Công nhận văn bằng nước ngoài chặt hơn, giúp nâng chuẩn nhân lực

Công nhận văn bằng trên môi trường số

Bộ GD&ĐT vừa ban hành Thông tư 65/2026/TT-BGDĐT (Thông tư 65) quy định về điều kiện, trình tự, thủ tục và thẩm quyền công nhận văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp để sử dụng tại Việt Nam.

Thông tư có nhiều quy định rõ ràng, cụ thể và chặt chẽ hơn trong quản lý văn bằng nước ngoài. Cụ thể, với người học tiến sĩ tại một cơ sở giáo dục nước ngoài nhưng có thời gian làm nghiên cứu, thực địa ở một nước khác, người học phải có ít nhất 12 tháng học tập trực tiếp tại trường cấp bằng trong suốt khóa học mới được xem xét công nhận bằng tại Việt Nam.

Trường hợp bằng tiến sĩ được cấp dựa trên việc công nhận các kết quả nghiên cứu, công trình khoa học đã có, người học vẫn phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của chương trình, trong đó phải có người hướng dẫn khoa học và bảo vệ luận án trước hội đồng học thuật.

Kết quả học tập, nghiên cứu của người học tiến sĩ cũng phải đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo tiến sĩ tương ứng tại Việt Nam.

Thông tư cũng quy định, đối với văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài có hoạt động liên kết, mở phân hiệu tại Việt Nam cấp, hoạt động đào tạo phải được triển khai hợp pháp tại Việt Nam, đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật tại thời điểm thực hiện chương trình, đồng thời đáp ứng các điều kiện chung về công nhận văn bằng.

Về nơi học tập, Thông tư quy định người học đang học tập, lưu trú ở nước nào thì chương trình học phải được cơ quan có thẩm quyền về giáo dục của nước đó cho phép tổ chức đào tạo.

Đối với cơ sở giáo dục nước ngoài có các chương trình đào tạo tại Việt Nam, cơ sở này phải hoạt động hợp pháp và tuân thủ quy định của Việt Nam về chương trình, tuyển sinh, thời lượng đào tạo và các điều kiện liên quan.

Trường hợp chương trình đào tạo được tổ chức ở một nước khác với nơi trường cấp bằng đặt trụ sở, việc công nhận văn bằng sẽ được xem xét dựa trên các yếu tố như cấp phép hoạt động, kiểm định bằng cấp... Điều này có nghĩa không phải cứ học một chương trình nước ngoài rồi nhận bằng là được công nhận tại Việt Nam mà phải đáp ứng các quy định nêu trên.

Ngoài ra, Thông tư quy định rõ về các hình thức đào tạo, thủ tục xác minh và công nhận văn bằng được thực hiện công khai trên môi trường số, qua đó giảm bớt thủ tục hành chính và rút ngắn thời gian công nhận văn bằng.

Theo các chuyên gia giáo dục, Thông tư cho thấy việc công nhận văn bằng không chỉ dựa vào tấm bằng mà còn xem xét cơ sở đào tạo, chương trình, phương thức học tập và kết quả đào tạo. Đây được xem là công cụ thiết lập chuẩn chất lượng và bảo vệ giá trị của bằng cấp được công nhận. Khi bằng cấp gắn với chất lượng thực, người học được bảo vệ, doanh nghiệp có thêm cơ sở tuyển dụng và xã hội có niềm tin hơn vào nguồn nhân lực.

Không chỉ nhìn vào tấm bằng

Ủng hộ việc siết các điều kiện công nhận văn bằng nước ngoài, ThS Từ Hữu Công (Trường Đại học Bình Dương) cho rằng, trong bối cảnh giáo dục xuyên biên giới phát triển nhanh, một người có thể học trực tiếp ở nước ngoài, học theo chương trình liên kết, học tại cơ sở đào tạo của một trường nước ngoài ở quốc gia thứ ba hoặc học trực tuyến. Nếu chỉ nhìn vào tên trường và tấm bằng cuối cùng, cơ quan quản lý rất khó đánh giá đầy đủ chất lượng và tính hợp pháp của quá trình đào tạo.

