Đại học Quốc gia TPHCM phải quy tụ nhân tài, làm chủ công nghệ chiến lược

Năm 2026, lễ khai khóa của Đại học Quốc gia TPHCM mang chủ đề “Đại học Quốc gia TPHCM với khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam”, thể hiện định hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy nghiên cứu và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ chiến lược.

Cùng dự lễ có Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang; lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, TPHCM và các địa phương; các thế hệ lãnh đạo Đại học Quốc gia TPHCM; đối tác, doanh nghiệp cùng hơn 700 học sinh, sinh viên tiêu biểu trong toàn hệ thống.

Đại học phải tạo ra giá trị cho đất nước

Phát biểu tại lễ khai khóa, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM nhấn mạnh vai trò của Đại học trong đào tạo nhân tài, phát triển tri thức và giải quyết những vấn đề thực tiễn của đất nước.

Theo GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, tầm vóc của một đại học không nằm ở số lượng đơn vị hay người học, mà ở những con người được đào tạo, tri thức đóng góp và khả năng đưa ra lời giải đáng tin cậy khi xã hội cần.

Từ lợi thế đa ngành, đa lĩnh vực, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM đặt ra yêu cầu phát huy sức mạnh toàn hệ thống, tăng cường kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn.

“Đất nước không cần thêm một cỗ máy khổng lồ. Đất nước cần một người khổng lồ biết mình đang đi đâu, biết mình chịu trách nhiệm với ai, dám nhận việc khó và dám nói điều cần nói”, bà Nguyễn Thị Thanh Mai nói.

Trong đó, người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn thiết kế trải nghiệm học tập, đặt bài toán, hướng dẫn nghiên cứu, kết nối sinh viên với những vấn đề thực tế, tạo điều kiện để người học trải nghiệm, thử nghiệm và trưởng thành.

Gửi thông điệp đến học sinh, sinh viên, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM nhắn nhủ các em cần nhìn nhận đầy đủ cả mặt tích cực lẫn những mặt trái của công nghệ, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới đang làm thay đổi sâu sắc đời sống xã hội.

Khẳng định khát vọng phát triển Đại học Quốc gia TPHCM trong giai đoạn mới, bà Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh mục tiêu xây dựng môi trường học thuật có khả năng thu hút, kết nối nhân tài Việt Nam và tạo ra những đóng góp thiết thực cho đất nước.

“Ước mơ của Đại học Quốc gia TPHCM lớn hơn một vị trí trên bảng xếp hạng. Chúng tôi muốn những người trẻ Việt Nam đang làm việc tại các trung tâm khoa học trên thế giới nhìn về đây và thấy một môi trường xứng đáng để trở về hoặc hợp tác lâu dài”, bà Mai chia sẻ.

Giáo dục đại học giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo nhân lực chất lượng cao

Phát biểu tại lễ khai khóa, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, giáo dục và đào tạo có vị trí đặc biệt quan trọng, là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc.

Trong đó, giáo dục đại học giữ vai trò nòng cốt trong phát triển nguồn nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh, sức mạnh nội sinh, đồng thời mở ra không gian phát triển mới cho đất nước.

Theo Thủ tướng, những năm qua, với sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, giáo dục và đào tạo đã được chú trọng đầu tư, không ngừng phát triển. Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đạt được những kết quả quan trọng; nội dung, phương thức đào tạo ngày càng thực chất; chất lượng ở tất cả các cấp học được nâng lên; hợp tác quốc tế tiếp tục được mở rộng.

Các chính sách miễn, hỗ trợ học phí, tín dụng, học bổng và hỗ trợ học sinh, sinh viên vùng khó khăn được triển khai đồng bộ, hiệu quả. Công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao có nhiều chuyển biến tích cực; quy mô người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ chiến lược tăng mạnh.

Đặc biệt, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ thường xuyên chỉ đạo sâu sát về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó nâng cao chất lượng giáo dục đại học là trọng tâm của đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Đóng góp vào những kết quả tích cực đó có vai trò quan trọng của Đại học Quốc gia TPHCM - một trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hàng đầu, giữ vai trò nòng cốt, dẫn dắt trong đổi mới giáo dục đại học, có quy mô đào tạo lớn nhất cả nước, thuộc nhóm 801-850 đại học hàng đầu thế giới.

Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng đánh giá cao và biểu dương những nỗ lực, kết quả tích cực mà các thế hệ lãnh đạo, tập thể viên chức, nhà khoa học, giảng viên, người lao động, học sinh, sinh viên Đại học Quốc gia TPHCM đã đạt được trong 31 năm xây dựng và phát triển; thực hiện xuất sắc sứ mệnh làm đầu tàu, nòng cốt của hệ thống giáo dục đại học cả nước, phục vụ đắc lực công cuộc đổi mới và phát triển đất nước.

