Đô thị thông minh: Thanh niên là nguồn lực quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu

Để hiện thực hóa kỳ vọng đó, điều quan trọng không chỉ nằm ở tinh thần sẵn sàng mà còn ở những cơ chế để người trẻ được tham gia một cách thực chất.

Thanh niên đã sẵn sàng?

Tại Đại hội Đoàn TPHCM lần thứ I (nhiệm kỳ 2025 - 2030), ông Lê Quốc Phong - Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TPHCM nhận định, thanh niên TPHCM mang trên mình sứ mệnh lịch sử to lớn, khi trở thành thế hệ công dân đầu tiên trực tiếp kiến tạo diện mạo mới của TPHCM.

Theo ông, TPHCM kỳ vọng người trẻ không chỉ nuôi dưỡng khát vọng phát triển bản thân mà còn phát huy tinh thần cống hiến vì lợi ích chung của thành phố và đất nước.

Chính sự lựa chọn và trách nhiệm của thanh niên hôm nay sẽ góp phần định hình tầm vóc của TPHCM trong tương lai.

Đặt trong bối cảnh TPHCM đang đẩy mạnh chuyển đổi số và hướng tới xây dựng đô thị thông minh, lực lượng thanh niên được xem là một trong những nguồn lực quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này.

Bên cạnh kỳ vọng ấy, câu hỏi được đặt ra là người trẻ đã thực sự sẵn sàng để đảm nhận vai trò ấy hay chưa.

Theo kết quả nghiên cứu, khảo sát được PGS.TS Vũ Hồng Vận (Trường Đại học Giao thông Vận tải, phân hiệu tại TPHCM) trình bày tại Hội thảo khoa học về vai trò của tổ chức Đoàn trong thời kỳ mới, thanh niên TPHCM hiện có mức độ sẵn sàng khá cao trong việc tham gia các hoạt động đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Lợi thế về độ tuổi, khả năng tiếp cận công nghệ cùng tinh thần thích ứng nhanh giúp thanh niên trở thành lực lượng có nhiều tiềm năng đóng góp vào quá trình phát triển đô thị thông minh.

PGS.TS Vũ Hồng Vận cho biết, thanh niên ngày nay không còn chỉ là nhóm thụ động tiếp nhận các chính sách hay dịch vụ đô thị mà ngày càng mong muốn tham gia sâu hơn vào việc giải quyết các vấn đề của thành phố.

Từ giao thông, môi trường, quản lý đô thị đến cải cách dịch vụ công, nhiều người trẻ sẵn sàng đề xuất ý tưởng và giải pháp trên nền tảng công nghệ số.

Khảo sát cũng cho thấy phần lớn thanh niên đánh giá cao vai trò của công nghệ trong quản trị đô thị, đồng thời có khả năng tự học, nhanh chóng tiếp cận các nền tảng số mới và chủ động cập nhật kiến thức, kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của đô thị hiện đại.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành lực lượng công dân số - một trong những yếu tố cốt lõi của đô thị thông minh.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Vũ Hồng Vận, mức độ sẵn sàng cao mới phản ánh tiềm năng chứ chưa đồng nghĩa với việc nguồn lực thanh niên đã được khai thác hiệu quả.

Khoảng cách giữa "sẵn sàng tham gia" và "tham gia thực chất" vẫn còn khá lớn. Không ít ý tưởng sáng tạo, dù được đánh giá cao, vẫn chỉ dừng ở mức đề xuất hoặc mô hình thử nghiệm nhỏ, chưa có điều kiện triển khai trong không gian đô thị thực tế.

Ông cho rằng, nếu chỉ dừng ở việc khẳng định vai trò và tinh thần xung kích của thanh niên mà thiếu những cơ chế cụ thể để người trẻ tham gia vào quá trình phát triển đô thị, tiềm năng ấy rất dễ bị "đóng khung" trong các phong trào hoặc cuộc thi ngắn hạn, thay vì tạo ra những giá trị bền vững cho thành phố.

Từ tinh thần sẵn sàng đến hành động thực chất

Dù được đánh giá có mức độ sẵn sàng cao, quá trình hiện thực hóa những ý tưởng của thanh niên vẫn còn nhiều rào cản. Thực tế tại các cơ sở giáo dục cho thấy khoảng cách giữa ý tưởng và khả năng triển khai vẫn là bài toán cần được giải quyết.

