầm gây tổn thương chức năng thận và làm tăng nguy cơ bệnh tiến triển mạn tính.

Từ thực tế trên, các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt lưu ý đến những dấu hiệu bất thường ở trẻ như phù mặt, phù chân, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu hoặc có bọt kéo dài. Đây có thể là những biểu hiện sớm của tổn thương thận.

Việc khám sức khỏe định kỳ đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm bệnh, giúp can thiệp kịp thời, hạn chế biến chứng. Đồng thời, cần xây dựng cho trẻ lối sống lành mạnh, bao gồm uống đủ nước, chế độ dinh dưỡng cân đối, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, duy trì vận động và đảm bảo vệ sinh cá nhân để phòng tránh nhiễm khuẩn.

Sự gia tăng các bệnh lý thận ở trẻ em là lời cảnh báo không thể xem nhẹ, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ gia đình, nhà trường và ngành y tế. Việc nâng cao nhận thức, chủ động phòng ngừa và theo dõi sức khỏe thường xuyên sẽ góp phần giảm thiểu những hậu quả đáng tiếc, bảo vệ tốt hơn sức khỏe cho trẻ.

TS.BS Nguyễn Thu Hương thông tin, hiện có ba phương pháp điều trị suy thận mạn giai đoạn cuối gồm chạy thận nhân tạo, thẩm phân phúc mạc và ghép thận. Trong đó, chạy thận và thẩm phân phúc mạc chủ yếu giúp loại bỏ các chất độc trong cơ thể, duy trì sự sống nhưng chất lượng sống của người bệnh khó có thể như bình thường, đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng, đặc biệt là các bệnh lý tim mạch – một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu ở bệnh nhân chạy thận.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ sử dụng thuốc từ nhiều nguồn khác nhau, không bỏ dở phác đồ điều trị khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc điều trị bệnh thận mạn nói riêng và các bệnh mạn tính nói chung đòi hỏi sự kiên trì, tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn chuyên môn, đồng thời cần sự phối hợp tích cực giữa gia đình, cơ sở y tế và cộng đồng để đạt hiệu quả lâu dài.