Cách đây 65 năm, ngày 20/10/1961, một sắc lệnh của Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô đã thông qua việc đưa súng máy đa năng Kalashnikov 7,62mm (PK) và phiên bản gắn trên xe tăng PKS vào biên chế Quân đội Liên Xô.
Đây là thời điểm đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử vũ khí cá nhân, khi lần đầu tiên, Quân đội Liên Xô nhận được một khẩu súng máy "đa năng" sản xuất hàng loạt - một công cụ linh hoạt có khả năng phục vụ như súng máy hạng nhẹ và súng máy gắn trên xe tăng.
Theo Tập đoàn Kalashnikov, ý tưởng về một loại súng máy thống nhất lần đầu tiên xuất hiện vào những năm 1950. Quân đội Liên Xô cần một loại vũ khí sử dụng loại đạn súng trường mạnh mẽ, có thể nhanh chóng được điều chỉnh cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ hỗ trợ tiểu đội đến lắp đặt trên xe bọc thép.
Cuộc cạnh tranh đã quy tụ những thiết kế tốt nhất của Liên Xô. Năm 1960, PK đã tự tin vượt trội so với đối thủ đến từ Tula, nơi giới thiệu súng máy Nikitin - Sokolov.
Một trong những yếu tố quyết định là khả năng tương thích: PK sử dụng dây đạn kim loại tiêu chuẩn từ các loại súng máy hiện có, chẳng hạn như Maxim, trong khi các nhà chế tạo súng ở Tula lại có dây đạn riêng biệt, điều này làm phức tạp và tăng chi phí sản xuất.
Việc phát triển được thực hiện bởi một nhóm từ Nhà máy Chế tạo Máy Izhevsk, do Mikhail Kalashnikov dẫn đầu, cùng với các kỹ sư V.V. Krupin, V.N. Pushin, A.D. Kryakushin và A.A. Polshchak.
Họ đã lấy thiết kế đã được chứng minh của súng trường tấn công Kalashnikov như vận hành bằng trích khí và khóa nòng xoay làm cơ sở, nhưng đã điều chỉnh để sử dụng dây đạn và có tốc độ bắn mạnh hơn. Lô súng đầu tiên được sản xuất tại Izhmash, và sau khi phê duyệt, việc sản xuất hàng loạt đã được chuyển sang Nhà máy Cơ khí Kovrov.
Năm 1969 vũ khí này được hiện đại hóa, dẫn đến sự ra đời của các mẫu nhẹ hơn, đó là khẩu PKM và súng máy gắn trên giá đỡ PKMS. Các nhà thiết kế đã giảm trọng lượng và tinh chỉnh nòng súng cũng như giá đỡ 3 chân Stepanov mà không làm giảm độ chính xác hoặc độ bền. PKM trở thành vũ khí chủ lực của bộ binh Liên Xô/Nga trong nhiều thập kỷ sau đó.
Súng máy PK và các biến thể của nó đã tồn tại qua hàng chục cuộc xung đột. Chúng có thể được tìm thấy trong các chiến hào và vùng núi ở Afghanistan, trong cuộc giao tranh đô thị ở Chechnya, ở sa mạc và vùng núi của Syria, và ngày nay còn tham gia chiến dịch quân sự đặc biệt.
Tính linh hoạt của dòng súng này cho phép nó được sử dụng trong nhiều vai trò khác nhau. PK cổ điển là phương tiện hỏa lực hỗ trợ chính cho một tiểu đội. Phiên bản gắn trên xe (PKS) được sử dụng để bắn liên tục ở khoảng cách xa và áp chế mục tiêu trong thời gian dài.
Súng máy Kalashnikov với cò điện được sử dụng trong xe tăng, xe bọc thép chở quân, xe chiến đấu bộ binh và pháo tự hành. Ngày nay PKM và các biến thể của nó, bao gồm cả súng máy Pecheneg hiện đại hóa sâu, vẫn đang được Quân đội Nga và nhiều quốc gia khác sử dụng.
Các quân nhân chủ yếu đánh giá cao độ tin cậy và tính đơn giản của súng máy. Trên chiến trường, những phẩm chất này rất quan trọng. Súng PK, giống như tất cả các loại vũ khí do Mikhail Timofeevich Kalashnikov chế tạo, được thiết kế cho điều kiện khắc nghiệt và có thể hoạt động trong thời gian dài mà không cần bảo trì nhiều.
Nòng súng có thể thay thế khi quá nóng, cho phép bắn liên tục. Dung lượng băng đạn lớn cho phép duy trì hỏa lực áp chế trong thời gian dài. Ngay cả trên chiến trường, súng máy cũng có thể được tháo rời, làm sạch và lắp ráp lại mà không cần dụng cụ đặc biệt.
Trên thực tế, điều này có nghĩa khẩu PK đã chứng tỏ là cứu tinh trong các cuộc giao tranh chớp nhoáng, khi tấn công vào công trình, trong phòng thủ và khi yểm trợ các cuộc hành quân của bộ binh. Nó được đánh giá cao vì "hoạt động tốt" - ngay cả trong điều kiện không lý tưởng.
Súng máy PK và PKM cũng rất nổi tiếng ở nước ngoài: Chúng được xuất khẩu, sản xuất theo giấy phép và sử dụng rộng rãi bởi nhiều quân đội và lực lượng du kích.
Các quân nhân và thợ chế tạo súng nước ngoài nhấn mạnh một số ưu điểm của PK, chủ yếu là cơ cấu đơn giản của nó. Số lượng tối thiểu các bộ phận phức tạp giúp súng máy này có khả năng chống chịu được điều kiện khắc nghiệt và người sử dụng thiếu kinh nghiệm.
Chuyên gia quân sự phương Tây cũng lưu ý rằng với việc sử dụng đạn súng trường 7.62×54mm, PK có thể tiêu diệt mục tiêu ở tầm trung một cách hiệu quả và chế áp hỏa lực địch.
Tuy nhiên họ cũng chỉ ra một số nhược điểm: Trọng lượng ở một số cấu hình và tính tiện dụng của vài bộ phận so với các mẫu súng hiện đại của phương Tây. Nhưng đánh giá tổng thể vẫn không thay đổi: PK đã đặt ra tiêu chuẩn cao cho các loại súng máy đa năng và ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển của loại vũ khí này trên toàn thế giới.
