Tại Trường PT Vùng Cao Việt Bắc, hoạt động của Câu lạc bộ (CLB) hát then, đàn tính đang trở thành điểm sáng, thu hút gần 100 học sinh tham gia, đa phần là các bạn học sinh dân tộc Tày, Nùng cùng nhiều thành phần dân tộc khác. Sự hào hứng của học sinh, sự tận tâm của nghệ nhân và sự định hướng của nhà trường đã góp phần tạo nên sức sống mới cho di sản then, tính cổ truyền.
Từ cây đàn tính đến những câu then ngọt ngào
Nghệ nhân Ưu tú Phạm Văn Quang, giáo viên Trường PT Vùng Cao Việt Bắc cho biết: Các em rất hứng thú khi được tiếp cận với đàn tính và hát then. Thời gian luyện tập không nhiều, mỗi nhóm chỉ khoảng một buổi mỗi tuần, nhưng tinh thần học hỏi của các em rất tốt.
Theo thầy Quang, chương trình giảng dạy được xây dựng bài bản, từ dễ đến khó. Trước hết, học sinh được hướng dẫn cách cầm đàn tính đúng kỹ thuật, tìm hiểu cấu tạo và chức năng của cây đàn. Sau đó, các em bắt đầu từ những bài luyện cơ bản như búng đúng dây, làm quen với các nốt, tập bấm phím tay trái, rồi mới chuyển sang các kỹ thuật nâng cao và kết hợp hát, đàn.
Mỗi buổi học kéo dài khoảng hai giờ, trong đó một giờ dành cho luyện đàn và một giờ cho luyện thanh, học hát. Nội dung các bài then được lựa chọn phù hợp với lứa tuổi học sinh, xoay quanh các chủ đề: tình yêu mái trường, thầy cô, tình bạn, lòng biết ơn Bác Hồ, ca ngợi Đảng và Tổ quốc, vẻ đẹp quê hương, bản làng.
Không chỉ học lý thuyết, CLB còn có cơ hội tham gia các chương trình biểu diễn tại nhiều sự kiện quan trọng như chương trình tại Bộ Dân tộc và Tôn giáo, các hoạt động giao lưu văn hóa, hay chương trình chào mừng Đại hội Đảng bộ tại địa phương. Qua đó, học sinh được rèn luyện bản lĩnh sân khấu, đồng thời lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống tới cộng đồng.
Đối với học sinh Trường PT Vùng Cao Việt Bắc, “đến với then tính” không chỉ là học một bộ môn nghệ thuật, mà còn là hành trình tìm về cội nguồn. Em Nông Lan Hương, chủ nhiệm CLB hát then cho biết: Chúng em mong muốn được học sâu hơn về các làn điệu Then, được hướng dẫn từ giáo viên và nghệ nhân có kinh nghiệm. Bên cạnh đó, chúng em cũng mong được tham gia nhiều cuộc thi và sân chơi lớn hơn để thể hiện tài năng, giao lưu và học hỏi.
Ngoài ra, chúng em cũng mong câu lạc bộ ngày càng lớn mạnh, có nhiều thành viên mới, tạo môi trường sinh hoạt vui vẻ, đoàn kết. Được tham gia các chuyến trải nghiệm thực tế tại làng nghề, gặp gỡ nghệ nhân hát Then ở các địa phương có truyền thống lâu đời. Hy vọng hát Then không chỉ là hoạt động trong câu lạc bộ mà còn được mọi người biết tới và trân trọng hơn.
Để then – tính sống mãi trong nhà trường
Đánh giá về hoạt động của Câu lạc bộ, Ban Giám hiệu Trường PT Vùng Cao Việt Bắc ghi nhận sự tham gia đông đảo cũng như tinh thần học tập nghiêm túc của học sinh. Việc đưa di sản văn hóa vào trường học không chỉ giúp các em nâng cao hiểu biết về truyền thống dân tộc mà còn nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật, góp phần định hướng nhân cách và bồi dưỡng tâm hồn. Đồng thời, hoạt động này cũng góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương dạy học 2 buổi/ngày, tạo môi trường học tập phong phú và toàn diện hơn cho học sinh.
Hát then, đàn tính không chỉ là loại hình nghệ thuật biểu diễn mà còn là một phần linh hồn của đồng bào Tày, Nùng và nhiều dân tộc vùng Việt Bắc, việc đưa bộ môn này vào trường học không chỉ giúp gìn giữ di sản, mà còn khơi gợi niềm tự hào dân tộc trong mỗi học sinh.
Tuy nhiên, để hát then, đàn tính tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ hơn trong môi trường giáo dục, các trường học cần tiếp tục đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị, xây dựng các lớp học năng khiếu lâu dài. Đồng thời, tổ chức thêm sân chơi, hội diễn để học sinh tham gia biểu diễn, từ đó tạo động lực cho các em tiếp tục theo đuổi bộ môn.
