Trường chuyên, trường top, tỷ lệ đỗ đại học cao… trở thành những tiêu chí được ưu tiên hàng đầu. Thế nhưng, giữa vô vàn con số và danh tiếng ấy, điều quan trọng nhất là sự phù hợp và hạnh phúc của con, đôi khi bị xếp sau.
Bậc THPT giữ vai trò then chốt trong tiến trình định hình nhân cách và phát triển toàn diện năng lực học sinh. Để lựa chọn đúng, phụ huynh cần nhìn rộng hơn những con số điểm chuẩn hay tỷ lệ đỗ đại học.
Áp lực của cả gia đình
Khi con bước vào ngưỡng cửa THPT, bầu không khí trong nhiều gia đình thay đổi rõ rệt. Những câu chuyện bên mâm cơm xoay quanh điểm chuẩn, tỷ lệ chọi, thành tích của các anh chị khóa trước. Không ít phụ huynh dành hàng giờ tìm hiểu, so sánh, thậm chí tham gia các hội nhóm để “săn” thông tin về những ngôi trường được đánh giá cao.
Ở các thành phố lớn như Hà Nội hay TPHCM, kỳ thi vào lớp 10 luôn được xem là một trong những kỳ thi căng thẳng nhất. Tỷ lệ cạnh tranh cao khiến nhiều gia đình chuẩn bị cho con từ rất sớm. Lịch học thêm dày đặc, những buổi luyện đề kéo dài đến tối muộn dần trở thành điều quen thuộc. Song, giữa guồng quay ấy, có một câu hỏi đáng để dừng lại: Liệu ngôi trường mà cha mẹ đang hướng tới có thực sự phù hợp với con mình? Bởi, thực tế, học giỏi là điều đáng quý. Tuy nhiên, trưởng thành hạnh phúc, tự tin và có năng lực thích ứng mới là mục tiêu dài hạn của giáo dục.
Với nhiều phụ huynh, đỗ vào trường chuyên hoặc trường top đầu đồng nghĩa với việc con đã có một “bệ phóng” vững chắc cho tương lai. Tâm lý này không phải không có cơ sở. Bởi, môi trường học tập chất lượng, bạn bè giỏi, cơ hội vào đại học cao hơn… là những lợi thế rõ ràng.
Tuy nhiên, mặt trái của “trường điểm” cũng không ít. Nhiều gia đình sau khi đạt được mục tiêu lại rơi vào tình huống trớ trêu. Con từng là học sinh nổi bật ở cấp 2, nhưng khi bước vào môi trường toàn những bạn giỏi ngang hoặc hơn mình, trẻ dần trở nên im lặng, dè dặt. Kết quả bài kiểm tra điểm không còn đứng đầu bảng khiến trẻ mất tự tin. Sự so sánh, dù vô tình hay hữu ý, càng khiến áp lực chồng chất lên trẻ.
Có em chia sẻ rằng điều khiến mình mệt mỏi không phải lượng kiến thức nhiều hơn, mà là cảm giác lúc nào cũng phải “gồng lên” để không bị tụt lại phía sau. Khi thành tích trở thành thước đo duy nhất, những niềm vui học tập tự nhiên dần bị bào mòn.
Không chỉ là bài toán điểm chuẩn
Theo PGS.TS Trần Thành Nam – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, bậc THPT giữ vai trò then chốt trong tiến trình định hình nhân cách và phát triển toàn diện năng lực học sinh. Đây là giai đoạn các em bắt đầu xác lập bản sắc cá nhân, định hướng nghề nghiệp và hình thành hệ giá trị sống. Theo ông, một môi trường giáo dục lý tưởng không chỉ giúp học sinh đạt thành tích cao mà còn khơi dậy và nuôi dưỡng tối đa tiềm năng riêng của mỗi em.
Vì vậy, để lựa chọn đúng, phụ huynh cần nhìn rộng hơn những con số điểm chuẩn hay tỷ lệ đỗ đại học. Mỗi ngôi trường đều có một triết lý giáo dục riêng. Có trường đề cao tính kỷ luật và chuẩn mực học thuật. Có trường chú trọng phát triển cá nhân, khuyến khích sáng tạo. Điều quan trọng là phụ huynh cần tìm hiểu xem triết lý đó có thực sự được hiện thực hóa trong hoạt động giảng dạy, trong cách nhà trường tổ chức các phong trào và xử lý tình huống hay không.
Triết lý giáo dục không chỉ nằm trên website hay trong khẩu hiệu treo ở cổng trường. Nó thể hiện qua cách thầy cô tương tác với học sinh, cách nhà trường phản ứng khi xảy ra mâu thuẫn, và cách thành tích được nhìn nhận.
Theo PGS.TS Trần Thành Nam, một môi trường an toàn, tôn trọng và cởi mở sẽ tạo điều kiện để học sinh phát triển lành mạnh. Văn hóa học đường không chỉ là nội quy nghiêm khắc, mà còn là sự công bằng, tinh thần hợp tác và cách ứng xử giữa các thành viên trong trường. Phụ huynh có thể tìm hiểu thông qua các buổi tư vấn tuyển sinh, qua chia sẻ của học sinh đang theo học hoặc cựu học sinh. Cảm nhận thực tế thường mang lại nhiều thông tin hơn những bảng xếp hạng.