5 nhiệm vụ trọng tâm

Theo Thủ tướng, đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội, thách thức và yêu cầu rất cao trên tất cả các lĩnh vực. Đối với giáo dục và đào tạo, cần tạo đột phá từ đổi mới tư duy, nhận thức, thể chế; tạo đột phá về nguồn lực, động lực và không gian mới cho phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.

Trong đó, giáo dục đại học phải được hiện đại hóa, nâng tầm, đạt kết quả thực chất trong phát triển nguồn nhân lực trình độ cao và dẫn dắt nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Yêu cầu này càng cấp thiết trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển bứt phá; nguy cơ tụt hậu về tri thức và công nghệ có thể làm gia tăng sự phụ thuộc, thu hẹp cơ hội phát triển.

Thủ tướng nhắc lại kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với ngành Giáo dục và đào tạo vào tháng 6/2026: Giáo dục phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực có kỹ năng nghề, nhân lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các ngành chiến lược của đất nước.

Trong bối cảnh đó, Đại học Quốc gia TPHCM cần phát huy truyền thống tốt đẹp và những kết quả đạt được, thể hiện quyết tâm cao hơn với khát vọng lớn hơn.

Đại học Quốc gia TPHCM cần đổi mới tư duy, phương thức quản trị, xây dựng môi trường học thuật tôn trọng sáng tạo, đề cao thực chất và lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo; hướng tới trở thành hạt nhân hàng đầu của đất nước trong đào tạo, nghiên cứu và phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Theo tinh thần Nghị quyết số 71 và Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, Đại học Quốc gia TPHCM phấn đấu đến năm 2030 thuộc nhóm 100 cơ sở giáo dục hàng đầu châu Á. Tầm nhìn đến năm 2045, trở thành hệ thống đại học nghiên cứu hàng đầu châu Á, có ít nhất 4 ngành được xếp hạng trong nhóm 50 của các bảng xếp hạng quốc tế uy tín.

Thủ tướng cơ bản nhất trí với các phương hướng, nhiệm vụ Đại học Quốc gia TPHCM đề ra trong thời gian tới, đồng thời lưu ý 5 nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, Đại học Quốc gia TPHCM trở thành nơi phát hiện, đào tạo và quy tụ nhân tài hàng đầu của đất nước. Xây dựng hệ sinh thái nhân tài kết nối liên tục từ học sinh xuất sắc, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh đến nhà khoa học trẻ và chuyên gia hàng đầu, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược.

Chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo nhân tài, đẩy mạnh quản trị đại học hiện đại, trở thành địa chỉ tin cậy để thu hút và tạo điều kiện thuận lợi cho nhân tài phát huy tối đa năng lực, trí tuệ, cống hiến và gắn bó lâu dài.

Thứ hai, phát huy mạnh mẽ hơn vai trò trung tâm trí tuệ, tư vấn và phản biện chính sách, cung cấp luận cứ khoa học tin cậy phục vụ hoạch định chủ trương, chính sách và các quyết sách phát triển của đất nước, vùng và địa phương. Chủ động nghiên cứu, đề xuất giải pháp cho những vấn đề thực tiễn đang đặt ra; đưa tri thức từ giảng đường, phòng thí nghiệm vào quá trình xây dựng chính sách, đổi mới mô hình phát triển, nâng cao hiệu quả quản trị và cải thiện đời sống nhân dân.

Thứ ba, Đại học Quốc gia TPHCM thực sự trở thành một đại học thống nhất về chiến lược và sức mạnh, thay vì chỉ là phép cộng cơ học của các trường thành viên. Với mỗi nhiệm vụ lớn của đất nước, phải nhanh chóng hình thành các nhóm nghiên cứu liên ngành mạnh, sử dụng chung đội ngũ, phòng thí nghiệm, dữ liệu và có người đứng đầu chịu trách nhiệm đến sản phẩm cuối cùng.

Thứ tư, kết nối đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo thành một chuỗi thống nhất. Không để sinh viên chỉ học trong lớp, nhà khoa học chỉ làm đề tài, còn doanh nghiệp chỉ xuất hiện ở cuối quá trình. Với những ngành mới như bán dẫn, lượng tử, hàng không vũ trụ, cần huy động sự tham gia của chuyên gia trong nước và quốc tế, cùng các doanh nghiệp, gắn với kiểm soát chất lượng sản phẩm đầu ra.

Thứ năm, Đại học Quốc gia TPHCM nhận trách nhiệm làm chủ một số công nghệ chiến lược. Không dàn trải nguồn lực, không chỉ công bố khoa học mà phải xác định rõ công nghệ cần làm chủ, sản phẩm cần tạo ra, đối tượng sử dụng và thời điểm có kết quả. Không chỉ làm chủ công nghệ mà còn phải từng bước hình thành năng lực công nghệ nội sinh, phát triển công nghệ lõi, tạo ra sản phẩm công nghệ có khả năng cạnh tranh, mang thương hiệu Việt Nam.

