Quy mô các cuộc tập trận hạt nhân
Báo Izvestia dẫn lời Tổng Thư ký NATO Mark Rutte, cuộc tập trận răn đe hạt nhân thường niên của NATO mang tên Steadfast Noon, diễn ra tại Ý, nhằm mục đích "duy trì sự sẵn sàng của lực lượng hạt nhân và kiểm tra khả năng phối hợp tác chiến của các nước đồng minh".
Cuộc tập trận sẽ kéo dài đến ngày 24/10/2026, số lượng quốc gia tham gia đã tăng từ 14 lên 17. Phần Lan, với tư cách thành viên mới, lần đầu tiên tham gia cuộc tập trận bằng cách cử các sĩ quan tham mưu.
Theo Bộ trưởng Quốc phòng Phần Lan Antti Hakkanen, thể thức được lựa chọn phục vụ tốt nhất lợi ích quốc gia và đảm bảo an ninh cho đất nước.
Lực lượng tham gia tập trận với các kịch bản liên quan đến máy bay lưỡng dụng có khả năng mang cả vũ khí thông thường và vũ khí hạt nhân.
Chuyên gia quân sự Dmitry Kornev, cho biết một yếu tố quan trọng của cuộc tập trận Steadfast Noon là huấn luyện thực tế chương trình Chia sẻ Hạt nhân về việc sử dụng bom nhiệt hạch chiến thuật của Mỹ.
"Các loại đạn dược đặc biệt được vận chuyển bởi những loại máy bay được xác định rõ ràng, chẳng hạn như máy bay Tornado của Đức hoặc máy bay chiến đấu F-35 thế hệ mới được sử dụng bởi Hà Lan, Đan Mạch, Na Uy, Ba Lan, Ý và Phần Lan", Kornev giải thích.
Triển vọng về một hiệp ước START mới
Lập trường chính thức của Nga về các cuộc tập trận này đã được Đại sứ quán Nga tại Bỉ nêu ra.
"Chúng tôi ghi nhận tuyên bố của các quan chức NATO rằng các cuộc tập trận là thường lệ và không gây ra mối đe dọa nào cho Nga. Tuy nhiên, cuộc tập trận này diễn ra trong bối cảnh NATO coi đất nước chúng tôi là mối đe dọa an ninh chính. Vì vậy, nó không góp phần làm giảm căng thẳng trên lục địa", Đại sứ quán Nga tuyên bố.
Ngày 5/2/2026, Hiệp ước Giảm vũ khí chiến lược mới (START III) chính thức hết hạn và không có thỏa thuận mới nào được ký kết.
Lần đầu tiên kể từ năm 1972, Nga và Mỹ không bị ràng buộc bởi các khuôn khổ pháp lý về kiểm soát kho vũ khí hạt nhân. Chính trong bối cảnh thiếu vắng các cơ chế kiềm chế này mà các cuộc tập trận hiện tại đang diễn ra.
Trong khi đó, Hiệp ước START đã hết hạn quy định các hạn chế đối với phương tiện vận chuyển và đầu đạn hạt nhân của Nga và Mỹ và không cấm cuộc tập trận dưới bất kỳ hình thức nào, theo nhận định của Vasily Klimov, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm An ninh Quốc tế thuộc Viện Kinh tế Thế giới và Quan hệ Quốc tế (IMEMO) của Viện Hàn lâm Khoa học Nga.
Tuy nhiên, tình hình địa chính trị hiện nay đã thay đổi hoàn toàn, và bất kỳ động thái nào cũng bị nhìn nhận một cách nghiêm khắc hơn nhiều, bằng chứng là phản ứng của Đại sứ quán Nga tại Bỉ.
Các cuộc thảo luận đang diễn ra về khả năng triển khai vũ khí hạt nhân chiến thuật (TNW) của Mỹ tại Ba Lan, Phần Lan và Litva càng làm trầm trọng thêm tình hình.
