Cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập: Ngọn lửa kiên trung thắp sáng lý tưởng cách mạng

Từ một làng quê nghèo Hà Tĩnh, cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập đã vươn lên trở thành nhà lãnh đạo, nhà lý luận xuất sắc của cách mạng Việt Nam, để lại di sản tư tưởng sâu sắc và tấm gương sống động cho nhiều thế hệ hôm nay.

Từ làng quê nghèo hun đúc chí lớn

Cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập sinh năm 1906 trong một gia đình nhà Nho nghèo ở làng Kim Nặc, xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh. Thân phụ là cụ Hà Huy Tương làm nghề dạy học và bốc thuốc, thân mẫu là bà Nguyễn Thị Lộc tần tảo với ruộng đồng.

Tuổi thơ ông gắn với những ngày tháng thiếu thốn, nhưng lại được nuôi dưỡng trong môi trường giàu truyền thống hiếu học và lòng yêu nước.

Chính mảnh "đất cằn nhưng chí không cằn” ấy đã sớm hun đúc trong cậu bé Hà Huy Tập ý chí vượt khó, khát vọng vươn lên bằng con đường tri thức.

Từ tháng 9/1917, nhờ sự giúp đỡ của người thân, ông được ra tỉnh lỵ Hà Tĩnh học tại Trường Tiểu học Pháp - Việt. Hai năm sau, ông đỗ thủ khoa kỳ thi chọn học sinh xuất sắc, được cấp học bổng vào học Trường Quốc học Huế.

Năm 1923, tốt nghiệp hạng ưu nhưng không có điều kiện học tiếp, ông chọn con đường dạy học để mưu sinh và tiếp tục nuôi dưỡng lý tưởng. Tại Nha Trang rồi Nghệ An, Hà Huy Tập không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn gieo vào lòng học trò tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm với dân tộc. Đó là những “hạt giống đỏ” âm thầm nhưng bền bỉ trong thời kỳ đất nước còn chìm dưới ách đô hộ.

Trong nếp nhà nho nghèo, việc học không đơn thuần là phương tiện mưu sinh mà còn là con đường để hiểu đời, hiểu người, hiểu thời cuộc. Hà Huy Tập sớm bộc lộ tư chất thông minh, tinh thần tự học và sự nhạy bén trước những biến động của xã hội. Chính điều đó đã đưa ông từ một thầy giáo trở thành người dấn thân vào hành trình tìm đường cứu nước.

Đầu thế kỷ XX, khi câu hỏi về con đường giải phóng dân tộc trở thành trăn trở chung của nhiều trí thức trẻ, Hà Huy Tập không đứng ngoài dòng chảy lịch sử. Ông tham gia Hội Phục Việt, rồi từng bước tiếp cận với chủ nghĩa Mác – Lênin.

Năm 1929, ông được cử đi học tại Liên Xô. Những năm tháng học tập và hoạt động ở nước ngoài đã giúp ông trang bị nền tảng lý luận vững chắc, chuẩn bị cho vai trò lãnh đạo sau này.

Ông Hà Huy Sửu, tộc trưởng dòng họ Hà Huy ở xã Cẩm Hưng cho biết, theo gia phả, dòng họ Hà có mặt tại Hà Tĩnh từ rất sớm, khoảng năm 1415. Trải qua hàng trăm năm lịch sử, dòng họ đã hun đúc nên nhiều thế hệ hiền tài, có đóng góp quan trọng cho đất nước như Thượng tướng quân Hà Công Mại, Đại tướng quân Hà Tông Chính, Thượng thư Hà Tôn Trình, Hà Tôn Mục, Hà Huy Đán…

Từ thời phong kiến đến nay, dòng họ luôn coi trọng việc học hành, rèn đức. Nhiều thế hệ nối tiếp nhau trưởng thành, đóng góp cho đất nước trên nhiều lĩnh vực. Riêng từ năm 1945 đến nay, họ Hà Huy ở Cẩm Hưng có hàng chục giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ cùng nhiều cán bộ cao cấp trong các ngành.

Chính cội nguồn gia phong, truyền thống dòng họ và quê hương đã góp phần quan trọng hình thành nên nhân cách, ý chí và tầm vóc của người cộng sản Hà Huy Tập.

Nhà lãnh đạo, nhà lý luận kiên trung

Hành trình cách mạng của Hà Huy Tập gắn liền với những năm tháng đầy thử thách của phong trào cách mạng Việt Nam. Không chỉ dấn thân, ông còn chủ động trang bị cho mình nền tảng lý luận vững chắc, từ đó góp phần định hình đường lối cách mạng phù hợp với thực tiễn.

Năm 1933, sau thời gian hoạt động ở nước ngoài, ông tham gia tổ chức Đại hội lần thứ nhất của Đảng Cộng sản Đông Dương. Giai đoạn 1936–1938, ông giữ cương vị Tổng Bí thư, thời điểm đặc biệt khó khăn khi phong trào cách mạng bị đàn áp, tổ chức Đảng bị chia cắt, lực lượng suy yếu.

Trong bối cảnh đó, Hà Huy Tập đã thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược và bản lĩnh chính trị vững vàng. Ông tập trung củng cố tổ chức, định hướng lại phương thức đấu tranh, gắn lý luận với thực tiễn phong trào quần chúng. Những đóng góp của ông đã giúp phong trào cách mạng từng bước vượt qua giai đoạn khủng hoảng, tạo tiền đề cho những bước phát triển tiếp theo.