Đồng thời, Đại học Quốc gia TPHCM cần phát huy hơn nữa vai trò hạt nhân kết nối Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp; huy động, sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực; mở rộng hợp tác quốc tế hiệu quả, thực chất; phối hợp hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Qua đó, góp phần đưa tiềm lực, trình độ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam đạt mức tiên tiến ở nhiều lĩnh vực quan trọng, thuộc nhóm dẫn đầu trong các nước có thu nhập trung bình cao vào năm 2030.

Trao quyền mạnh hơn cho các đại học quốc gia

Thủ tướng đề nghị Bộ GD&ĐT khẩn trương xây dựng đề án triển khai các cơ chế, chính sách đầu tư mạnh và có cơ chế đặc thù, vượt trội để phát triển đại học tinh hoa theo mô hình đại học nghiên cứu đẳng cấp thế giới, đào tạo nhân tài quốc gia.

Đồng thời, phân cấp, phân quyền mạnh cho các đại học quốc gia về mô hình quản trị, tổ chức bộ máy, mở ngành, phương thức đào tạo, sử dụng nhân tài và nguồn lực, gắn với trách nhiệm giải trình công khai và đánh giá độc lập.

Chính phủ ủng hộ mạnh mẽ việc phân cấp cho các đại học quốc gia xây dựng, phát triển thành các đại học tinh hoa, đóng góp vào quá trình xây dựng, hoạch định chính sách cũng như phát triển các công nghệ chiến lược, qua đó đóng góp thiết thực vào sự phát triển đất nước trước yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững trong nhiều năm tới.

Phải phát triển Đại học Quốc gia TPHCM, Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Bách khoa Hà Nội trở thành các trung tâm của hệ sinh thái nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết số 19 ngày 28/7/2026 của Trung ương.

Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế cấp kinh phí theo gói cho các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại các tổ chức khoa học và công nghệ công lập thuộc các đại học trọng điểm; nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, chính sách để kết quả nghiên cứu vượt qua khoảng trống từ phòng thí nghiệm đến thị trường.

Thủ tướng đề nghị UBND TPHCM và các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ, vùng Đồng bằng sông Cửu Long nghiên cứu, đặt hàng trực tiếp và hỗ trợ đầu tư hạ tầng dùng chung cho Đại học Quốc gia TPHCM để đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao; đặt hàng các đề tài nghiên cứu, sản phẩm khoa học, công nghệ theo nhu cầu của địa phương và khu vực thông qua các cơ chế đặc thù.

Qua đó, thúc đẩy Đại học Quốc gia TPHCM phát triển thành đô thị đại học hiện đại, trở thành điểm đến hấp dẫn đối với sinh viên và các nhà khoa học quốc tế.

Thủ tướng đề nghị các thầy cô giáo, nhà khoa học của Đại học Quốc gia TPHCM nói riêng và cả nước nói chung là những tấm gương sáng về đạo đức, tinh thần học tập suốt đời, sự trung thực và liêm chính học thuật; dám đặt vấn đề mới, khuyến khích phản biện khoa học và tôn trọng sự khác biệt, tạo điều kiện để những ý tưởng sáng tạo được thử nghiệm và kiểm chứng.

Cùng với truyền thụ tri thức và phát triển năng lực chuyên môn, cần chú trọng bồi dưỡng nhân cách, bản lĩnh, ý thức trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến, để mỗi người học không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn có bản lĩnh, đạo đức, trách nhiệm xã hội và tinh thần dân tộc.

Với các em học sinh, sinh viên, Thủ tướng nhắn nhủ: Các em bước vào giảng đường hôm nay không chỉ để nhận một tấm bằng cho riêng mình mà còn được trao cơ hội tiếp cận môi trường có thể tạo ra những thay đổi tích cực đối với đất nước.

Đất nước không chỉ cần những người giỏi công nghệ mà còn cần những người có năng lực và trách nhiệm, có khát vọng, có tri thức toàn cầu nhưng có cội nguồn Việt Nam; dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới nhưng cũng dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Thủ tướng căn dặn các em học sinh, sinh viên cần học để hiểu bản chất vấn đề, mạnh dạn đặt câu hỏi, tranh luận, thử nghiệm và không ngừng hoàn thiện bản thân, làm chủ công nghệ. Đồng thời, các em cần ghi nhớ rằng trên hành trình học tập và trưởng thành luôn có sự đồng hành, chia sẻ, hỗ trợ của gia đình, thầy cô giáo, bạn bè và toàn xã hội.