Tại sao trẻ không giỏi biểu đạt? Đối với những đứa trẻ như vậy, phụ huynh nên hướng dẫn ra sao? Trình Lệ - Giáo sư Khoa Giáo dục của Đại học Sư phạm Bắc Kinh và là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Sáng tạo Trẻ em, đã phân tích một cách chi tiết vấn đề khó khăn mà trẻ phải đối mặt, đồng thời cung cấp cho phụ huynh bí quyết khơi dậy khả năng biểu đạt ở trẻ.
Trẻ mong muốn thể hiện ý kiến nhưng thiếu kỹ năng
Có những đứa trẻ sở hữu thế giới nội tâm phong phú nhưng khó diễn đạt một cách thích hợp bằng lời. Khi được hỏi quan điểm của mình về một vấn đề gì đó, trong lòng chúng có thể đang “dậy sóng”, nhưng vì thiếu kỹ năng biểu đạt nên chúng chọn im lặng.
Chúng sợ ý kiến của mình không được thấu hiểu, lo lắng rằng nếu nói ra suy nghĩ thật sẽ bị chỉ trích hoặc chế giễu. Nói cách khác, những đứa trẻ này có mong muốn thể hiện nhưng thiếu chiến lược cũng như phương pháp để biểu đạt, và nguyên nhân thường là:
Thiếu kinh nghiệm học tập
Nếu trẻ thiếu những hình mẫu hiệu quả để bắt chước, hoặc những hành vi mà chúng quan sát không nhận được sự củng cố tích cực, chúng sẽ không hành động.
Cha mẹ nên tự xem xét liệu môi trường gia đình có khuyến khích sự biểu đạt hay không cung cấp đủ kích thích ngôn ngữ hay không.
Thiếu thực hành
Nếu trẻ thiếu thực hành, chúng có thể gặp khó khăn trong việc tổ chức ngôn ngữ, xây dựng câu và diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng. Chúng khó tìm từ ngữ phù hợp để diễn đạt chính xác ý định của mình, hoặc lúng túng khi kể một quan điểm phức tạp.
Giao tiếp không chỉ là nói chuyện, mà còn bao gồm lắng nghe và phản hồi. Trẻ thiếu thực hành thường gặp trở ngại trong việc hiểu quan điểm của người khác, tham gia đối thoại và phản hồi hiệu quả, điều này sẽ ảnh hưởng đến chất lượng tương tác với người khác.
Gợi ý của chuyên gia
Đối với những trẻ có mong muốn biểu đạt nhưng thiếu chiến lược và phương pháp thể hiện, cha mẹ nên làm như sau:
Làm gương cho con
Cha mẹ là đối tượng mà trẻ bắt chước đầu tiên, cách thức biểu đạt và hành vi giao tiếp của họ có ảnh hưởng sâu sắc đến trẻ.
Nếu cha mẹ trong cuộc sống hàng ngày thể hiện thái độ dám bày tỏ quan điểm của mình và biết cách sử dụng kỹ năng diễn đạt phù hợp, họ sẽ tạo nên một hình mẫu tích cực cho con, khích lệ con học cách tự tin và rõ ràng trong việc thể hiện suy nghĩ cũng như cảm xúc của mình.
Giao tiếp và đồng hành với con
Tăng cường giao tiếp và đồng hành với con, tích cực lắng nghe những suy nghĩ của con. Chúng ta cần trao cho trẻ cơ hội bày tỏ ý kiến của mình, hiểu và lắng nghe tiếng nói thật sự từ trái tim trẻ. Chỉ như vậy mới có thể nâng cao kỹ năng giao tiếp và trao đổi của trẻ, giúp trẻ diễn đạt quan điểm của mình tốt hơn, rõ ràng hơn và logic hơn.
Trẻ không bày tỏ ý muốn, thiếu động lực thể hiện
Thực tế, xung quanh chúng ta còn có không ít những đứa trẻ như vậy. Chúng luôn ngồi yên lặng ở hàng ghế cuối lớp, hoặc chơi một mình ở một góc sân.
Ánh mắt của chúng có thể lóe lên sự tò mò và suy tư, nhưng chúng hiếm khi chủ động phát biểu. Những đứa trẻ này hầu như thiếu động lực thể hiện quan điểm của mình.
Trường hợp này, chuyên gia khuyên cha mẹ nên thường xuyên tổ chức họp gia đình. Phương pháp này cung cấp một nền tảng bình đẳng, cởi mở, cho phép trẻ có cơ hội chủ động bày tỏ suy nghĩ và cảm xúc của mình trong một môi trường hỗ trợ.
Trước khi bắt đầu cuộc họp, cha mẹ nên để trẻ đưa ra những nội dung mà trẻ muốn thảo luận. Việc tham gia như vậy khuyến khích trẻ tích cực hơn trong cuộc họp.
Trong suốt cuộc họp, cha mẹ nên khuyến khích trẻ chia sẻ suy nghĩ và cảm xúc của mình. Cha mẹ có thể thông qua việc đặt câu hỏi hoặc mời trẻ đưa ra ý kiến về một chủ đề nào đó để thúc đẩy sự tham gia của trẻ.
Khi trẻ bày tỏ, cha mẹ cần thể hiện sự quan tâm chân thành, không ngắt lời, không phê bình hay phủ nhận ngay lập tức, điều này sẽ tăng cường ý muốn bày tỏ của trẻ.
