Thiết kế lại lộ trình thực tập
PGS.TS Nguyễn Ngọc Vũ - Giám đốc Đại học Đà Nẵng cho rằng, các cơ sở giáo dục đại học cần chủ động "thiết kế lại" lộ trình thực tập và xây dựng các diễn đàn kết nối thường xuyên với cộng đồng doanh nghiệp.
"Thực tập không nên chỉ là học phần ở cuối khóa. Sinh viên cần được tiếp cận môi trường làm việc sớm hơn, ngay từ giữa khóa. Điều này không chỉ giúp sinh viên tích lũy kinh nghiệm mà còn tạo tiền đề cho các hoạt động nghiên cứu khoa học có tính ứng dụng cao, giải quyết đúng các bài toán mà thực tiễn đang đặt ra", Giám đốc Đại học Đà Nẵng phân tích.
Theo đó, việc xây dựng lại thời gian thực tập cho sinh viên không chỉ là thay đổi lịch trình trên giấy tờ mà phải triển khai thực chất, theo quan điểm "đồng đào tạo". Khi sinh viên đến doanh nghiệp sớm hơn, các em có thêm thời gian làm việc cùng kỹ sư, chuyên gia, từ đó phát hiện những vấn đề thực tiễn cần nghiên cứu. Đề tài tốt nghiệp vì thế không còn mang tính lý thuyết, mà xuất phát từ nhu cầu cụ thể của sản xuất. Với cách làm này, doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận thực tập, mà trở thành “giảng đường mở”, nơi sinh viên vừa học, vừa làm, vừa hình thành ý tưởng nghiên cứu. Đây cũng là cách để hoạt động đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng được nối liền trong một chuỗi thống nhất.
Ông Võ Văn Chi - Phó phòng phụ trách Phòng Khoa học và Công nghệ, Ban Quản lý Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng, cho rằng đưa sinh viên thực tập sớm tại doanh nghiệp cần được tính toán kỹ lưỡng để bảo đảm hiệu quả lâu dài. Theo đó, có thể lựa chọn một số ngành trọng điểm để thí điểm trước khi nhân rộng. Làm sâu ở quy mô nhỏ sẽ giúp nhận diện rõ khó khăn, từ cơ chế phối hợp, hướng dẫn tại doanh nghiệp đến đánh giá kết quả thực tập. Khi quy trình đã ổn định, việc mở rộng sẽ thuận lợi và bền vững hơn. "Ban Quản lý sẽ đảm nhận vai trò cầu nối trong hỗ trợ hai phía hiểu đúng nhu cầu của nhau, tránh tình trạng sinh viên đến doanh nghiệp nhưng không có việc phù hợp, hoặc doanh nghiệp thiếu cơ chế hướng dẫn cụ thể", ông Chi cam kết.
“Đặt hàng” nhân lực, đưa nghiên cứu vào sản xuất
PGS.TS Huỳnh Phương Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa - ĐH Đà Nẵng cho biết, nhà trường đã triển khai mô hình làm đồ án tốt nghiệp có sự tham gia của doanh nghiệp nhiều năm nay. Mỗi sinh viên có giảng viên hướng dẫn và một chuyên gia từ doanh nghiệp đồng hành.
Mô hình "Co-op Project" được Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng mở rộng ra toàn bộ các chương trình đào tạo của trường, từ các ngành Cơ khí, Điện, Điện tử đến Xây dựng... "Sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ giúp sinh viên tiếp cận bài toán thực tế mà còn hiểu quy trình sản xuất, áp lực tiến độ, yêu cầu kỹ thuật. Có những doanh nghiệp trả lương cho sinh viên lên đến 14 triệu đồng/tháng trong giai đoạn thực tập và làm đồ án tốt nghiệp. Nhiều doanh nghiệp khác cũng có mức hỗ trợ ổn định cho sinh viên thực tập, tạo ra hướng đi thuận lợi và có thể triển khai nhân rộng", ông Nam chia sẻ.
Ông Từ Thanh Thủy, quyền Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp, Ban Quản lý Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng, trong hợp tác với các doanh nghiệp, cần tăng cường mời chuyên gia doanh nghiệp tham gia giảng dạy, hướng dẫn đồ án, chia sẻ kinh nghiệm thực tế. Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ quá trình đào tạo, khoảng cách giữa giảng đường và thực tế sản xuất sẽ dần thu hẹp.
"Việc hợp tác đào tạo nhân lực cần gắn chặt với nhu cầu cụ thể của từng dự án đầu tư. Khi có dự án mới, Ban Quản lý sẽ phối hợp doanh nghiệp xác định rõ số lượng, trình độ, chuyên ngành cần tuyển, đặc biệt là kỹ sư công nghệ cao. Trên cơ sở đó, Trung tâm trao đổi với các trường để xây dựng lộ trình đào tạo phù hợp. Cách làm này giúp nhà trường chủ động hơn trong kế hoạch tuyển sinh, điều chỉnh nội dung giảng dạy sát thực tế, đồng thời tạo cơ hội việc làm rõ ràng cho sinh viên", ông Thủy cho biết.
Tuy nhiên, với mảng nghiên cứu và phát triển (R&D), theo PGS.TS Huỳnh Phương Nam, trong hợp tác nhà trường - doanh nghiệp vẫn còn nhiều "nút thắt", nhất là với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhiều đơn vị có nhu cầu đổi mới công nghệ nhưng hạn chế về nguồn lực, chưa đủ điều kiện đầu tư dài hạn cho nghiên cứu.
Từ thực tế đó, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng đề xuất hướng tiếp cận trong xây dựng cơ chế điều phối thông qua Ban quản lý Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng. Theo đó, Ban Quản lý sẽ tiếp nhận nhu cầu từ doanh nghiệp, sau đó kết nối với các nhóm nghiên cứu phù hợp của nhà trường. Nhà trường chủ động giới thiệu năng lực, còn doanh nghiệp đưa ra “bài toán” cụ thể. “Khi có đầu mối rõ ràng, thông tin hai chiều sẽ thông suốt hơn. Doanh nghiệp không phải tự tìm từng nhóm nghiên cứu, còn nhà trường cũng nắm rõ nhu cầu thực tế để định hướng đề tài,” ông Nam chia sẻ.
Còn theo PGS.TS Huỳnh Phương Nam, nếu duy trì các phiên trao đổi định kỳ giữa Ban Quản lý và các trường đại học, hoạt động hợp tác "3 nhà" sẽ đi vào thực chất, có chiều sâu. Khi đó, đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu sản xuất sẽ không còn rời rạc, mà gắn kết thành một chuỗi thống nhất.
