Thí điểm thi trắc nghiệm trên máy tính: 'Bài toán' cho hạ tầng vùng khó

Tuy nhiên, từ khảo sát thực tế tại các trường phổ thông cho thấy, hạ tầng công nghệ, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi còn không ít rào cản cần tháo gỡ.

Chủ động rà soát, làm quen

Có trong danh sách tham gia khảo sát diện rộng do Bộ GD&ĐT tổ chức, Trường THPT Hướng Phùng (xã Hướng Phùng, Quảng Trị) đã rà soát lại số lượng máy tính, cấu hình... để cập nhật thông tin về Sở GD&ĐT Quảng Trị. Ông Nguyễn Hữu Thịnh - Hiệu trưởng, cho biết trường có 38 máy tính hoạt động ổn định và đảm bảo các thông số kỹ thuật cơ bản. Để chuẩn bị cho đợt khảo sát sắp tới, giáo viên, cán bộ giám sát và học sinh lớp 11 được cấp tài khoản ảo (demo) trong 3 ngày để thao tác thử, giúp các em không bỡ ngỡ với định dạng thi mới.

Thực tế, việc kiểm tra, đánh giá trên máy tính không phải điều quá mới mẻ đối với Trường THPT Hướng Phùng. Ông Thịnh chia sẻ: “Việc giao nhiệm vụ học tập trên máy tính được triển khai thường xuyên, đặc biệt thời điểm dịch Covid-19 thông qua hệ thống nền dạy - học, kiểm tra trực tuyến. Giáo viên và học sinh đều có tài khoản và kỹ năng thao tác trên phần mềm quản lý nhà trường”.

Dù đã chủ động chuẩn bị, lãnh đạo nhà trường vẫn bày tỏ lo ngại thực tế khi áp dụng thi trên máy tính ở quy mô lớn hơn. Với số lượng máy hiện có, Trường THPT Hướng Phùng chỉ có thể đáp ứng tối đa cho 40 học sinh/ca thi. Nếu lượng thí sinh lên đến trên 100 em như dự kiến đòi hỏi phải đầu tư nhiều hơn về thiết bị. Ngoài ra, chất lượng đường truyền Internet ở khu vực miền núi là vấn đề nhà trường lo ngại để đảm bảo sự thông suốt khi có nhiều máy tính truy cập vào phần mềm thi cùng lúc.

Tại Trường PTDTNT THPT Quảng Nam (TP Đà Nẵng), ông Võ Đăng Thể - Hiệu trưởng, cho hay đơn vị có phòng máy với 25 máy tính. Trong khi đó, riêng khối 12 có khoảng 175 học sinh. Sự chênh lệch lớn giữa số lượng máy và học sinh khiến việc tổ chức kiểm tra trên máy tính gần như không khả thi, kể cả áp dụng phương án chia ca. Với điều kiện hiện tại, nhà trường chưa thể đáp ứng việc thí điểm tổ chức thi trắc nghiệm trên máy tính ở một số môn học.

Không chỉ thiếu về số lượng, chất lượng thiết bị cũng là vấn đề khi nhiều máy tính đã sử dụng trong thời gian dài. Ông Thể cho rằng, học sinh hoàn toàn có thể thích nghi nhanh với hình thức thi mới. Điều quan trọng phải có đủ thiết bị để tổ chức cho người học luyện tập, trải nghiệm trước.

Phù hợp xu thế

Theo PGS.TS Chu Cẩm Thơ - Phó Tổng Thư ký Hội Tâm lý Giáo dục Việt Nam, một số cơ sở giáo dục đại học tổ chức cho thí sinh làm bài thi trên máy tính để lấy kết quả xét tuyển như Kỳ thi đánh giá năng lực (HAS) của Đại học Quốc gia Hà Nội, Kỳ thi đánh giá tư duy (TSA) của Đại học Bách khoa Hà Nội và một số đại học khác… cho thấy, việc rèn cho học sinh kỹ năng thi trên máy tính đã triển khai để các em làm quen, tập dượt.

Thời gian qua, quá trình chuyển đổi số giúp một số trường THPT được đầu tư, nâng cấp về cơ sở vật chất, trang thiết bị phòng máy. Đó là cơ sở pháp lý và thực tiễn để ngành Giáo dục có thể triển khai thí điểm thi trên máy tính với một số nơi đáp ứng đủ điều kiện. Tuy nhiên, từ thực tế cho thấy, nguồn lực của các cơ sở giáo dục lẫn sở GD&ĐT các tỉnh/thành phố chưa đồng đều. Nếu được thông qua, đây là lần đầu tiên sở GD&ĐT chủ trì tổ chức, triển khai thi trên máy tính theo hướng chủ động và mang nhiều thách thức.

Thứ nhất về hạ tầng: Nếu tính đơn lẻ, gần như chưa có bất cứ trường THPT nào đủ điều kiện về cơ sở vật chất, phòng máy để tổ chức cho học sinh thi trên máy tính. Để khắc phục cần sự vào cuộc của các hệ thống khác như trường đại học, đơn vị/tập đoàn viễn thông.

Thứ hai về hệ thống, trong đó có vấn đề đảm bảo an ninh, an toàn. Bộ GD&ĐT đã ban hành quy định về an toàn hệ thống, an toàn thông tin của công dân trên ứng dụng VNeID, nhận diện chống gian lận thi và các thủ tục khác nếu thi trên máy tính.

Hệ thống về con người: Kỹ năng tổ chức thi trên máy tính hiện mới triển khai ở một số đại học chứ chưa phải tất cả. Do đó, sở GD&ĐT phải tập huấn gần như từ đầu cho đội ngũ.