Điều đáng quý là ở ông, lý luận không tách rời thực tiễn. Mỗi quan điểm, mỗi định hướng đều xuất phát từ yêu cầu của phong trào cách mạng và đời sống nhân dân. Chính sự gắn kết giữa trí tuệ và hành động đã tạo nên phẩm chất nổi bật của một người lãnh đạo cách mạng.

Trong những năm tháng cam go ấy, bản lĩnh chính trị của Hà Huy Tập được thể hiện rõ nét. Trước sự đàn áp khốc liệt của thực dân, ông vẫn kiên định con đường đã chọn. Bị bắt, bị tra tấn dã man, nhưng ông không hề khuất phục.

Năm 1941, khi tuổi đời còn rất trẻ, Hà Huy Tập bị thực dân Pháp xử tử. Nhưng cái chết không thể dập tắt lý tưởng. Ngược lại, nó càng làm sáng rõ khí tiết của một người cộng sản: Sống trọn vẹn với niềm tin, hy sinh trọn vẹn cho lý tưởng.

Theo tài liệu lịch sử, trước khi hy sinh tại Ngã tư Giếng Nước (Hóc Môn, TP Hồ Chí Minh), ông đã nói: “Cách mạng muôn năm. Tôi chẳng có gì phải hối tiếc, nếu còn sống tôi sẽ tiếp tục hoạt động”. Lời nói ấy không chỉ là tuyên ngôn của một cá nhân, mà đã trở thành biểu tượng của khí phách cách mạng Việt Nam.

Khoảnh khắc đối diện với cái chết, điều còn lại không phải là nỗi sợ mà là niềm tin vào thắng lợi của cách mạng. Chính niềm tin ấy đã làm nên tầm vóc của Hà Huy Tập.

Di sản còn mãi – ngọn lửa soi đường hôm nay

120 năm đã trôi qua, nhưng tên tuổi và sự nghiệp của Hà Huy Tập vẫn sống mãi trong ký ức lịch sử và trong đời sống tinh thần của Nhân dân. Ông không chỉ là một nhà lãnh đạo cách mạng, mà còn là biểu tượng của lý tưởng sống cao đẹp và nhân cách lớn.

Tại Khu lưu niệm Tổng Bí thư Hà Huy Tập ở Hà Tĩnh, những công trình được trùng tu, tôn tạo khang trang đã trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Đây không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, mà còn là không gian kết nối quá khứ với hiện tại.

Nhân dịp kỷ niệm 120 năm ngày sinh của ông, Hà Tĩnh đã và đang tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa như hội thảo khoa học, lễ kỷ niệm, triển lãm tư liệu, xây dựng phim tài liệu… nhằm khẳng định công lao và cống hiến to lớn của ông đối với cách mạng Việt Nam.

Đặc biệt, công tác giáo dục truyền thống đang được triển khai sâu rộng trong các trường học, cơ quan, đơn vị. Những buổi sinh hoạt chuyên đề, hoạt động trải nghiệm, hành trình về nguồn… đã giúp hình ảnh cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập trở nên gần gũi, sinh động hơn với thế hệ trẻ.

Em Phạm Khánh Huyền (học sinh lớp 8, Trường THCS Phan Đình Phùng, xã Vũ Quang) cho biết: “Qua những câu chuyện lịch sử và hình ảnh tư liệu, em nhận ra lịch sử không hề khô khan mà rất gần gũi, giúp hiểu hơn về truyền thống quê hương và thêm yêu môn học này”.

Cùng với các buổi sinh hoạt chuyên đề, một số liên đội trường học tại Hà Tĩnh còn xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm ý nghĩa như dâng hương tại các khu di tích lịch sử, hành hương về khu mộ Tổng Bí thư Hà Huy Tập, kết nạp đội viên, đảng viên mới, phát động phong trào thi đua học tập và rèn luyện theo gương các anh hùng cách mạng. Đây cũng là những nội dung được Sở GD&ĐT, Tỉnh đoàn Hà Tĩnh chỉ đạo triển khai trong các trường học, liên đội cao điểm vào tháng 3 và tháng 4/2026.

Thầy Phan Anh Tú, giáo viên Trường THPT Hà Huy Tập cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, việc đưa các học sinh, đặc biệt là các Đảng viên mới kết nạp tại trường đến dâng hương, học tập tinh thần “không hối tiếc” của Tổng Bí thư Hà Huy Tập để các em thể hiện bằng hành động cụ thể: Sống có lý tưởng, không ngừng học tập, rèn luyện bản lĩnh, dám chịu trách nhiệm và sẵn sàng cống hiến cho xã hội.

Giữa thời đại hội nhập với nhiều cơ hội và thách thức, câu chuyện về Hà Huy Tập vẫn mang giá trị thời sự sâu sắc. Đó là bài học về lý tưởng sống, về tinh thần học tập không ngừng, về bản lĩnh trước khó khăn và sự kiên định với mục tiêu đã chọn.

Di sản ông để lại không chỉ là những đóng góp cho cách mạng, mà còn là một chuẩn mực về nhân cách, nơi hội tụ của trí tuệ, bản lĩnh và lòng trung thành tuyệt đối với lý tưởng.

Ông Lê Ngọc Hà, Chủ tịch UBND xã Cẩm Hưng cho biết, phát huy truyền thống cách mạng, địa phương đang nỗ lực xây dựng quê hương phát triển toàn diện, khơi dậy mạnh mẽ ý chí tự lực, tự cường trong Nhân dân. Tấm gương Hà Huy Tập luôn là nguồn cảm hứng để các thế hệ hôm nay tiếp tục vươn lên.