Khơi dậy tình yêu văn hóa truyền thống
Chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, tạo môi trường để học sinh sử dụng ngoại ngữ trong những tình huống gần gũi.
Tại Trường THCS Tô Hiệu, phường Lê Chân, thành phố Hải Phòng, việc bước đầu tích hợp tiếng Anh vào một số hoạt động dạy học môn Ngữ văn 8 đã mang đến hướng tiếp cận mới, kết nối kiến thức văn học với văn hóa địa phương, đồng thời khơi dậy niềm tự hào về những giá trị truyền thống dân tộc.
Theo ông Hà Huy Hiệp, Hiệu trưởng Trường THCS Tô Hiệu, thực hiện chủ trương của Chính phủ về đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, cùng hướng dẫn chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng và sự chỉ đạo của UBND phường Lê Chân, Trường THCS Tô Hiệu từng bước cụ thể hóa nhiệm vụ này trong kế hoạch giáo dục năm học 2026–2027.
Thay vì giới hạn tiếng Anh trong các tiết học ngoại ngữ, nhà trường tìm cách mở rộng cơ hội sử dụng ngôn ngữ này trong những hoạt động phù hợp với các môn học khác. Đây là hướng tiếp cận đòi hỏi sự chủ động của giáo viên trong lựa chọn nội dung, thiết kế nhiệm vụ và tổ chức hoạt động, bảo đảm học sinh vừa tiếp thu kiến thức môn học, vừa có cơ hội thực hành ngoại ngữ.
Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, Phó Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ, quá trình triển khai không tránh khỏi những khó khăn. Đội ngũ giáo viên có khả năng sử dụng tiếng Anh để tổ chức hoạt động dạy học ở các môn học khác, nhất là khoa học xã hội, còn hạn chế. Với môn Ngữ văn, việc chuyển tải những nội dung giàu tính biểu cảm, tư tưởng và chiều sâu văn hóa bằng ngoại ngữ càng đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng. Bên cạnh đó, năng lực tiếng Anh của học sinh không đồng đều. Nếu nội dung tích hợp quá khó, các em có thể gặp trở ngại trong tiếp nhận kiến thức, ảnh hưởng đến mục tiêu chính của bài học. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là lựa chọn những phần việc vừa sức, sử dụng tiếng Anh có chọn lọc, kết hợp hướng dẫn trực quan và sự hỗ trợ của giáo viên.
Trước thực tế đó, nhà trường chỉ đạo các tổ chuyên môn rà soát chương trình, phối hợp với giáo viên tiếng Anh xây dựng nội dung và học liệu phù hợp. Qua quá trình tổ chức, giáo viên tiếp tục rút kinh nghiệm, điều chỉnh phương pháp, từng bước mở rộng cơ hội sử dụng ngoại ngữ cho cả thầy và trò.
Theo định hướng này, nhóm Ngữ văn đã xây dựng chuyên đề cấp cụm chuyên môn số 11 với chủ đề “Bước đầu sử dụng tiếng Anh trong một số hoạt động dạy học môn Ngữ văn 8 qua tiết dạy Nói và nghe: Trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội”.
Tiết dạy do cô giáo Trần Thị Thu Hường thực hiện cùng học sinh lớp 8C12, tập trung vào vấn đề một sản phẩm văn hóa truyền thống trong cuộc sống hiện đại.
Điểm đáng chú ý là tiếng Anh được đưa vào những hoạt động có mục đích giao tiếp cụ thể, thay vì trở thành phần nội dung tách rời. Qua đó, học sinh có thể vận dụng kiến thức ngôn ngữ để giới thiệu những điều thân thuộc với bản thân, đồng thời rèn kỹ năng trình bày quan điểm, lắng nghe và trao đổi.
Kết nối ngoại ngữ với văn hóa, nuôi dưỡng niềm tự hào quê hương
Để tạo hứng thú cho học sinh, cô trò cùng khởi động với ca khúc “Hồn quê trên giấy điệp”, kết hợp hình ảnh những bức tranh dân gian Đông Hồ như “Vinh Hoa”, “Chăn trâu thổi sáo”, “Đàn lợn âm dương”, “Đàn gà mẹ con” và “Đám cưới chuột”. Từ những hình ảnh gần gũi, giáo viên dẫn dắt học sinh suy nghĩ về trách nhiệm gìn giữ, phát huy các sản phẩm văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.
