Cần cơ chế mở tuyển giảng viên đồng cơ hữu trường nghề

Gỡ điểm nghẽn nhân lực

Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) đã bổ sung, điều chỉnh nhiều quy định liên quan đến giảng viên, giáo viên và người dạy nghề. Điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên đưa giảng viên đồng cơ hữu vào luật. Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Giáo dục nghề nghiệp đã làm rõ tiêu chuẩn của giảng viên đồng cơ hữu.

Gần 20 năm giảng dạy tại Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, cô Nguyễn Thu Hiền cho rằng, giảng viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn truyền cảm hứng và hình thành kỹ năng tới người học. Dự thảo Nghị định trên có điểm tích cực khi mở ra cơ hội cho những người có kinh nghiệm thực tiễn, thành tích nghề nghiệp được tham gia giảng dạy mà không chỉ dựa vào bằng cấp. Đây là cách nhìn nhân văn, đánh giá năng lực đa chiều.

Một trong những nghịch lý của giáo dục nghề nghiệp là giảng viên sư phạm đôi khi thiếu kinh nghiệm thực tế tại công trường/nhà máy, trong khi những thợ giỏi, kỹ sư lành nghề lại không thể tham gia giảng dạy chính quy do vướng quy định về biên chế. Khi áp dụng mô hình “giảng viên đồng cơ hữu” sẽ giúp trường nghề tận dụng được bàn tay, khối óc của những chuyên gia đang trực tiếp sản xuất.

“Những giảng viên đến từ doanh nghiệp mang theo hơi thở của công nghiệp 4.0, các máy móc hiện đại nhất và những quy trình xử lý lỗi thực tế vào bài giảng. Sinh viên sẽ không còn học ‘chay’ hay học trên những thiết bị đã lỗi thời mà được cọ xát với thực tế nên góp phần nâng cao chất lượng đào tạo tại trường nghề”, cô Nguyễn Thu Hiền phân tích.

Bà Phạm Thị Hường – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội cho hay, đây là bước tiến tích cực, thể hiện nỗ lực đổi mới tư duy quản lý đội ngũ nhà giáo giáo dục nghề nghiệp. Quy định tiếp cận theo hướng mở tiêu chuẩn năng lực, không còn thuần túy dựa vào bằng cấp sư phạm, mà chấp nhận các tiêu chí về kỹ năng nghề, kinh nghiệm thực tiễn, thành tích chuyên môn và đóng góp nghề nghiệp.

Cũng theo bà Hường, đây là hướng đi phù hợp với đặc thù giáo dục nghề nghiệp và tiệm cận với thông lệ quốc tế. Với sự hiện diện của giảng viên đồng cơ hữu, khoảng cách giữa giảng đường và nhà máy được xóa nhòa. Sinh viên được rèn luyện tác phong công nghiệp ngay từ khi đi học. Đồng thời, giảng viên đồng cơ hữu chính là “cầu nối” giúp doanh nghiệp tuyển dụng ngay những nhân tố tiềm năng, giảm chi phí đào tạo lại sau tuyển dụng.

“Giảng viên đồng cơ hữu là hướng đi đúng, nhưng cần cơ chế đủ rõ, mở và khả thi để chính sách thực sự đi vào cuộc sống. Nếu làm tốt, đây sẽ là một trong những giải pháp quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi và hội nhập”, bà Hường nêu rõ.

Nhận diện thách thức

Dưới góc nhìn chuyên gia, Nhà giáo Ưu tú Lâm Văn Quản – Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM nhấn mạnh, Dự thảo hiện nay còn một điểm cần tiếp tục được đánh giá kỹ, đó là giới hạn đối tượng giảng viên đồng cơ hữu trong phạm vi “viên chức đang công tác tại đơn vị sự nghiệp công lập” (không bao gồm cơ sở giáo dục công lập). Đây có thể coi là cách tiếp cận thận trọng trong giai đoạn đầu nhằm bảo đảm tính kiểm soát và quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai cần cơ quan quản lý tiếp tục đánh giá để điều chỉnh phù hợp hơn với tinh thần mở của Luật Nhà giáo, tránh bỏ lỡ nguồn lực chất lượng cao cho giáo dục nghề nghiệp. Nếu không được tiếp tục hoàn thiện, quy định này có thể tạo ra khoảng trống huy động nguồn lực, đặc biệt đội ngũ chuyên gia kỹ thuật, quản lý sản xuất và công nghệ cao đang làm việc ngoài khu vực sự nghiệp công lập.

Cô Nguyễn Thu Hiền - giảng viên Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội cũng phân tích, nếu chỉ cần đạt một trong các tiêu chuẩn mà không yêu cầu tổng thể về kiến thức chuyên môn và năng lực sư phạm có thể xuất hiện tình trạng người giỏi nghề nhưng thiếu phương pháp sư phạm, hoặc người có giải thưởng nhưng chưa đủ kỹ năng truyền đạt. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo, vốn là điều chúng ta không thể bỏ qua.

“Tôi luôn mong muốn và quy định mới sẽ nên vừa có tính linh hoạt, vừa bảo đảm chuẩn mực. Một giảng viên đồng cơ hữu lý tưởng là người có kiến thức chuyên môn vững, kỹ năng thực hành tốt, đồng thời biết truyền cảm hứng và phương pháp học hiệu quả cho học sinh, sinh viên. Chỉ có như vậy, giáo dục nghề nghiệp Việt Nam mới thực sự phát triển bền vững và đáng tin cậy”, cô Nguyễn Thu Hiền bày tỏ.

Từ thực tiễn nhiều năm gắn bó với lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, Nhà giáo Ưu tú Lâm Văn Quản cho rằng, để mô hình giảng viên đồng cơ hữu thực sự phát huy hiệu quả cần hội tụ ít nhất bốn nhóm yếu tố cơ chế sau:

Thứ nhất, làm rõ bản chất pháp lý của “đồng cơ hữu”. Giảng viên đồng cơ hữu phải được phân biệt rõ với giảng viên thỉnh giảng hay chuyên gia mời giảng. Đây phải là lực lượng được tính là nhân sự chính thức của cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo hợp đồng có thời hạn đủ dài, trách nhiệm gắn với chương trình, chuẩn đầu ra và chất lượng đào tạo.

Thứ hai, xác lập cơ chế phối hợp giữa đơn vị công tác và cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Giảng viên đồng cơ hữu luôn tồn tại song song hai mối quan hệ gồm nơi quản lý viên chức, trả lương và nơi sử dụng chuyên môn giảng dạy. Vì vậy, cần quy định rõ trách nhiệm chấp thuận của đơn vị đang công tác, tỷ lệ thời gian làm việc và cơ chế phối hợp quản lý, đánh giá.

Thứ ba, bảo đảm quyền lợi nghề nghiệp và động lực tham gia. Giảng viên đồng cơ hữu cần được hưởng đầy đủ quyền lợi theo hợp đồng tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, bao gồm thù lao, điều kiện chuyên môn, cơ hội phát triển nghề nghiệp và sự ghi nhận đóng góp trong đánh giá, thi đua.

Thứ tư, gắn mô hình đồng cơ hữu với bảo đảm chất lượng đào tạo. Việc sử dụng giảng viên đồng cơ hữu phải đi kèm với kiểm soát thực chất về khối lượng giảng dạy, chất lượng giờ học và hiệu quả đào tạo, tránh tình trạng “đồng cơ hữu trên hồ sơ”.