Đào tạo kỹ sư theo 'đơn đặt hàng'

Đồ án tốt nghiệp của sinh viên vì thế cũng góp phần giải quyết bài toán thực tế của doanh nghiệp.

Đồ án tốt nghiệp bước vào dây chuyền sản xuất

Với nhiều sinh viên, đồ án tốt nghiệp từng được xem là “bài kiểm tra cuối cùng” để tổng hợp kiến thức sau nhiều năm học tập. Tuy nhiên, mô hình này đang có sự thay đổi khi ngày càng nhiều đề tài được đặt trong bối cảnh thực tế sản xuất, yêu cầu sinh viên vận dụng kiến thức để giải quyết những bài toán kỹ thuật cụ thể.

Sinh viên Lê Văn Đức, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng, là một trong những người trải nghiệm cách tiếp cận này. Đề tài “Thiết kế và phân tích bộ so sánh tốc độ và phân giải cao ứng dụng trong các hệ thống truyền nhận tín hiệu” của nhóm Đức được hình thành từ đề xuất của Công ty TNHH Synopsys Việt Nam, sau đó được khoa chuyên môn thẩm định và triển khai.

Quá trình thực hiện đề tài giúp nhóm sinh viên làm quen với cách thức làm việc của doanh nghiệp: Tiếp cận yêu cầu công nghệ, nghiên cứu tài liệu chuyên sâu, phân tích vấn đề và phát triển giải pháp cho một sản phẩm, hệ thống cụ thể.

Đồ án tốt nghiệp của nhóm Đức có sự tham gia hướng dẫn của cả giảng viên và kỹ sư tại doanh nghiệp. Thiết bị, máy móc và dữ liệu cần thiết phục vụ nghiên cứu cũng được doanh nghiệp cung cấp, tạo điều kiện để sinh viên làm việc trong môi trường gần với thực tế nghề nghiệp.

Tuy nhiên, việc tiếp cận môi trường doanh nghiệp cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn. “Ngoài vận dụng kiến thức đã học, nhóm phải nhanh chóng thích nghi với công nghệ mới, quy trình làm việc chuyên nghiệp và những yêu cầu khắt khe về chất lượng sản phẩm.

Giai đoạn đầu thực hiện đồ án gặp nhiều thử thách khi nhóm phải dành phần lớn thời gian tại doanh nghiệp để hiểu rõ quy trình vận hành thực tế. Đặc biệt, với những công nghệ chưa phổ biến rộng rãi tại Việt Nam, tài liệu tham khảo không nhiều khiến sinh viên phải chủ động nghiên cứu, khai thác tài liệu nội bộ và trao đổi thường xuyên với các kỹ sư”, sinh viên Lê Văn Đức chia sẻ.

Theo Đức, giá trị lớn nhất của mô hình không nằm ở khoản hỗ trợ tài chính trong thời gian thực tập, dù một số doanh nghiệp có chính sách hỗ trợ sinh viên từ 5 - 8 triệu đồng/tháng. Điều sinh viên quan tâm hơn là cơ hội được tiếp xúc với công nghệ thực tế, tích lũy kinh nghiệm và có thêm lợi thế khi bước vào thị trường lao động.

“Việc thực hiện đồ án tại doanh nghiệp giúp sinh viên hiểu rõ hơn yêu cầu của nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, chúng em được rèn luyện tác phong làm việc, khả năng phối hợp, ý thức tuân thủ quy trình kỹ thuật và các quy định về bảo mật thông tin của doanh nghiệp”, Đức cho biết.

Những trải nghiệm này khiến đồ án tốt nghiệp không còn là sản phẩm chỉ phục vụ mục tiêu đánh giá học tập. Mỗi đề tài trở thành một quá trình thử sức trong môi trường nghề nghiệp thực tế, nơi sinh viên vừa học, vừa nghiên cứu và tạo ra những sản phẩm có khả năng ứng dụng.

Doanh nghiệp tham gia đào tạo và kiểm thử

Tại Khoa Điện - Điện tử, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng, sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo được thể hiện qua việc đồng hành cùng sinh viên trong thực tập và thực hiện đồ án tốt nghiệp.

Một ví dụ là đề tài “Thiết kế hệ thống nhận diện lỗi và phân loại sản phẩm trong nhà máy PREMO sử dụng PLC S7-1200” do sinh viên Phạm Đăng Khoa, Trần Ngọc Thành Tài thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Phạm Thanh Phong, phối hợp cùng Công ty TNHH PREMO Việt Nam.

Trong quá trình thực hiện, sinh viên được tiếp cận hệ thống sản xuất, tìm hiểu yêu cầu vận hành và triển khai giải pháp tự động hóa bằng PLC S7-1200 cho bài toán nhận diện lỗi, phân loại sản phẩm. Đây là cơ hội để người học vận dụng kiến thức chuyên môn vào môi trường làm việc thực tế, đồng thời rèn luyện khả năng phân tích, thiết kế và xử lý vấn đề kỹ thuật.

Mô hình đồng hướng dẫn, như phân tích của TS Phạm Thanh Phong, tạo ra sự bổ trợ giữa hai môi trường. Nhà trường đảm bảo yêu cầu khoa học, phương pháp nghiên cứu và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo; trong khi doanh nghiệp mang đến những yêu cầu thực tế về công nghệ, tiến độ và khả năng ứng dụng của sản phẩm.

Với những lĩnh vực công nghệ thay đổi nhanh, việc tiếp cận các hệ thống, thiết bị và quy trình đang được doanh nghiệp vận hành giúp giảng viên có thêm góc nhìn thực tế để bổ sung cho hoạt động giảng dạy và nghiên cứu.

Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng đang thí điểm mô hình doanh nghiệp tham gia đồng hướng dẫn sinh viên thực hiện Capstone Project (bài tập hoặc dự án tổng kết mang tính thực tiễn cao) ở một số đề tài triển khai tại doanh nghiệp. Qua quá trình thực hiện, mô hình cho thấy hiệu quả trong việc giúp sinh viên tiếp cận sớm với môi trường nghề nghiệp, gắn kết hơn giữa đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo nhận xét của TS Nguyễn Linh Nam - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng việc triển khai mô hình này còn gặp một số khó khăn nhất định. “Nhà trường chú trọng chuẩn đầu ra và năng lực học thuật; trong khi doanh nghiệp ưu tiên tiến độ triển khai, hiệu quả sản xuất và khả năng ứng dụng của sản phẩm.

Ngoài ra, các chuyên gia, kỹ sư đến từ doanh nghiệp phải ưu tiên công việc chuyên môn nên khó theo sát sinh viên trong suốt quá trình thực hiện. Trong một số trường hợp, sinh viên vẫn phải hoàn thành một số học phần tại trường song song với thời gian thực tập tại doanh nghiệp, ảnh hưởng đến việc bố trí thời gian”, ông Nam phân tích.

Để mở rộng và chuẩn hóa mô hình này, TS Nguyễn Linh Nam cho rằng, các trường đại học cần điều chỉnh chương trình đào tạo theo hướng dành một học kỳ để sinh viên thực hiện tại doanh nghiệp, kết hợp giữa thực tập, học kỳ doanh nghiệp và triển khai đồ án tốt nghiệp.

Cùng đó là cơ chế đồng hướng dẫn giữa giảng viên nhà trường và chuyên gia doanh nghiệp, bổ sung đánh giá của doanh nghiệp vào kết quả đồ án, đồng thời quy định rõ trách nhiệm, quyền lợi của các bên, vấn đề bảo mật thông tin và quyền sở hữu trí tuệ.