Bàn chân bẹt: Hội chứng dễ bị bỏ sót ở trẻ nhỏ

Các chuyên gia khuyến cáo, chẩn đoán và can thiệp sớm có thể giúp điều trị hiệu quả, hạn chế các biến chứng về hệ vận động sau này.

Dáng đi hé lộ hội chứng bàn chân bẹt

Nhận thấy con trai là Nguyễn Phúc Nguyên (12 tuổi, TPHCM) có dáng đi bất thường, thường xuyên té ngã khi chạy nhảy, gia đình đã đưa trẻ đi khám. Kết quả cho thấy em mắc hội chứng bàn chân bẹt.

Ban đầu, gia đình lựa chọn điều trị bảo tồn bằng các loại đế giày định hình vòm bàn chân. Tuy nhiên, tình trạng không cải thiện. Sau đó, Phúc Nguyên được đưa đến Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM để thăm khám chuyên sâu.

Theo BS.CKI Nguyễn Văn Ơn, kết quả thăm khám lâm sàng kết hợp với chẩn đoán hình ảnh cho thấy vòm bàn chân của bệnh nhi rất thấp, gần như phẳng hoàn toàn. Đây là tình trạng thường gặp ở trẻ dưới 2 tuổi. Sau giai đoạn này, cùng với sự phát triển của hệ thống dây chằng, vòm bàn chân sẽ dần được hình thành. Tuy nhiên, ở một số trẻ, lòng bàn chân vẫn bằng phẳng, không xuất hiện độ lõm tự nhiên, dẫn đến hội chứng bàn chân bẹt.

Bác sĩ Ơn cho biết, khi bàn chân mất đi cấu trúc vòm sinh lý, cơ và dây chằng phải hoạt động quá mức để nâng đỡ cơ thể, gây đau nhức và mệt mỏi khi vận động. Tình trạng này còn khiến các xương cẳng chân xoay lệch bất thường, kéo theo sự thay đổi trục của khớp gối, làm tăng nguy cơ đau, viêm và thoái hóa khớp sớm.

Không chỉ ảnh hưởng đến đầu gối, hội chứng bàn chân bẹt còn có thể làm thay đổi dáng đi, tác động đến mắt cá chân, bắp chân, hông, vùng thắt lưng và cẳng chân. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, trẻ có nguy cơ gặp các vấn đề về khớp gối, khớp háng và cột sống khi trưởng thành.

Phần lớn trẻ nhỏ được điều trị bảo tồn

Theo BS.CKI Nguyễn Văn Ơn, bàn chân bẹt ở trẻ em thường được ưu tiên điều trị bằng các phương pháp bảo tồn. Tuy nhiên, hiệu quả cao nhất thường đạt được ở trẻ dưới 7 tuổi, khi hệ cơ xương vẫn đang phát triển và còn khả năng điều chỉnh.

Đối với bệnh nhi Nguyễn Phúc Nguyên, do đã 12 tuổi và các biện pháp điều trị bảo tồn trước đó không mang lại kết quả, các bác sĩ quyết định chỉ định phẫu thuật. Quá trình can thiệp được thực hiện thông qua một đường rạch nhỏ dài khoảng 1 - 1,5cm ở cạnh ngoài bàn chân. Sau đó, bác sĩ đặt vít để nâng vòm bàn chân và bó bột nhằm duy trì độ cong sinh lý của bàn chân trong giai đoạn hồi phục.

Theo bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM, kỹ thuật này không gây tổn thương hệ thống cơ và gân, giúp giảm đau sau phẫu thuật, hạn chế mất máu, giảm nguy cơ nhiễm trùng và rút ngắn thời gian phục hồi so với nhiều phương pháp can thiệp khác.

Trong khi đó, ThS.BS Nguyễn Trọng Quỳnh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết bàn chân bẹt là tình trạng lòng bàn chân bằng phẳng, không có độ lõm tự nhiên ở giữa gan bàn chân. Ở người bình thường, khu vực này luôn tồn tại một vòm cong với độ sâu khác nhau tùy từng cá thể, đóng vai trò nâng đỡ cơ thể và phân tán lực khi vận động.

Giai đoạn trẻ bắt đầu tập đi là thời điểm hệ cơ xương phát triển mạnh mẽ. Phần lớn trẻ có sự phát triển bình thường, tuy nhiên một số trường hợp hệ cơ xương bàn chân phát triển không cân đối, dẫn đến hội chứng bàn chân bẹt.

Bác sĩ Quỳnh lưu ý, nhiều phụ huynh thường lo lắng khi thấy bàn chân trẻ sơ sinh không có vòm. Thực tế, đây là hiện tượng sinh lý bình thường. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, lớp đệm mỡ dưới gan bàn chân khá dày khiến toàn bộ lòng bàn chân tiếp xúc với mặt đất khi đứng. Chính đặc điểm này dễ khiến cha mẹ nhầm lẫn với bàn chân bẹt bệnh lý.

Thông thường, vòm bàn chân sẽ dần hình thành khi trẻ khoảng 2 - 3 tuổi. Nếu sau độ tuổi này lòng bàn chân vẫn hoàn toàn bằng phẳng, trẻ cần được theo dõi và thăm khám chuyên khoa. Một dấu hiệu dễ nhận biết là khi trẻ đi chân trần trên cát hoặc để lại dấu chân ướt trên nền nhà, dấu chân không xuất hiện phần lõm ở giữa như bình thường.

