Điều này đòi hỏi nhà trường, phụ huynh và xã hội giữ mối liên hệ chặt chẽ, tạo “lá chắn” bảo đảm an toàn cho học sinh.
Cảnh giác hành vi lừa đảo
Hiện nay, không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh, sinh viên sử dụng điện thoại thông minh và có tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube, Zalo... Nhiều em có thể lướt mạng hàng giờ mỗi ngày, xem video, chơi game, hoặc tham gia các nhóm trò chuyện.
Thông qua các nền tảng công nghệ số, giới trẻ được cung cấp nhiều kiến thức, thông tin hữu ích, đáp ứng các mong muốn khám phá tri thức khoa học, văn hóa - xã hội, giao lưu và chia sẻ thông tin không phân biệt khoảng cách địa lý giữa các khu vực, vùng miền, quốc gia… Tuy nhiên, đi kèm với đó, không gian mạng cũng đem đến những tác động tiêu cực đối với các em.
Năm 2025, tỉnh Cà Mau đã ghi nhận hơn 90 vụ việc lừa đảo trực tuyến với tổng thiệt hại tài sản lên đến hơn 105 tỷ đồng. Đáng chú ý, một bộ phận không nhỏ nạn nhân và đối tượng liên quan nằm trong lứa tuổi học sinh, sinh viên. Các em dễ dàng trở thành mục tiêu của các đường dây cờ bạc trá hình núp bóng trò chơi điện tử, bị dụ dỗ cung cấp thông tin cá nhân hoặc tài khoản ngân hàng của người thân. Bên cạnh đó, vấn nạn bạo lực mạng, với các hành vi như quấy rối trực tuyến, bắt nạt trực tuyến, tuyên truyền bạo lực, xâm phạm quyền riêng tư dần trở nên phổ biến.
Theo ông Lê Minh Quân - cán bộ công tác tuyên truyền Sở GD&ĐT Cà Mau: Hành động bạo lực mạng không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân bị tấn công mà còn tác động lớn đến xã hội. Khi bạo lực mạng ngày càng trở nên phổ biến, sẽ thúc đẩy hành vi phạm tội và trẻ em chính là đối tượng dễ bị lôi kéo nhất.
“Việc trẻ em lớn lên trong môi trường đầy rẫy bạo lực mạng có thể dẫn đến sa sút về chất lượng học tập, lệch lạc trong cách nhìn nhận cuộc sống. Đặc biệt, những tổn thương tâm lý do bạo lực sẽ trở thành nỗi ám ảnh đeo bám tâm hồn trẻ trong suốt hành trình trưởng thành”, ông Quân nhận định.
“Lá chắn” từ nhiều phía
Nhằm hạn chế tình trạng trẻ em, học sinh, sinh viên trở thành nạn nhân trên không gian mạng, thời gian qua nhiều trường học ở Cà Mau đã đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về an ninh mạng bằng nhiều hình thức, lồng ghép các chuyên đề an toàn mạng vào chương trình ngoại khóa và sinh hoạt dưới cờ… Mục tiêu nhằm xây dựng sức đề kháng và giúp các em biết cách chắt lọc thông tin, sử dụng mạng xã hội an toàn; đồng thời nhận diện dấu hiệu bất thường; các bước ứng phó cơ bản khi bị tội phạm công nghệ cao tiếp cận, tấn công.
Phạm Minh Thường - học viên lớp 11B1, Trung tâm GDTX Cà Mau, cho hay em thường sử dụng công nghệ số hỗ trợ cho việc học tập, đồng thời tham gia mạng xã hội giao lưu với bạn bè, tuy nhiên em luôn cẩn trọng trong quá trình sử dụng.
“Bản thân em sẽ không nhấn vào những đường link từ người lạ gửi đến; không chia sẻ thông tin khi chưa được kiểm chứng, đặc biệt là thông tin sai lệch do AI tạo ra; đồng thời chỉ cập nhật tin tức trên những kênh tuyên truyền chính thống của đơn vị sở, ngành, cơ quan báo chí; ưu tiên theo dõi kênh thông tin có tích xanh”, Minh Thường nói.