Thông tư 65 đã lựa chọn cách tiếp cận theo hướng phân định điều kiện công nhận theo phương thức và bối cảnh đào tạo. Các trường hợp học trực tiếp tại nước ngoài, liên kết đào tạo tại Việt Nam, đào tạo tại nước thứ ba hay đào tạo từ xa đều được quy định cụ thể hơn.

ThS Từ Hữu Công cho rằng, văn bằng muốn được công nhận phải gắn với một cơ sở giáo dục hoạt động hợp pháp và chương trình bảo đảm chất lượng. Cơ sở cấp bằng hoặc chương trình phải đáp ứng các điều kiện về cho phép đào tạo, kiểm định chất lượng hoặc được cơ quan có thẩm quyền của nước sở tại công nhận.

Với chương trình thực hiện tại Việt Nam, hoạt động đào tạo còn phải được triển khai hợp pháp, đáp ứng các điều kiện về chương trình, tuyển sinh, thời lượng và những yêu cầu pháp luật liên quan tại thời điểm đào tạo.

“Như vậy, chủ thể được xem xét công nhận không còn chỉ là người được cấp bằng, mà là cả hệ sinh thái bảo đảm chất lượng tạo ra tấm bằng đó. Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thị trường giáo dục quốc tế ngày càng đa dạng. Khi người học có nhiều lựa chọn hơn, từ du học truyền thống đến chương trình trực tuyến xuyên biên giới, thì trách nhiệm của quản lý Nhà nước cũng phải chuyển từ kiểm tra hình thức sang xác định rõ nguồn gốc”, ThS Công nói.

Về vấn đề cấp bằng tiến sĩ ở nước ngoài, ThS Từ Hữu Công cho rằng, trường hợp sử dụng kết quả nghiên cứu, công trình khoa học để cấp bằng tiến sĩ cũng không chỉ dừng ở việc “có công trình”. Người học phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu học thuật, có người hướng dẫn, bảo vệ luận án trước hội đồng và đạt chuẩn đầu ra của chương trình tiến sĩ tương ứng tại Việt Nam.

Cách tiếp cận này cho thấy bằng tiến sĩ không chỉ xác nhận học vị mà phải phản ánh thực chất quá trình đào tạo, năng lực nghiên cứu và chuẩn đầu ra. Ông cho rằng, quản lý chặt hơn không nhằm hạn chế du học mà để người học tiếp cận các chương trình chất lượng, đồng thời bảo đảm nguồn nhân lực trình độ cao thực sự đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

“Công nhận văn bằng nước ngoài không chỉ là thủ tục hành chính đối với người sở hữu bằng mà còn liên quan trực tiếp đến giá trị của nguồn nhân lực trên thị trường lao động. Khi chất lượng văn bằng được kiểm soát, người học nghiêm túc, được đào tạo tại các cơ sở có chất lượng sẽ được bảo vệ trước nguy cơ bị đánh đồng với những văn bằng không bảo đảm chất lượng”, ThS Công chia sẻ.

Chuyên gia cho rằng, quản lý chặt việc công nhận văn bằng không làm giảm giá trị bằng cấp mà ngược lại, góp phần nâng giá trị của những bằng cấp thực sự có chất lượng. Xa hơn, đây là một phương thức kiểm soát chất lượng, giúp thị trường lao động nhận diện tốt hơn về nguồn nhân lực.

Về thủ tục công nhận bằng, Phạm Thái Khang (học viên cao học ngành Khoa học Máy tính, Trường Đại học Việt Đức) cho rằng, việc siết quản lý nhưng không làm tăng gánh nặng thủ tục công nhận bằng là điểm rất tích cực.

Việc công nhận văn bằng được đẩy mạnh trên môi trường số; người dân chỉ cần cung cấp dữ liệu một lần, hạn chế giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia. Với hồ sơ cần xác minh từ cơ sở giáo dục nước ngoài, thời gian giải quyết được rút ngắn, giảm thời gian chờ đợi.

“Kết quả công nhận được cập nhật vào cơ sở dữ liệu, từng bước phục vụ tra cứu, xác minh điện tử. Đây là chủ trương phù hợp với xu thế quản lý chặt bằng dữ liệu, thay vì quản lý bằng giấy tờ truyền thống”, Khang nói.