Tính thích ứng của người thi: Với thí sinh thi đại học sẽ chủ động tìm hiểu phương thức thi trên máy tính. Nhưng trong số thí sinh thi tốt nghiệp THPT, nhiều em chưa thực sự sẵn sàng cho phương thức thi trên máy tính. Vậy làm thế nào để các em tập dượt và hiểu rằng, bản chất thi trên máy tính tương đương thi trên giấy và đảm bảo tính công bằng.

“Đơn vị thí điểm tổ chức thi trên máy tính cần chú ý các điểm trên. Bộ GD&ĐT cần nghiên cứu, đánh giá và triển khai từng phần và có lộ trình chứ chưa nên triển khai đại trà ngay”, PGS.TS Chu Cẩm Thơ chia sẻ.

Còn theo bà Nguyễn Thị Nhâm Huyền - Hiệu trưởng Trường THPT Trương Định (Hoàng Mai, Hà Nội), thi trên máy tính đòi hỏi các trường có cơ sở vật chất đầy đủ, nhưng với trường ở vùng sâu, xa, nhiều nơi chưa có đủ thiết bị máy tính và phòng thi phù hợp.

Tại khu vực nông thôn, nhiều học sinh chưa có nhiều cơ hội tiếp cận máy tính và công nghệ, dẫn đến việc thiếu kỹ năng sử dụng các thiết bị phục vụ cho kỳ thi. Với thực trạng cơ sở hạ tầng công nghệ hiện nay, thi trên máy tính có thể gặp sự cố kỹ thuật như mất kết nối mạng, máy tính không hoạt động, làm gián đoạn quá trình thi.

Bà Nhâm Huyền kiến nghị, Bộ GD&ĐT cần có kế hoạch đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng công nghệ cho các trường vùng sâu, xa, đảm bảo có đủ thiết bị, phòng máy tính và mạng Internet ổn định. Đồng thời, cần tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng cho giáo viên và học sinh để làm quen với hệ thống thi trên máy tính.

Để đảm bảo tính công bằng giữa các học sinh, đặc biệt ở khu vực còn thiếu thốn về công nghệ, cần có biện pháp hỗ trợ như tổ chức các kỳ thi thử, chuẩn bị tốt thiết bị và mạng lưới kỹ thuật cũng như cung cấp tài liệu hướng dẫn chi tiết cho học sinh. Việc này sẽ giúp giảm thiểu chênh lệch về cơ hội thi cử giữa học sinh ở thành thị và nông thôn.

Học sinh Trường THPT Hướng Phùng (Quảng Trị) tham gia kiểm tra thử nghiệm bằng tài khoản demo, chuẩn bị cho đợt đánh giá trên diện rộng sắp tới. Ảnh: NTCC

Trường vùng khó “gỡ khó”

Số lượng và cấu hình máy tính là một trong những rào cản lớn nhất hiện nay của các trường THPT khi triển khai thi trắc nghiệm trên máy. Như Trường THPT số 2 Đức Phổ (Quảng Ngãi) có 40 máy tính nhưng thực tế chỉ có khoảng 20 máy có cấu hình tương thích với các yêu cầu kỹ thuật trong tổ chức thi trắc nghiệm trên máy. Trong khi đó, số lượng học sinh cần kiểm tra có thể lên đến 376 em.

Để giải quyết sự chênh lệch này, Hiệu trưởng Thạch Cảnh Bê cho rằng, giải pháp khả thi nhất là chia nhỏ các ca thi. Thay vì tổ chức tập trung, nhà trường có thể chia thành nhiều ca (khoảng 6 ca/buổi thi) để đảm bảo mọi học sinh có máy vận hành ổn định.

“Tôi nghĩ tăng số ca thi là hướng đi đúng đắn hơn đầu tư ồ ạt số lượng máy mới ngay lập tức, bởi việc này đòi hỏi kinh phí lớn. Tuy nhiên, thách thức đi kèm là ngân hàng câu hỏi phải đủ lớn và phong phú để đáp ứng việc chia nhiều ca mà vẫn đảm bảo tính công bằng, khách quan”, ông Bê bày tỏ và cho hay, đối với các trường ở nông thôn, miền núi, hạ tầng Internet thường gặp hạn chế về tốc độ và tính ổn định, có thể sử dụng hệ thống mạng LAN nội bộ.

Việc hạn chế kết nối trực tiếp với Internet bên ngoài trong quá trình kiểm tra không chỉ giúp đường truyền ổn định hơn, mà còn giảm thiểu nguy cơ gian lận thi cử và các sự cố bảo mật mà bộ phận kỹ thuật tại trường khó có thể xử lý chuyên sâu. Đây được xem như phương án an toàn, hiệu quả trong điều kiện kỹ thuật hiện có của nhà trường.

Bên cạnh máy tính và mạng, nguồn điện cũng là yếu tố then chốt. Theo kinh nghiệm của ông Bê, sự cố thường không đến từ việc sụt áp hay quá tải toàn hệ thống, mà do những hư hỏng bất ngờ của thiết bị điện. Để phòng ngừa cho tình huống này, có thể trang bị cho mỗi máy tính một bộ lưu điện (UPS).

“Đây là khoản đầu tư ban đầu nhưng mang lại giá trị sử dụng lâu dài. Nó giúp bảo vệ thiết bị và đảm bảo bài làm của học sinh không bị gián đoạn nếu chẳng may có sự cố điện bất ngờ”, Hiệu trưởng Trường THPT số 2 Đức Phổ chia sẻ.

​