Ngày 14/1, Ban Văn hóa – Xã hội HĐND TPHCM khảo sát thực trạng cơ sở vật chất trường lớp tại Trường Tiểu học Bình Hòa (phường Bình Hòa), Trường Tiểu học An Phú và Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi (cùng phường An Phú). Ông Cao Thanh Bình – Trưởng đoàn khảo sát khẳng định, phải chấp nhận thực tế, ưu tiên an sinh hơn thành tích khi cơ sở vật chất đang xuống cấp.
Nghịch lý "vừa thừa, vừa thiếu"
Báo cáo tại buổi làm việc, ông Nguyễn Tứ Hải – Phó Chủ tịch UBND phường Bình Hòa cho biết, dân số tại địa bàn là 127.907 người, trong đó tỷ lệ tạm trú chiếm gần 79% với sự tập trung của 2 khu công nghiệp lớn. Tuy nhiên, địa phương hiện chỉ có 205 phòng học, chưa đạt chỉ tiêu 300 phòng học/10.000 dân.
Theo báo cáo của Trường Tiểu học Bình Hòa, dù có hơn 3.500 học sinh nhưng chỉ tổ chức được 61% số lớp học 2 buổi/ngày. Để có chỗ cho học sinh ngồi, nhà trường phải mượn thêm 2 cơ sở của trường mầm non và trưng dụng các phòng chức năng.
Tại phường An Phú, Phó Chủ tịch UBND Nguyễn Thanh Luật cho biết, cấp Tiểu học thiếu 144 phòng học, cấp THCS thiếu 86 phòng. Không chỉ thiếu về số lượng, chất lượng cơ sở vật chất cũng đang ở mức báo động. Tại Trường Tiểu học An Phú, các phòng học xây dựng từ năm 2010 xuống cấp, trần nhà thấm nước phải gia cố thường xuyên, nền gạch bong tróc sụp lún. Tương tự, tại Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi, dù có 103 lớp học nhưng chỉ có 58 phòng, buộc nhà trường phải trưng dụng hết phòng chức năng, phòng sinh hoạt để làm lớp học, gây áp lực lớn lên cả thầy và trò.
Nhiều thiết bị dạy học không thể sử dụng nhưng vẫn nằm trong danh sách tài sản. Bà Hồ Thị Diệp Trinh – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bình Hòa cho biết, phòng máy tính trang bị từ năm 2013 đến nay đã hư hỏng gần hết, trong khi bàn ghế học sinh nhiều bộ đã sử dụng trên 10 năm, cũ kỹ và hư hỏng nặng.
Xây trường cao tầng, tuyển sinh không phân giới
Trước bài toán nan giải về quỹ đất trong bối cảnh "đất chật người đông", ông Trần Sĩ Nam – Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, nhận định, các trường học hiện hữu tại địa phương đa số chỉ xây dựng 1-2 tầng, chưa khai thác hết hệ số sử dụng đất. Giải pháp được đưa ra là các dự án mới cần mạnh dạn xây dựng trường học cao tầng (4-5 tầng). Các tầng cao có thể bố trí phòng chức năng, hành chính, dành các tầng thấp thuận tiện đi lại cho lớp học.
Đồng quan điểm về việc phá bỏ các rào cản hành chính, ông Trần Khắc Huy, Trưởng phòng Kế hoạch - Tài chính, Sở GD&ĐT TPHCM, cho biết,thành phố đang hướng tới việc tuyển sinh dựa trên bản đồ GIS. Theo đó, học sinh sẽ được phân bổ về trường gần nhà nhất theo trục tọa độ mà không phân biệt ranh giới phường. Không nhất thiết phường nào cũng phải có đủ 3 cấp học nếu phường lân cận đã có trường đáp ứng được trong bán kính phục vụ.
“Điều này giúp tối ưu hóa mạng lưới trường lớp, tránh tình trạng nơi thừa, nơi thiếu cục bộ do ranh giới hành chính cứng nhắc”, ông Huy nhấn mạnh.
