Hội thảo khoa học “Dòng họ Đình nguyên Hoàng giáp Nguyễn Thực làng Vân Điềm, Du Lâm với Văn Miếu - Quốc Tử Giám và sự nghiệp giáo dục”, là hoạt động hướng tới lễ kỷ niệm 950 năm ra đời Quốc Tử Giám - Trường quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076 - 2026).
Sự kiện không chỉ góp phần làm sáng rõ truyền thống khoa bảng của vùng Kinh Bắc mà còn khơi dậy tinh thần hiếu học, trọng đạo trong đời sống hôm nay.
Làng Vân Điềm, Du Lâm thuộc huyện Đông Ngàn xưa là vùng đất nổi tiếng về truyền thống học hành, khoa cử. Trong đó, dòng họ Nguyễn Thực, còn gọi là Nguyễn đại tôn được xem là một trong những dòng họ tiêu biểu, có nhiều thế hệ đỗ đạt, làm quan xuyên suốt từ thời Lê trung hưng đến triều Nguyễn.
Người khai khoa của dòng họ là Đình nguyên Hoàng giáp Nguyễn Thực, đỗ khoa thi năm Ất Mùi (1595). Sau đó là: Nguyễn Nghi, Nguyễn Khuê, Nguyễn Sĩ, Nguyễn Thẩm, Nguyễn Thưởng, Nguyễn Tư Giản và Nguyễn Kham.
Không chỉ thành danh trong chốn khoa cử, các vị đại khoa còn để lại nhiều dấu ấn trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao, văn hóa và đặc biệt là giáo dục.
Phát biểu tại hội thảo, TS Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, các vị khoa bảng của dòng họ Đình nguyên Hoàng giáp Nguyễn Thực không chỉ đóng góp cho đất nước trên nhiều lĩnh vực mà còn để lại dấu ấn sâu đậm trong giáo dục và đào tạo nhân tài.
Đáng chú ý, dòng họ có hai vị từng giữ chức Tế tửu Quốc Tử Giám là Nguyễn Nghi và Nguyễn Thẩm, trực tiếp tham gia đào tạo nhân tài cho triều đình. Đặc biệt, sáu trong số tám vị Tiến sĩ của dòng họ hiện được lưu danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Hội thảo thu hút 29 tham luận của các nhà nghiên cứu, nhà khoa học và hậu duệ dòng họ đến từ nhiều cơ quan như Viện Sử học, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn… tập trung làm rõ thân thế, sự nghiệp của các danh nhân khoa bảng; vai trò, đóng góp của dòng họ đối với Văn Miếu - Quốc Tử Giám và nền giáo dục nước nhà; đồng thời đề xuất giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa liên quan.
PGS.TS Nguyễn Anh Cường – giảng viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đồng thời là hậu duệ dòng họ cho rằng, việc phát huy truyền thống dòng họ Nguyễn Thực trong bối cảnh hiện đại cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể như sưu tầm, số hóa tư liệu; dịch nghĩa văn bia, tài liệu Hán Nôm; tăng cường giáo dục lịch sử địa phương và đẩy mạnh hoạt động khuyến học cho thế hệ trẻ.
Trong khuôn khổ hội thảo còn diễn ra hoạt động trưng bày nhiều tư liệu, bản dập, hình ảnh và tài liệu phục chế từ châu bản, mộc bản được sưu tầm tại các trung tâm lưu trữ và viện nghiên cứu.