Từ góc độ tổ chức Hội Sinh viên, anh Phạm Nhật Khang - Chủ tịch Hội Sinh viên Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM) cho rằng, sinh viên hiện nay không thiếu tinh thần đổi mới hay mong muốn đóng góp cho sự phát triển của thành phố.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nhiều sinh viên chủ động tham gia nghiên cứu khoa học, các cuộc thi sáng tạo, hoạt động khởi nghiệp và tình nguyện gắn với công nghệ số.

Nhiều sáng kiến xuất phát từ chính những vấn đề của đô thị như giao thông, môi trường, quản lý dữ liệu hay nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Mặt khác, Anh Khang chia sẻ thêm, trở ngại lớn nhất nằm ở khoảng cách từ ý tưởng đến thực tiễn. Sinh viên có lợi thế về tư duy mới nhưng còn thiếu kinh nghiệm, chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ các yêu cầu về pháp lý, kỹ thuật, tài chính hay quy trình quản lý.

Vì vậy, nhiều ý tưởng dù được đánh giá cao vẫn khó triển khai hoặc phải dừng lại sau các cuộc thi, dự án ngắn hạn do thiếu cơ chế tiếp nối.

Ở khối đào tạo kỹ thuật, Trần Duy Tân - Phó Chủ tịch Hội Sinh viên Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng cũng nhìn nhận, sinh viên có lợi thế rõ rệt về khả năng thực hành, ứng dụng công nghệ và giải quyết các bài toán thực tiễn.

Song, nhiều sản phẩm kỹ thuật vẫn chỉ dừng trong phạm vi phòng thí nghiệm hoặc xưởng thực hành bởi thiếu môi trường để thử nghiệm trong điều kiện thực tế của đô thị. Đây là rào cản khiến nhiều ý tưởng khó được hoàn thiện và phát triển thành sản phẩm có giá trị ứng dụng.

Bên cạnh đó, hạn chế về nguồn lực tài chính, trang thiết bị cũng như cơ hội tiếp cận dữ liệu thực tế tiếp tục là những thách thức đối với sinh viên kỹ thuật.

Trong khi các bài toán về giao thông thông minh, quản lý môi trường hay hạ tầng số đòi hỏi dữ liệu và điều kiện triển khai thực tiễn, phần lớn sinh viên vẫn chưa có cơ hội tiếp cận những nguồn lực này.

Điểm chung được cả hai cán bộ Hội Sinh viên chỉ ra là sự thiếu vắng các kênh kết nối chính thức giữa sinh viên với cơ quan quản lý, đơn vị vận hành đô thị và doanh nghiệp.

Điều này khiến không ít ý tưởng bị đứt gãy ngay từ giai đoạn đầu, dù người trẻ luôn mong muốn đóng góp cho sự phát triển của thành phố.

Theo anh Khang, để sinh viên tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng đô thị thông minh, điều cần thiết là những cơ chế rõ ràng để người trẻ được gắn kết với các hoạt động đổi mới sáng tạo ngay trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Khi thiếu các kênh tham gia chính thức cũng như môi trường thực nghiệm phù hợp, sự sẵn sàng của sinh viên rất dễ bị phân tán và không được phát huy đúng mức.

"Tôi mong nhà trường tiếp tục tạo điều kiện để các ý tưởng sáng tạo của sinh viên được gắn trực tiếp với hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học và các học phần dự án. Qua đó, sinh viên vừa tích lũy kiến thức chuyên môn, vừa có cơ hội giải quyết những vấn đề cụ thể của đô thị trong bối cảnh chuyển đổi số", anh Khang chia sẻ.

Đồng quan điểm, Duy Tân cho rằng, sinh viên khối kỹ thuật cũng cần những môi trường thực hành gắn với các bài toán thực tế của đô thị.

Khi được tiếp cận các dự án cụ thể của thành phố, người học không chỉ phát huy năng lực thực hành, sáng tạo mà còn có cơ hội ứng dụng công nghệ để giải quyết các vấn đề xã hội.

"Để sinh viên kỹ thuật thực sự trở thành nguồn lực quan trọng trong quá trình xây dựng thành phố thông minh, cần thúc đẩy mạnh mẽ mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp.

Về phía chính quyền, cần mạnh dạn triển khai cơ chế đặt hàng các bài toán thực tiễn ở cấp cơ sở như quản lý rác thải, chống ngập, quản lý đô thị thông minh… cho các cơ sở đào tạo kỹ thuật.

Đồng thời, việc chia sẻ và mở rộng các nguồn dữ liệu đô thị một cách phù hợp sẽ tạo điều kiện quan trọng để sinh viên nghiên cứu, thử nghiệm và đề xuất giải pháp sát với thực tiễn", Duy Tân cho hay.