Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, nên việc quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần bảo đảm quá trình đô thị hóa diễn ra đồng bộ, hiện đại và bền vững.
Chủ động nhận diện, nâng cao hiệu quả quản lý khoáng sản
Trong những năm qua, cùng với tốc độ phát triển nhanh của Thủ đô, nhu cầu sử dụng khoáng sản nhóm IV luôn ở mức cao, gắn liền với việc triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, các khu đô thị mới và công trình giao thông quan trọng.
Trước yêu cầu đó, TP Hà Nội đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tăng cường quản lý tài nguyên khoáng sản, trong đó việc rà soát, thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản nhóm IV được xác định là một trong những công cụ quan trọng để bảo vệ tài nguyên quốc gia, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
Hà Nội là địa phương có hệ thống sông ngòi phong phú, với các tuyến sông lớn như: Sông Hồng, sông Đuống, sông Đáy, nơi tập trung nguồn cát, sỏi phục vụ xây dựng. Bên cạnh đó, tại một số khu vực ngoại thành, nguồn đất san lấp, đất đồi cũng đóng vai trò quan trọng đối với các dự án phát triển hạ tầng.
Nhận thức rõ giá trị và tính hữu hạn của nguồn tài nguyên này, thành phố đã tăng cường công tác quản lý nhà nước, tập trung rà soát toàn diện các hoạt động khai thác khoáng sản nhóm IV trên địa bàn. Trên cơ sở đó, các giấy phép không còn phù hợp với quy hoạch, không triển khai đúng nội dung được phê duyệt hoặc vi phạm quy định pháp luật đã được xem xét thu hồi theo đúng trình tự, thủ tục.
Cách làm chủ động, quyết liệt này không chỉ giúp lập lại trật tự trong hoạt động khai thác khoáng sản mà còn góp phần sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên không tái tạo, bảo đảm phục vụ kịp thời cho các công trình, dự án trọng điểm của Thủ đô.
Việc thu hồi và quản lý khoáng sản nhóm IV tại Hà Nội được thực hiện trên nền tảng hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện. Luật Địa chất và Khoáng sản sửa đổi năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đã khẳng định rõ nguyên tắc Nhà nước thống nhất quản lý tài nguyên khoáng sản, đồng thời bổ sung nhiều quy định mới về cấp phép, giám sát và thu hồi giấy phép khai thác.
Cụ thể hóa Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 11/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về điều kiện, thời hạn cấp phép và gia hạn giấy phép khai thác khoáng sản nhóm IV, nhấn mạnh yêu cầu gắn khai thác với bảo vệ môi trường và sử dụng tiết kiệm tài nguyên. Việc gia hạn giấy phép được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm không để xảy ra tình trạng khai thác kéo dài, thiếu hiệu quả.
Bên cạnh đó, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ban hành Thông tư số 01/2025/TT-BTNMT hướng dẫn cụ thể công tác khảo sát, đánh giá và báo cáo kết quả khai thác khoáng sản, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để các địa phương triển khai thực hiện. Tiếp đó, Nghị định số 193/2025/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện các biện pháp thi hành Luật Địa chất và Khoáng sản, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.
Đặc biệt, tháng 12/2025, Quốc hội khóa XV thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và Khoáng sản với tỷ lệ tán thành rất cao, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc bảo vệ tài nguyên khoáng sản - nguồn lực quan trọng của quốc gia.
Thu hồi giấy phép - giải pháp tích cực vì lợi ích lâu dài
Tại Hà Nội, việc thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản nhóm IV được nhìn nhận như một giải pháp tích cực, mang tính lâu dài nhằm bảo đảm sử dụng hợp lý tài nguyên, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của Thủ đô.
Việc thu hồi các giấy phép không còn phù hợp giúp khắc phục tình trạng khai thác dàn trải, thiếu hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện để nguồn tài nguyên được phân bổ hợp lý cho các dự án thực sự cần thiết.
Thực tế cho thấy, khi công tác quản lý được tăng cường và các vi phạm được xử lý nghiêm, hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn Hà Nội ngày càng đi vào nền nếp. Nguồn vật liệu xây dựng được khai thác, sử dụng hiệu quả hơn, góp phần bảo đảm tiến độ các công trình giao thông, hạ tầng kỹ thuật quan trọng của Thủ đô.
Không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế, việc thu hồi giấy phép khai thác khoáng sản nhóm IV còn góp phần quan trọng trong bảo vệ môi trường. Các doanh nghiệp được tiếp tục cấp phép phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường, hoàn thổ sau khai thác, qua đó hạn chế tối đa tác động đến cảnh quan, hệ sinh thái và đời sống người dân.
Để công tác thu hồi và quản lý khoáng sản nhóm IV đạt hiệu quả bền vững, Hà Nội xác định cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Các cơ quan quản lý tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát; kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm, đồng thời gắn quản lý khoáng sản với quy hoạch phát triển đô thị, bảo vệ đê điều và môi trường sinh thái.
Về phía doanh nghiệp, việc tuân thủ pháp luật về khoáng sản không chỉ là nghĩa vụ mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng và xã hội. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư công nghệ khai thác hiện đại, thân thiện với môi trường, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Vai trò giám sát của người dân và cộng đồng địa phương cũng ngày càng được phát huy, tạo sự đồng thuận xã hội trong công tác bảo vệ tài nguyên khoáng sản.
Có thể khẳng định, thu hồi và quản lý chặt chẽ khoáng sản nhóm IV không chỉ là biện pháp quản lý hành chính mà còn là giải pháp chiến lược nhằm bảo vệ tài nguyên quốc gia, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Đối với Hà Nội, đây là nền tảng quan trọng để xây dựng Thủ đô xanh, văn minh, hiện đại và phát triển bền vững trong tương lai.