Ngày 6/10, Quốc hội Litva đã bãi bỏ lệnh cấm triển khai vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, rõ ràng là việc triển khai TNW trực tiếp trên biên giới Nga có thể dẫn đến leo thang nghiêm trọng và khủng hoảng hạt nhân.
Tháng 9/2025, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố, để tránh một cuộc chạy đua vũ trang chiến lược khác, Nga sẵn sàng tuân thủ các giới hạn của Hiệp ước New START trong 1 năm sau khi chúng hết hạn.
Tuy nhiên, Mỹ đã phớt lờ đề xuất này. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã kiên quyết đặt điều kiện rằng bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai đều phải có sự tham gia của Trung Quốc.
Lập trường của Nhà Trắng được củng cố bởi sự mở rộng nhanh chóng kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc.
Số liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), trong khi Trung Quốc sở hữu khoảng 250 đầu đạn hạt nhân vào năm 2015, thì kho vũ khí của nước này đã tăng lên 620 vào tháng 1/2026.
Theo dự báo của Lầu Năm Góc, nếu tốc độ hiện tại tiếp tục, kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc có thể đạt 1.000 đầu đạn vào năm 2030.
Trung Quốc đã phản ứng một cách hoài nghi trước sáng kiến của Mỹ. Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định rằng kho vũ khí hạt nhân của Mỹ và Nga không thể so sánh với Trung Quốc.
Lập trường của Trung Quốc rất rõ ràng: Trước khi yêu cầu các nước khác hạn chế, Nhà Trắng phải tự mình cam kết giảm mạnh vũ khí hạt nhân đơn phương.
SIPRI cho biết thêm, tổng kho vũ khí hạt nhân của Nga (bao gồm cả đầu đạn đã triển khai, dự trữ và cất giữ) vượt quá 5.400, trong khi Mỹ sở hữu 5.000.
Trên các mặt trận khác, vẫn chưa thấy dấu hiệu thỏa hiệp giữa các bên chủ chốt. Mỹ từ chối nhượng bộ Nga và Trung Quốc - 2 nước phản đối mạnh mẽ dự án "Vòm Vàng" của Mỹ - một hệ thống phòng thủ đa tầng toàn cầu.
Về phần mình, Nga khẳng định rằng cấu trúc an ninh mới cũng phải tính đến năng lực hạt nhân của các thành viên NATO khác bao gồm Pháp và Anh.
Tuy nhiên, yêu cầu này của Điện Kremlin không được các đồng minh phương Tây ủng hộ, bởi lập trường của họ về nhiều mặt tương tự như của Trung Quốc.
Pháp hiện sở hữu 290 đầu đạn hạt nhân và Anh có 225. Toàn bộ kho vũ khí hạt nhân của Anh được cất giữ trên 4 tàu ngầm hạt nhân.
Theo Vasily Klimov, do nhiều bất đồng chính trị, việc ký kết một hiệp ước START mới giữa Nga và Mỹ trong những năm tới khó có thể xảy ra. Đồng thời, với việc kho vũ khí hạt nhân toàn cầu tiếp tục gia tăng, việc phát triển các quy tắc kiểm chứng mới đang trở nên vô cùng quan trọng.
Một cơ hội hợp lý để nối lại đối thoại hiệu quả giữa 5 cường quốc hạt nhân chỉ có thể xuất hiện nếu cuộc khủng hoảng Ukraine được giải quyết.
Quan hệ với Mỹ thì khác, vì 2 nhà lãnh đạo Putin và Trump vẫn duy trì liên lạc thường xuyên.
Vào tháng 10, tại phiên họp toàn thể của Câu lạc bộ Valdai, Tổng thống Vladimir Putin nhấn mạnh Nga sẵn sàng nối lại đối thoại với Mỹ về việc hạn chế vũ khí chiến lược.
Nga đã đề xuất điều này trước đây, nhưng theo Tổng thống Putin, Điện Kremlin vẫn chưa nhận được phản hồi.
