Trao nghề, mở cánh cửa hòa nhập cho người yếu thế

Dạy nghề phù hợp năng lực của người học

Trao đổi với Báo Giáo dục và Thời đại, bà Phạm Thị Hương Lan, Hiệu trưởng Trường Giáo dục chuyên biệt Hưng Yên cho biết, năm học 2026–2027, nhà trường tiếp nhận, quản lý 380 học sinh khuyết tật. Trong đó, gần 60% là học sinh khuyết tật nặng và đặc biệt nặng, với nhiều dạng tật như khiếm thính, chậm phát triển trí tuệ, hội chứng Down, tự kỷ và các dạng khuyết tật khác.

Căn cứ vào dạng tật, độ tuổi và khả năng nhận thức, nhà trường bố trí học sinh vào các lớp kỹ năng hoặc lớp học văn hóa phù hợp. Đối với học sinh từ 13 tuổi trở lên có khả năng học nghề, ngoài chương trình văn hóa, các em được bố trí thêm thời gian học nghề nhằm từng bước hình thành kỹ năng lao động, tạo tiền đề cho việc làm và cuộc sống tự lập sau này.

Công tác hướng nghiệp được triển khai trên cơ sở năng lực, sở thích và đặc điểm của từng học sinh, giúp các em lựa chọn nghề phù hợp. Dù kinh phí dành cho dạy nghề còn hạn hẹp, trang thiết bị thiếu thốn, đội ngũ giáo viên vẫn nỗ lực hướng dẫn, rèn luyện cho học sinh những kỹ năng cần thiết.

“Phương pháp dạy nghề chủ yếu là thực hành, ‘cầm tay chỉ việc’. Giáo viên chia nhỏ quy trình thành những bước ngắn, đơn giản để học sinh dễ tiếp thu, hạn chế áp lực trong quá trình học. Năm học này, có 204 học sinh tham gia học nghề, trong đó 119 em học nghề may”, bà Lan chia sẻ.

Để nâng cao hiệu quả đào tạo, nhà trường chủ động biên soạn tài liệu, xây dựng kế hoạch dạy học, phân phối chương trình và lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp với độ tuổi, dạng tật, khả năng và nhu cầu của từng em. Qua thực tiễn giảng dạy, nội dung và phương pháp tiếp tục được đánh giá, điều chỉnh, bổ sung.

Tại Trường Trung cấp nghề cho người khuyết tật Thái Bình, công tác đào tạo nghề cũng được duy trì thường xuyên, với khoảng 250–300 học sinh chuyên biệt mỗi năm. Nhiều em mang những khiếm khuyết bẩm sinh như tự kỷ, hội chứng Down, thiểu năng trí tuệ, khiếm thính, đồng thời có hoàn cảnh gia đình khó khăn.

Theo ông Trần Bá Trình, Hiệu trưởng nhà trường, tiền thân của trường là cơ sở dạy chữ, dạy nghề cho người khuyết tật, được thành lập năm 1979. Trải qua quá trình xây dựng và phát triển, trường đã đào tạo hàng chục nghìn học sinh tốt nghiệp các nghề như điện công nghiệp, may thời trang, chạm khắc gỗ, cơ khí hàn, tin học văn phòng, kế toán doanh nghiệp; đồng thời tổ chức dạy ngôn ngữ ký hiệu và văn hóa trung học phổ thông.

Thực tế cho thấy, nhiều học sinh sau khi được đào tạo đã có tay nghề, có thể tự tìm kiếm việc làm, tạo thu nhập nuôi sống bản thân hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn. Đây không chỉ là kết quả của quá trình dạy nghề mà còn là bước tiến quan trọng trên hành trình giúp người khuyết tật tự tin, chủ động hòa nhập cộng đồng.

Kết nối doanh nghiệp, mở rộng cơ hội việc làm

Để nâng cao cơ hội việc làm cho học sinh sau tốt nghiệp, các cơ sở giáo dục chủ động phối hợp với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh trong đào tạo nghề, tư vấn và giới thiệu việc làm. Sự kết nối này góp phần giúp học sinh tiếp cận môi trường lao động thực tế, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tuyển dụng lao động phù hợp với nhu cầu sản xuất.

Theo thống kê của Trường Giáo dục chuyên biệt Hưng Yên, khoảng 1/3 số học sinh được học nghề may có việc làm sau khi tốt nghiệp, với thu nhập khoảng 6–10 triệu đồng/tháng. Kết quả này cho thấy, khi được định hướng và đào tạo phù hợp, người khuyết tật hoàn toàn có thể phát huy năng lực, tham gia lao động và từng bước tự bảo đảm cuộc sống.

Câu chuyện của hai chị em ruột Nguyễn Ngọc L. và Nguyễn Ngọc L.C, ở xã Nguyễn Trãi, là một minh chứng. Cả hai em đều bị khiếm thính, được tuyển sinh vào trường từ năm 6 tuổi.

Trong 12 năm học tập, bên cạnh chương trình văn hóa và các kỹ năng cần thiết, hai em được chú trọng rèn luyện nghề may.

Sau khi tốt nghiệp, cả hai được một doanh nghiệp gần nhà tiếp nhận vào làm việc, với mức thu nhập ổn định khoảng 8–11 triệu đồng/tháng.

“Mục tiêu của nhà trường không chỉ là giúp học sinh có thêm kiến thức mà quan trọng hơn là hình thành cho các em khả năng tự phục vụ, giao tiếp, lao động và chủ động hơn trong cuộc sống. Có em thay đổi cả số phận khi ra trường có nghề trong tay, có việc làm và thu nhập ổn định”, bà Lan chia sẻ.