Về vấn đề nguồn vốn, đại diện Sở Tài chính khẳng định giai đoạn 2026 – 2030, thành phố sẽ ưu tiên nguồn lực đầu tư công để đạt chỉ tiêu 300 phòng học/1 vạn dân. Riêng phường An Phú đã đề xuất nhu cầu đầu tư trung hạn lên tới 415 tỷ đồng để xây mới 1 trường THCS và nâng cấp mở rộng 5 trường học khác.
Đừng để học sinh ngồi bàn ghế “rách” chờ dự án
Phát biểu kết luận tại buổi khảo sát, ông Cao Thanh Bình - Trưởng Ban Văn hóa – Xã hội HĐND yêu cầu các đơn vị gạt bỏ tư duy thành tích. Nếu áp lực học sinh quá đông, buộc phải sử dụng phòng chức năng làm lớp học, sĩ số vượt quá quy định, thì dứt khoát không đặt mục tiêu xây dựng trường chuẩn Quốc gia trong giai đoạn này.
Theo ông Bình, việc đưa chỉ tiêu "đạt chuẩn" vào Nghị quyết hay báo cáo trong khi thực tế đang phải "cơi nới, nhồi nhét" là mâu thuẫn. Chúng ta phải chấp nhận thực tế, giai đoạn này ưu tiên có chỗ học cho con em trước, đảm bảo an toàn và điều kiện tối thiểu. Câu chuyện chuẩn Quốc gia sẽ tính toán trong quy hoạch dài hơi hơn khi đã giảm tải được sĩ số.
“Đặc biệt, đối với những hư hỏng nhỏ nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến học sinh như bàn ghế rách, tường bong tróc, cái nào làm được thì làm liền cho các em học. Đừng chờ dự án lớn. Các trường cần linh hoạt sử dụng kinh phí chi thường xuyên hoặc vận động xã hội hóa để sửa chữa ngay, không để tình trạng cơ sở vật chất nhếch nhác làm ảnh hưởng đến môi trường giáo dục”, ông Bình nhấn mạnh.
Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Trưởng đoàn khảo sát về việc linh hoạt trong sửa chữa cơ sở vật chất, ông Hoàng Đại Hiệp - Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Thuận An, cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ với UBND các phường để xử lý ngay các hạng mục cấp bách.
Theo đó, đối với các hư hỏng nhỏ nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến mỹ quan và an toàn của học sinh như tường bong tróc, thấm dột, hệ thống điện nước xuống cấp tại Trường Tiểu học Bình Hòa và THCS Nguyễn Văn Trỗi, đơn vị sẽ hỗ trợ trường thực hiện sửa chữa ngay bằng các nguồn vốn linh hoạt, dứt khoát không để học sinh phải học trong môi trường mất mỹ quan và thiếu an toàn để "chờ" các gói dự án trung hạn.
Về dài hạn, Ban Quản lý dự án sẽ tập trung đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hồ sơ pháp lý cho các công trình trọng điểm giai đoạn 2026–2030, đặc biệt là dự án xây mới trường THCS tại phường An Phú (vốn dự kiến 300 tỷ đồng) và các dự án nâng cấp mở rộng, nhằm sớm hiện thực hóa chỉ tiêu 300 phòng học/10.000 dân.
Bà Nguyễn Thị Nhật Hằng – Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, khẳng định, các cơ sở giáo dục phải chuyển từ thụ động chờ ngân sách sang chủ động điều phối. Cụ thể, đối với các kiến nghị cụ thể của nhà trường về trang thiết bị, đoàn khảo sát yêu cầu các đơn vị phải rà soát, thanh lý đúng quy trình các máy hư hỏng từ năm 2013, sau đó sử dụng kinh phí chi thường xuyên để mua sắm dần, tránh đề xuất ồ ạt thiếu tính toán. Về bài toán thiếu giáo viên tin học, tiếng Anh và nhân viên do vướng cơ chế lương (Nghị định 111), HĐND Thành phố đã có Nghị quyết hỗ trợ thu nhập tăng thêm, đảm bảo mức lương không quá thấp. Tiền thành phố có cơ chế, cái khó hiện nay là nguồn tuyển, các trường phải chủ động tìm kiếm, không chờ Sở phân bổ về tận nơi.