Ngoài chương trình khung của Bộ GD&ĐT, nhiều trường xây dựng thêm các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ, dự án học tập. Điều đáng quan tâm là chương trình đó hướng đến số đông hay có sự linh hoạt để phù hợp với từng nhóm học sinh. Theo ông Nam, mỗi đứa trẻ có một tốc độ phát triển và thế mạnh khác nhau. Một chương trình quá nặng về lý thuyết hoặc quá thiên về thi cử có thể không phù hợp với những em cần môi trường trải nghiệm nhiều hơn.
Bên cạnh đó, thương hiệu, danh tiếng và thứ hạng của trường là những kênh thông tin quan trọng. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp, tỷ lệ đỗ vào các trường đại học danh tiếng cũng là những chỉ số đáng tham khảo. Tuy nhiên, theo PGS.TS Trần Thành Nam, các tiêu chí định lượng chỉ phản ánh một phần của bức tranh giáo dục. “Con cái của chúng ta có thể có đầy đủ thành tích nhưng vẫn thiếu những năng lực cần thiết của một công dân thế kỷ 21”, ông nhấn mạnh.
Do đó, ba nhóm kỹ năng mà nhiều phụ huynh đặc biệt quan tâm hiện nay gồm: Kỷ luật bản thân và khả năng tự quản lý; Nhóm kỹ năng liên quan đến trí óc và trái tim, bao gồm tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp, thấu cảm (EQ); Khả năng làm chủ công nghệ để nâng cao hiệu suất học tập và làm việc. Song, những kỹ năng này không phải lúc nào cũng thể hiện qua điểm số.
Sở thích của con hay mong muốn của cha mẹ?
Trong quá trình chọn trường THPT, câu hỏi “Nên chọn trường theo sở thích của con hay theo định hướng của cha mẹ?” luôn khiến nhiều gia đình băn khoăn. Theo PGS.TS Trần Thành Nam, học sinh chắc chắn không thích bị kiểm soát hay quản lý quá chặt, nhưng điều các em thích chưa chắc đã tốt cho sự phát triển lâu dài. Vấn đề không nằm ở việc ai quyết định, mà ở cách cha mẹ đồng hành.
Điều quan trọng là giúp con hiểu vì sao một lựa chọn được xem là phù hợp. Khi trẻ được tham gia thảo luận, lắng nghe và trải nghiệm thực tế, các em sẽ có cơ hội tự đánh giá và đưa ra quyết định có trách nhiệm hơn. Một buổi tham quan trường, một buổi trò chuyện với thầy cô, hay đơn giản là ngồi lại cùng con để phân tích ưu - nhược điểm của từng lựa chọn… có thể giúp quá trình này trở nên nhẹ nhàng hơn.
Không ít phụ huynh coi THPT đơn thuần là bước đệm cho kỳ thi đại học. Song, thực tế, đây còn là giai đoạn trẻ học cách tự lập, quản lý thời gian, xây dựng tình bạn và khám phá bản thân. Những trải nghiệm như tham gia câu lạc bộ, làm dự án nhóm, hoạt động tình nguyện hay các cuộc thi sáng tạo… góp phần hình thành kỹ năng mềm và bản lĩnh cá nhân. Đó là những yếu tố khó đo lường bằng điểm số, nhưng lại có ý nghĩa lâu dài đối với sự nghiệp và cuộc sống.
Theo cô Nguyễn Thuỳ An – giáo viên Trường THCS Trần Đăng Ninh (Hà Nội), thành công không có một công thức chung. Nhiều học sinh không học ở trường chuyên vẫn đỗ đại học tốt, thậm chí thành công trong những lĩnh vực riêng nhờ hiểu rõ thế mạnh của mình và nhận được sự ủng hộ phù hợp từ gia đình. Ngược lại, cũng có những em bước ra từ trường danh tiếng nhưng thiếu định hướng, thiếu kỹ năng sống cần thiết.
“Nếu mục tiêu chỉ là một bảng điểm đẹp, phụ huynh sẽ ưu tiên những ngôi trường có thành tích cao. Song, nếu mục tiêu là sự trưởng thành toàn diện và hạnh phúc lâu dài, tiêu chí lựa chọn sẽ khác. Hạnh phúc ở tuổi học trò không phải là không có áp lực, mà là cảm giác được tôn trọng, công nhận và được phát triển đúng với khả năng của mình. Một môi trường phù hợp sẽ giúp trẻ duy trì động lực nội tại - yếu tố quan trọng để học tập bền vững”, cô Thuỳ An chia sẻ.
Chọn trường THPT cho con vì thế không nên chỉ là cuộc đua danh tiếng hay tỷ lệ đỗ đại học. Đó là quyết định liên quan đến ba năm quan trọng trong hành trình trưởng thành của trẻ. Theo giáo viên này, cha mẹ có thể tham khảo điểm chuẩn, thành tích, thứ hạng, nhưng đừng quên đặt câu hỏi: Con mình là ai? Con cần môi trường như thế nào để phát triển tốt nhất? Sau cùng, điều cha mẹ thực sự mong mỏi không chỉ là một đứa con học giỏi, mà là một người trẻ tự tin, có kỹ năng, có bản lĩnh và đủ vững vàng để bước tiếp trên con đường của chính mình. Bởi, một ngôi trường phù hợp không chỉ giúp con đạt thành tích, mà còn giúp trẻ tìm thấy niềm vui và ý nghĩa trong hành trình lớn lên.