Các chuyên gia khuyến cáo, việc phát hiện sớm bàn chân bẹt có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Can thiệp đúng thời điểm không chỉ giúp cải thiện chức năng bàn chân, mà còn hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến khớp gối, khớp háng và cột sống về lâu dài.

Cách nhận biết trẻ mắc hội chứng bàn chân bẹt

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Thanh, Trưởng khoa Phẫu thuật Chỉnh hình, Bệnh viện 1A (TPHCM), phụ huynh có thể nhận biết sớm hội chứng bàn chân bẹt thông qua việc quan sát tư thế đứng của trẻ. Khi đứng thẳng, trẻ mắc bàn chân bẹt thường có gót chân lệch hoặc vẹo ra phía ngoài. Đây là một trong những dấu hiệu điển hình, giúp phát hiện bất thường từ sớm.

Mặc dù vậy, để chẩn đoán chính xác, trẻ cần được thăm khám chuyên khoa và thực hiện các phương pháp đánh giá phù hợp. Hiện nay, hai kỹ thuật thường được sử dụng gồm chụp X-quang bàn chân tư thế thẳng và nghiêng có chịu lực, cùng với đo áp lực bàn chân nhằm đánh giá mức độ biến dạng và chức năng chịu lực của bàn chân.

ThS.BS Nguyễn Văn Thanh khuyến cáo, khi nhận thấy gót chân của trẻ bị lệch ra ngoài hoặc có những bất thường trong dáng đi, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán sớm. Ở giai đoạn đầu, bàn chân bẹt thường không gây đau nên rất dễ bị bỏ sót. Tuy nhiên, khi trẻ lớn lên, sự mất cân đối trong cấu trúc bàn chân có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động, khiến việc đi lại, chạy nhảy trở nên khó khăn hơn.

“Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau mắt cá chân, đau đầu gối, đau khớp háng hoặc đau vùng thắt lưng do sự thay đổi trục vận động của cơ thể”, bác sĩ Thanh cho biết.

Các chuyên gia nhận định, việc phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng trong điều trị. Nếu được chẩn đoán đúng thời điểm, nhiều trẻ có thể được chỉ định sử dụng giày hoặc nẹp chỉnh hình y khoa nhằm hỗ trợ điều chỉnh cấu trúc bàn chân. Đây là giải pháp ít xâm lấn, hiệu quả và phù hợp với nhiều trường hợp trong giai đoạn đầu.

Hội chứng bàn chân bẹt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Một trong những yếu tố thường gặp là thói quen đi chân đất hoặc sử dụng dép, xăng-đan có đế bằng phẳng trong thời gian dài khi còn nhỏ. Ngoài ra, một số trẻ có hệ thống xương khớp và dây chằng mềm hơn bình thường cũng có nguy cơ cao mắc tình trạng này.

Các chuyên gia cũng cho biết bàn chân bẹt có yếu tố di truyền. Trên thực tế, không ít gia đình có nhiều thành viên cùng mắc chứng bàn chân bẹt. Bên cạnh đó, tiền sử gãy xương, các bệnh lý thấp khớp hoặc một số bệnh liên quan đến thần kinh cũng có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Ở người lớn, các yếu tố như béo phì, đái tháo đường, tuổi cao hoặc mang thai cũng được ghi nhận có liên quan đến sự xuất hiện của bàn chân bẹt. Theo thống kê, khoảng 30% dân số mắc chứng bàn chân bẹt ở các mức độ khác nhau, có hoặc không kèm theo tình trạng giãn hoặc rách gân cơ chày sau.

Trong giai đoạn đầu, phần lớn người bệnh không cảm thấy đau nên thường chủ quan. Tuy nhiên, theo thời gian, khi hệ thống cơ xương khớp không còn đủ khả năng bù trừ cho sự mất cân bằng về cấu trúc, các triệu chứng đau nhức sẽ dần xuất hiện. Người bệnh có thể bị đau mắt cá chân, đau đầu gối, đau khớp háng hoặc đau vùng thắt lưng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và khả năng vận động.

Đối với trẻ em, nếu tình trạng kéo dài mà không được phát hiện và can thiệp phù hợp, những bất thường ở bàn chân có thể tác động đến sự phát triển của toàn bộ hệ vận động. Vì vậy, việc theo dõi sự phát triển bàn chân trong những năm đầu đời đóng vai trò rất quan trọng.

Theo các chuyên gia, cha mẹ cần lưu ý những dấu hiệu như lòng bàn chân không hình thành vòm sau 2 - 3 tuổi, gót chân lệch ra ngoài, dáng đi lạch bạch, trẻ dễ té ngã, nhanh mỏi hoặc than đau khi vận động. Đây đều là những biểu hiện cảnh báo cần được thăm khám chuyên khoa.

Phần lớn trường hợp được phát hiện sớm có thể điều trị hiệu quả bằng các phương pháp bảo tồn như theo dõi, tập luyện chức năng hoặc sử dụng dụng cụ chỉnh hình. Chỉ một số trường hợp bệnh lý nặng hoặc phát hiện muộn mới cần can thiệp phẫu thuật.

Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên đưa trẻ đi khám ngay khi có nghi ngờ về dáng đi hoặc cấu trúc bàn chân để được tư vấn và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, tránh những ảnh hưởng lâu dài đến hệ vận động.