Đề xuất giới hạn nguyện vọng tuyển sinh: Giải 'bài toán' chất lượng

Việc giới hạn số lượng nguyện vọng đăng ký không chỉ giúp thí sinh cân nhắc kỹ lưỡng hơn trong lựa chọn ngành học, mà còn góp phần nâng cao chất lượng đầu vào và tính bền vững của đào tạo đại học.

Đa số sinh viên trúng tuyển từ hai nguyện vọng đầu

Quy chế tuyển sinh trình độ đại học các ngành đào tạo và trình độ cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non năm 2026 được cập nhật và điều chỉnh theo các nguyên tắc: Bảo đảm công bằng, khách quan, minh bạch. Trong 8 điểm mới, dự thảo đề xuất quy định: Thí sinh được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng vào các chương trình đào tạo của các cơ sở đào tạo khác nhau, nhưng phải sắp xếp các nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp. Đối với các chương trình đào tạo giáo viên, chỉ xét tuyển thí sinh đăng ký ở các nguyện vọng có thứ tự từ 1 - 3.

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), từ kết quả thí sinh trúng tuyển trong thời gian qua cho thấy, thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng 1 chiếm 35,1%; thí sinh trúng tuyển ở nguyện vọng dưới 10 chiếm 98,5%. Số thí sinh xét tuyển ở các đợt bổ sung chiếm hơn 1,0%. “Như vậy, số thí sinh trúng tuyển và nhập học ở nguyện vọng lớn hơn 10 có tỷ lệ rất thấp”, ông Nguyễn Tiến Thảo khẳng định.

Tại Hội nghị Giáo dục Đại học năm 2025 vừa qua, phần lớn các trường đại học đề xuất giới hạn nguyện vọng đăng ký từ 1 - 5 cho mỗi thí sinh. Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học cho biết, qua phân tích số liệu và bảo đảm cơ hội học tập của học sinh theo cách thức xét tuyển hiện nay; trong đó tất cả thí sinh được xét chọn bình đẳng dựa trên điểm xét theo từng phương thức xét tuyển mà không phụ thuộc thứ tự ưu tiên của nguyện vọng đăng ký.

Do đó, đề xuất 10 nguyện vọng cho mỗi đợt xét tuyển của một thí sinh là hợp lý. Việc điều chỉnh này góp phần tiết kiệm chi phí cho thí sinh, rút ngắn thời gian xét tuyển; đồng thời đòi hỏi phải tìm hiểu nghiêm túc hơn về ngành nghề đào tạo, đặc biệt việc xác định ngành học phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân.

Đối với các chương trình đào tạo giáo viên được Nhà nước hỗ trợ ngân sách đào tạo, ông Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh, thí sinh cần xác định rõ mục tiêu nghề nghiệp thông qua việc đặt nguyện vọng ưu tiên từ 1 - 3. Việc này cũng làm giảm áp lực cho các trường đại học sư phạm phải xác định chính xác số lượng sinh viên nhập học hưởng ngân sách và xác định vị trí công tác sau khi tốt nghiệp.

Nhiều năm trực tiếp phụ trách công tác tuyển sinh và đào tạo, PGS.TS Nguyễn Văn Thụ - Trưởng phòng Đào tạo (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2), nhận thấy phần lớn thí sinh trúng tuyển đại học tập trung chủ yếu ở các nguyện vọng ưu tiên cao, đặc biệt hai nguyện vọng đầu. Đây là xu hướng phổ biến, phản ánh khá rõ mức độ quan tâm, yêu thích ngành học và sự lựa chọn có chủ đích của người học.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thụ, thống kê nội bộ của nhà trường cho thấy, trong tổng số gần 4.000 sinh viên trúng tuyển mỗi năm, đa số sinh viên trúng tuyển ở hai nguyện vọng đầu tiên. Xu hướng này không chỉ đúng với các ngành đào tạo giáo viên, mà còn phổ biến ở nhiều ngành đào tạo ngoài sư phạm. Điều đó cho thấy, khi thí sinh đặt ngành học ở vị trí nguyện vọng cao, thường đi kèm với sự tìm hiểu kỹ lưỡng và mong muốn gắn bó lâu dài.