Ông Nguyễn Quốc Tuấn - Giám đốc Trung tâm GDTX Cà Mau, cho biết việc tuyên truyền an toàn trên không gian mạng được xem là hoạt động thường niên của đơn vị ở mỗi khóa học. Ngoài phối hợp với Công an tỉnh tuyên truyền trực tiếp, trung tâm còn lồng ghép tuyên truyền trong các tiết học ứng dụng công nghệ thông tin; sinh hoạt dưới cờ hàng tuần, sinh hoạt ngoại khóa…
“Lãnh đạo trung tâm không cho phép học sinh sử dụng điện thoại trong giờ học, trừ những tiết học cần thiết dùng điện thoại; đồng thời thành lập tổ an ninh trật tự kiểm tra hoạt động của học viên trong giờ ra chơi.
Ngoài ra, chúng tôi thường xuyên nhắc nhở học sinh không chia sẻ thông tin không xác thực, chưa được kiểm chứng lên mạng xã hội; khuyến khích học viên giám sát hoạt động lẫn nhau, chủ động báo cáo cho giáo viên chủ nhiệm nếu phát hiện bạn bè có hành vi tiêu cực trên môi trường mạng hoặc đang bị đối tượng xấu tiếp cận, tấn công, lừa đảo nhưng không dám tố giác”, ông Tuấn thông tin.
Theo các chuyên gia an ninh, “lá chắn” quan trọng nhất trong việc bảo vệ trẻ em, học sinh, sinh viên trên không gian mạng vẫn xuất phát từ phía gia đình. Phụ huynh không nên khoán trắng việc quản lý con em cho nhà trường. Việc thường xuyên quan sát, đặt ra giới hạn về thời gian sử dụng Internet và trở thành người bạn đồng hành cùng con trong môi trường số là yếu tố tiên quyết để bảo vệ con em mình trước những cạm bẫy trực tuyến.
“Trẻ ở độ tuổi càng nhỏ thì ba mẹ càng cần theo dõi và kiểm soát các hoạt động trực tuyến của con. Để tăng cường tính bảo mật thông tin cho con, phụ huynh có thể cài đặt các phần mềm bảo mật, bộ lọc thông tin và sử dụng các công cụ báo cáo trên điện thoại, máy tính của trẻ.
Điều quan trọng cha mẹ phải quản lý sát việc con sử dụng các thiết bị lên mạng để tránh tình trạng con nghiện mạng xã hội, tham gia vào các hội nhóm thiếu lành mạnh, nghiện trò chơi điện tử, xem phim ảnh bạo lực… đồng thời xây dựng mối quan hệ hợp tác với thầy cô để theo dõi tình hình học tập, các vấn đề liên quan đến sự thay đổi tâm lý, các mối quan hệ bạn bè cùng những bất thường xảy ra hàng ngày.
Từ đó, có hướng tư vấn, trợ giúp hợp lý, can thiệp kịp thời vấn đề con em mình đang gặp phải”, ông Lê Minh Quân - cán bộ công tác tuyên truyền Sở GD&ĐT Cà Mau, chia sẻ.
“Mỗi bậc phụ huynh, thầy cô, cơ quan, đoàn thể cần chung tay tạo nên ‘lá chắn số’ vững chắc bằng những hành động thiết thực như: Trang bị cho trẻ em kỹ năng nhận biết nguy cơ, kỹ năng phản ứng khi bị đe dọa hoặc lừa đảo qua mạng; dành thời gian trò chuyện, lắng nghe con trẻ, giúp các em hiểu luôn có người sẵn sàng giúp đỡ; phối hợp với cơ quan Công an, nhà trường và các tổ chức xã hội để kịp thời phát hiện, xử lý hành vi xâm hại, lừa đảo trẻ em qua môi trường mạng”, Thượng tá Nguyễn Văn Đương - Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Cà Mau chia sẻ.
