Chính sách dẫn dắt đổi mới công nghệ

Từ khủng hoảng đến thay đổi

Vào những năm 1970, chất lượng không khí tại Mỹ, đặc biệt tại Los Angeles, ở mức báo động. Nồng độ chì trong không khí cao gấp hàng chục lần so với hiện nay, kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe. Tuy nhiên, chỉ trong vài thập kỷ, tình trạng này đã được cải thiện rõ rệt, khi mức độ ô nhiễm không khí giảm mạnh trên phạm vi toàn quốc.

GS Ann E. Carlson, chuyên gia về Luật Môi trường Đại học California tại Los Angeles, cho rằng một trong những yếu tố mang tính quyết định là sự ra đời của bộ chuyển đổi xúc tác do Eugene Houdry phát minh. Thiết bị này giúp chuyển hóa các khí độc hại từ động cơ thành những chất ít gây hại hơn trước khi thải ra môi trường.

Dù có tiềm năng lớn, công nghệ này ban đầu không được các hãng xe đón nhận. Ngành công nghiệp ô tô đã trì hoãn việc áp dụng trong nhiều năm, thậm chí bị cáo buộc cản trở quá trình đưa công nghệ giảm khí thải ra thị trường. Chỉ khi áp lực pháp lý gia tăng, đặc biệt sau khi Đạo luật Không khí Sạch năm 1970 được ban hành, các nhà sản xuất mới bắt đầu triển khai nghiêm túc.

Đạo luật này đặt mục tiêu giảm tới 90% lượng khí thải từ ô tô trong vòng 5 năm. Đáng chú ý, tại thời điểm đó, công nghệ cần thiết vẫn chưa hoàn thiện. Một số hãng xe lớn như Ford từng cảnh báo có thể không tiếp tục sản xuất nếu quy định được thực thi. Tuy vậy, Quốc hội Mỹ vẫn kiên định theo đuổi mục tiêu, tạo áp lực buộc ngành công nghiệp phải đổi mới.

Kết quả là làn sóng đầu tư vào nghiên cứu và phát triển được thúc đẩy mạnh mẽ. Các công ty như Corning Glass và Engelhard giữ vai trò quan trọng trong việc cải tiến bộ chuyển đổi xúc tác, đặc biệt khi phát hiện công nghệ này hoạt động hiệu quả với xăng không chì.

Vai trò tiên phong

GS Ann E. Carlson cho biết: “Dù luật liên bang đóng vai trò nền tảng, chính California mới là nhân tố thúc đẩy sự thay đổi nhanh chóng và quyết liệt. Theo quy định, bang này có quyền thiết lập các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt hơn mức liên bang nếu được cấp phép đặc biệt, và California đã tận dụng tối đa quyền này”.

Khi các tòa án liên bang cho phép trì hoãn thực thi quy định khí thải, California không lựa chọn lộ trình nới lỏng. Thay vào đó, bang yêu cầu áp dụng tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn, buộc các hãng xe sớm triển khai công nghệ xúc tác, dù phải đối mặt với áp lực lớn từ ngành công nghiệp ô tô.

Với sự ủng hộ của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ, California được cấp quyền miễn trừ vào năm 1973. Các quy định của bang bắt đầu áp dụng từ các mẫu xe năm 1975, biến California thành “phòng thí nghiệm chính sách” cho toàn quốc. Nhờ quy mô thị trường lớn, các hãng xe buộc phải điều chỉnh sản phẩm để đáp ứng tiêu chuẩn của bang, qua đó lan rộng ra phạm vi cả nước.

Chiến lược này cho thấy hiệu quả rõ rệt. Bộ chuyển đổi xúc tác nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn toàn cầu, góp phần loại bỏ lượng lớn chất ô nhiễm khỏi không khí. Đồng thời, việc loại bỏ xăng pha chì giúp giảm đáng kể nồng độ chì trong môi trường, mang lại lợi ích thiết thực cho sức khỏe cộng đồng.

Các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của California cũng thúc đẩy hàng loạt đổi mới công nghệ, từ phát triển nhiên liệu sạch hơn đến các phương tiện không phát thải như xe điện. Bang này tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt trong nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu và kiểm soát ô nhiễm không khí.