Bài toán ổn định chất lượng đào tạo

Dẫn chứng từ mùa tuyển sinh năm 2025, PGS.TS Nguyễn Văn Thụ cho biết, riêng các ngành đào tạo giáo viên của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, tổng chỉ tiêu được Bộ GD&ĐT giao là 2.441 chỉ tiêu. Tuy nhiên, chỉ tính riêng số lượng thí sinh đăng ký nguyện vọng 1, con số đã lên tới hơn 10.500. Tất cả ngành đào tạo giáo viên đều có số nguyện vọng 1 vượt chỉ tiêu. Đây được xem là nhóm thí sinh có mức độ yêu thích ngành học, yêu trường rõ rệt nhất và cũng là nguồn tuyển có chất lượng, ổn định nhất đối với nhà trường.

Ngược lại, các nguyện vọng xếp ở vị trí “xa hơn” (từ nguyện vọng thứ 10 trở đi) thường mang tính chất “dự phòng”. PGS.TS Nguyễn Văn Thụ nhận định, không ít thí sinh đăng ký các nguyện vọng này trong tâm thế chưa thực sự sẵn sàng, thiếu sự yêu thích ngành nghề. Hệ quả là sau khi nhập học, một bộ phận sinh viên rơi vào trạng thái dao động, thiếu ổn định trong học tập.

Có trường hợp chỉ sau một học kỳ hoặc năm học đã xin bảo lưu kết quả để tiếp tục ôn thi và đăng ký xét tuyển vào ngành hoặc trường khác. Thực tế này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo cũng như tính bền vững của đội ngũ sinh viên.

TS Thái Doãn Thanh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương TP Hồ Chí Minh, nhìn nhận điểm mới trong dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học 2026 là: Giới hạn tối đa 10 nguyện vọng và chỉ xét tuyển chương trình đào tạo giáo viên ở nguyện vọng 1 - 3, phản ánh xu hướng điều chỉnh theo hướng tập trung, hiệu quả và nâng cao chất lượng nguồn tuyển. So với năm 2025 (không giới hạn nguyện vọng), các quy định này mang tính thực tiễn cao nhưng cần cân nhắc tác động đến thí sinh.

Về giới hạn tối đa 10 nguyện vọng, TS Thái Doãn Thanh cho rằng, đây là thay đổi hợp lý và cần thiết. Việc đăng ký tràn lan trước đây gây lãng phí nguồn lực, kéo dài quá trình lọc ảo, tăng tải hệ thống và chi phí xã hội.

Nhiều trường đại học còn đề xuất mức thấp hơn (1 - 5 nguyện vọng), nên hạn mức 10 nguyện vọng bảo đảm yếu tố cân bằng, bảo vệ cơ hội của thí sinh, mà vẫn kiểm soát hiệu quả. Tuy nhiên, đối với thí sinh điểm cao hoặc có nhiều định hướng đa dạng, quy định này có thể phần nào hạn chế sự linh hoạt; do đó, thí sinh cần chuẩn bị kỹ thông tin sớm và ưu tiên các nguyện vọng thực sự phù hợp.

Đối với các chương trình đào tạo giáo viên, chỉ xét tuyển thí sinh đăng ký ở các nguyện vọng có thứ tự từ 1 - 3, TS Thái Doãn Thanh cho rằng, quy định này nhằm đảm bảo tính ưu tiên thực sự và chất lượng đầu vào cho ngành giáo viên - lĩnh vực then chốt cần nguồn nhân lực ổn định, đam mê và cam kết lâu dài.

“Có thể nói 2 nội dung mới nêu trên cho thấy, dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học, cao đẳng giáo dục mầm non năm 2026 đã chuyển từ tư duy ‘mở rộng lựa chọn’ sang nâng cao chất lượng. Qua đó, góp phần xây dựng hệ thống tuyển sinh đại học minh bạch, hiệu quả và gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ nhà giáo trong tương lai” - TS Thái Doãn Thanh nhấn mạnh.