Từ học kỹ năng số đến làm chủ thị trường
Ở những bản làng vùng cao Lào Cai, nơi những phiên chợ vẫn mang theo sắc màu văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, những nông sản được làm ra từ bàn tay người dân không chỉ là nguồn thu nhập mà còn chứa đựng câu chuyện về đất, về người và bản sắc của mỗi vùng quê. Thế nhưng, để những sản phẩm ấy đi xa hơn khỏi những phiên chợ vùng cao, người dân cần thêm một “cánh cửa” - đó là tri thức và công nghệ số.
Với mong muốn đưa cánh cửa ấy đến gần hơn với phụ nữ dân tộc thiểu số, dự án “Hệ sinh thái tri thức số tích hợp thương mại điện tử hỗ trợ phát triển và tiêu thụ sản phẩm OCOP bền vững” (KCS Gateway) đang được triển khai tại Lào Cai, từng bước tạo thêm cơ hội để phụ nữ tiếp cận tri thức, làm chủ công nghệ và phát triển sinh kế theo hướng bền vững.
Dự án do Đại học Thái Nguyên chủ trì, được tài trợ bởi Dự án hỗ trợ các sáng kiến về chuyển đổi xanh do phụ nữ dẫn dắt (PWG), do Oxfam tại Việt Nam quản lý, thuộc Chương trình Đối tác Xanh do Phụ nữ lãnh đạo do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ. Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai là đơn vị trực tiếp triển khai các hoạt động tại địa phương.
Dự án được thí điểm tại 3 xã Sín Chéng, Mường Hum và Hạnh Phúc, đây là những địa bàn có nhiều tiềm năng về nông nghiệp, sản phẩm đặc trưng, kinh tế hộ gia đình và du lịch cộng đồng.
Tại Sín Chéng, những sản phẩm như lạc đỏ, đỗ tương xanh, chuối hột, vịt bản địa cùng nhiều nông sản đặc trưng đang tạo nên lợi thế riêng cho địa phương. Mường Hum được biết đến với cảnh quan thiên nhiên, chợ phiên truyền thống và các sản phẩm như chè, lê, mận, đồng thời có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng. Trong khi đó, Hạnh Phúc đang từng bước phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp hàng hóa, kinh tế hộ gia đình và các sản phẩm đặc sản địa phương.
Những sản phẩm ấy có điểm chung là được tạo nên từ điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm sản xuất và văn hóa bản địa. Tuy nhiên, sản phẩm tốt chưa đồng nghĩa với việc có thị trường rộng. Khoảng cách địa lý, hạn chế về kỹ năng quảng bá, bán hàng và tiếp cận khách hàng mới từng là những rào cản đối với người dân vùng cao.
KCS Gateway được triển khai với mong muốn từng bước tháo gỡ những rào cản ấy bằng một cách tiếp cận lấy tri thức số làm nền tảng, thương mại điện tử làm công cụ và người dân làm chủ thể.
Điểm đáng chú ý của KCS Gateway là dự án không dừng lại ở việc “đưa sản phẩm lên mạng”, mà xây dựng một quá trình đồng hành theo mô hình “học - làm - kết nối - tiêu thụ”.
Ở bước “học”, phụ nữ được tiếp cận những kiến thức và kỹ năng số phù hợp với nhu cầu thực tế như sử dụng công nghệ, xây dựng nội dung, quảng bá sản phẩm và làm quen với thương mại điện tử.
Từ kiến thức, người dân “làm”, biến những sản phẩm sẵn có thành những sản phẩm có hình ảnh, câu chuyện và khả năng tiếp cận khách hàng. Sau đó là “kết nối”, tạo mạng lưới giữa người dân, sinh viên, giảng viên, cộng đồng và thị trường. Cuối cùng là “tiêu thụ”, hướng tới mục tiêu đưa sản phẩm đến với người tiêu dùng và tạo ra giá trị kinh tế thực tế.
Cách tiếp cận này cho thấy chuyển đổi số không phải câu chuyện xa vời với người dân vùng cao. Khi được hướng dẫn phù hợp và có người đồng hành, công nghệ có thể trở thành một công cụ gần gũi, giúp người dân giới thiệu sản phẩm, tìm kiếm khách hàng và từng bước mở rộng thị trường.
Mở thêm cánh cửa cho sinh kế vùng cao
Đặc biệt, dự án đặt phụ nữ dân tộc thiểu số vào vị trí trung tâm của quá trình thay đổi. Trong nhiều gia đình vùng cao, phụ nữ vừa đảm nhiệm công việc gia đình, vừa trực tiếp tham gia sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Việc được trang bị kỹ năng số vì thế không chỉ giúp họ có thêm một kỹ năng mới mà còn mở ra cơ hội nâng cao vai trò trong hoạt động kinh tế.
Khi một người phụ nữ biết cách giới thiệu sản phẩm của gia đình trên môi trường số, biết kết nối với khách hàng và từng bước làm chủ hoạt động kinh doanh, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở một đơn hàng. Đó còn là sự thay đổi về nhận thức, sự tự tin và vị thế của người phụ nữ trong gia đình và cộng đồng.
Chị Trần Lan Phương, xã Mường Hum, tỉnh Lào Cai là một trong những người dân địa phương có cơ hội tiếp cận các hoạt động hỗ trợ của dự án. Những trải nghiệm thực tế của người dân chính là minh chứng sinh động cho quá trình chuyển đổi từ nhận thức sang hành động, từ sản xuất truyền thống đến từng bước tiếp cận phương thức quảng bá và tiêu thụ mới.
Với Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai, KCS Gateway cũng là cầu nối đưa tri thức từ giảng đường đến gần hơn với cộng đồng. Sinh viên cũng có cơ hội tiếp cận những vấn đề thực tế trong đời sống, sản xuất và sinh kế của người dân, từ đó hiểu rõ hơn vai trò của tri thức và công nghệ trong phát triển bền vững.
Là một trong những sinh viên được hưởng lợi từ dự án, em Hoàng Thuỳ Linh, lớp Quản lý tài nguyên và môi trường K9, Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai, có thêm cơ hội tiếp cận kiến thức, kỹ năng số và những trải nghiệm thực tế thông qua các hoạt động của dự án.
Con đường chuyển đổi số ở vùng cao chắc chắn không thể hoàn thành trong ngày một ngày hai. Đó là quá trình cần sự kiên trì, hướng dẫn, đồng hành và đặc biệt là sự chủ động của chính người dân.
Nhưng từ những bước đi đầu tiên tại Sín Chéng, Mường Hum và Hạnh Phúc, một hướng đi mới đang dần được mở ra, đó là khi tri thức đến với người dân, đưa sản phẩm đến với thị trường và đưa phụ nữ trở thành chủ thể của quá trình phát triển.
Từ những nông sản được vun trồng trên triền núi, từ những sản phẩm mang dấu ấn văn hóa của cộng đồng, một hành trình mới đang bắt đầu. Hành trình ấy hướng tới việc để sản phẩm vùng cao không chỉ được biết đến nhiều hơn, mà để người phụ nữ làm ra sản phẩm cũng có thêm cơ hội làm chủ tương lai của chính mình.
Link dự án: https://hoc.sankcs.top/?zarsrc=30&utm_source=zalo&utm_medium=zalo&utm_campaign=zalo