Sau phần khởi động, học sinh xác định yêu cầu của bài nói, xây dựng dàn ý và chuẩn bị nội dung theo nhóm. Các em được lựa chọn những vấn đề gắn với đời sống như món ăn đặc sản, nghệ thuật diễn xướng dân gian hay trang phục truyền thống. Mỗi nhóm sử dụng một hình thức thể hiện khác nhau, từ tiểu phẩm, phỏng vấn đến thuyết trình kết hợp trình diễn.
Ở phần trình bày về bánh đa cua Hải Phòng, nhóm học sinh lựa chọn hình thức tiểu phẩm, xây dựng tình huống gặp gỡ giữa các bạn trẻ tham gia food tour và một du khách nước ngoài. Qua đó, các em giới thiệu món ăn đặc trưng của thành phố Cảng bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh, chia sẻ hiểu biết về nguyên liệu, cách chế biến, thưởng thức và giá trị của món ăn trong đời sống địa phương.
Không chỉ giới thiệu đặc sản, nhóm còn đưa ra quan điểm về việc giữ gìn hương vị truyền thống, bảo đảm an toàn thực phẩm và đáp ứng nhu cầu thưởng thức của thực khách hiện đại.
Hình thức nhập vai tạo điều kiện để học sinh vận dụng ngoại ngữ vào tình huống giao tiếp cụ thể, đồng thời thực hành kỹ năng lập luận, bảo vệ ý kiến và tương tác với người nghe.
Với chủ đề ca trù, nhóm học sinh lựa chọn hình thức phỏng vấn kết hợp trình diễn trực tiếp. Sự tham gia của Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Thu Hằng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù Xứ Đông, cùng Nghệ nhân ưu tú Tô Văn Tuyên, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn, giúp nội dung bài học gắn với trải nghiệm thực tế.
Qua phần giới thiệu và biểu diễn, học sinh có cơ hội tiếp cận gần hơn với loại hình nghệ thuật truyền thống, hiểu thêm giá trị di sản và những nỗ lực của các nghệ nhân trong việc bảo tồn, trao truyền. Các em cũng đưa ra những đề xuất như tận dụng mạng xã hội để giới thiệu ca trù, giúp nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Trong khi đó, nhóm trình bày về áo dài Việt Nam lựa chọn hình thức thuyết trình kết hợp trình diễn trang phục. Bằng cách đưa ra những nhận xét về giá trị thẩm mỹ, tính ứng dụng và những bất tiện có thể gặp trong nhịp sống hiện đại, học sinh thể hiện khả năng nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía.
Qua trao đổi, các em nhận ra việc bảo tồn trang phục truyền thống không chỉ nằm ở sự trân trọng mà còn ở khả năng đưa áo dài vào những hoàn cảnh phù hợp của đời sống hôm nay.
Một điểm đáng chú ý của tiết học là hoạt động đánh giá, phản hồi sau mỗi phần trình bày. Học sinh sử dụng phiếu đánh giá để nhận xét về chủ đề, nội dung, bố cục, cách diễn đạt và khả năng tương tác của nhóm bạn.
Phần hỏi đáp và câu hỏi trắc nghiệm trên phần mềm Kahoot góp phần kiểm tra mức độ tiếp nhận thông tin, tạo không khí học tập tích cực.
Qua các hoạt động, học sinh được rèn luyện đồng thời nhiều kỹ năng: trình bày ý kiến có căn cứ, lắng nghe và phản biện trên tinh thần xây dựng, hợp tác nhóm, sử dụng công nghệ và thực hành tiếng Anh trong những tình huống cụ thể. Việc kết hợp hình ảnh, video, trình diễn và học liệu số cũng giúp nội dung văn hóa trở nên sinh động, dễ tiếp cận hơn.
Theo định hướng của nhà trường, hiệu quả ban đầu của chuyên đề không chỉ nằm ở cơ hội thực hành ngoại ngữ mà còn ở việc đổi mới cách tổ chức giờ học Ngữ văn. Học sinh được chủ động tìm hiểu, lựa chọn thông tin, thể hiện quan điểm và kết nối kiến thức với trải nghiệm thực tế. Qua đó, các em có thêm động lực học tập, từng bước hình thành khả năng giới thiệu những giá trị văn hóa quê hương bằng tiếng mẹ đẻ và tiếng Anh.
