Thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy: Tỉnh táo để tránh áp lực

Có chiến lược rõ ràng

Trước đây, Kỳ thi tốt nghiệp THPT gần như là “cửa ải” chính để học sinh lớp 12 bước vào đại học. Hiện nay, nhiều trường đã mở rộng thêm các phương thức xét tuyển thông qua kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy. Trong đó có kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội (HAS); Kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TPHCM (V-ACT), Kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội (TSA) hay V-SAT do các trường đại học phối hợp với Trung tâm Khảo thí Quốc gia và Đánh giá chất lượng giáo dục tổ chức.

Trước thực tế các phương thức tuyển sinh ngày càng đa dạng, các trường THPT đặc biệt quan tâm đến việc cập nhật, cung cấp đầy đủ thông tin cho học sinh về các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy. Thầy cô khuyến khích các em chủ động tìm hiểu, lựa chọn kỳ thi phù hợp với năng lực và định hướng ngành nghề. Đồng thời, thí sinh không nên quá hoang mang mà bỏ lỡ những cơ hội xét tuyển trong mùa tuyển sinh năm 2026.

Dưới góc nhìn chuyên gia, ThS Lê Trung Kiên - Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) cho rằng, giai đoạn sau Tết từ tháng 3 đến tháng 5 là “thời điểm vàng” với tần suất các đợt thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy dày đặc nhất; sai lầm lớn nhất của thí sinh là “sa đà” vào quá nhiều kỳ thi dẫn đến kiệt sức trước Kỳ thi tốt nghiệp THPT dự kiến diễn ra vào ngày 11 và 12/6.

Để làm được điều này, thí sinh cần xác định cho mình chiến lược “3 đúng” gồm: Mục tiêu, thời điểm, phương pháp. Các em chỉ nên chọn tối đa 2 kỳ thi riêng phù hợp nhất với khối ngành và trường mục tiêu. Ví dụ: Nếu chọn khối kỹ thuật miền Bắc, hãy tập trung vào TSA và HAS; ưu tiên đăng ký đợt thi vào tháng 3 hoặc tháng 4 để có sẵn một kết quả xét tuyển, giảm áp lực tâm lý trước tháng 6.

“Cấu trúc đề thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy tập trung vào tư duy, xử lý số liệu và đọc hiểu. Hiện nay xuất hiện nhiều hội nhóm giả danh các trường đại học để bán bộ đề ‘cam kết trúng 100%’. Thực tế cho thấy, ngân hàng đề thi của các kỳ thi lớn như HSA hay TSA có hàng nghìn câu hỏi được chuẩn hóa, xác suất trùng lặp là rất thấp. Thí sinh nên dùng tài liệu và đề minh họa từ cổng thông tin chính thức của Đại học Quốc gia Hà Nội hoặc Đại học Bách khoa Hà Nội”, ThS Lê Trung Kiên trao đổi.

Đang có 465 học sinh lớp 12, ông Hà Văn Hải - Hiệu trưởng Trường THPT Mỹ Tho (xã Phong Doanh, Ninh Bình) cho biết, kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy yêu cầu học sinh phải nắm vững kiến thức, học và ôn tập theo một quá trình chứ không thể học một cách gấp rút. Các em cần phải lập kế hoạch cụ thể cho từng tháng, tuần, ngày và chia thời gian biểu rõ ràng. Thí sinh cần cân đối việc học với thể dục thể thao, giải trí, tránh vùi đầu học quá sức.

Năm 2026, thí sinh chỉ có tối đa 15 nguyện vọng nên phải tính toán kỹ khi sử dụng điểm thi riêng để tránh lãng phí cơ hội vào các ngành quá tầm. Phải cảnh giác với các đường link đăng ký hộ, đăng ký nhanh. Chỉ đăng ký và nộp lệ phí thi trực tiếp trên trang web chính thức của đơn vị tổ chức. Kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn là “cánh cửa” bắt buộc. Đừng để việc ôn luyện thi riêng làm hổng kiến thức cơ bản của chương trình lớp 12.

Lựa chọn phù hợp khả năng

Từ thực tiễn quản lý, ông Nguyễn Hùng Khương - Hiệu trưởng Trường THPT Ten Lơ Man (phường Bến Thành, TPHCM) cho biết, ngay từ đầu năm học, nhà trường đã tổ chức các buổi tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp cho học sinh nhằm giới thiệu về các trường đại học, phương thức xét tuyển, yêu cầu và cách sử dụng kết quả của từng kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy.

“Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cũng theo sát quá trình học tập, thường xuyên trao đổi để nắm bắt tâm lý, học lực và nguyện vọng của học sinh. Chúng tôi khuyến khích học sinh xây dựng kế hoạch ôn tập khoa học, sắp xếp lịch dự thi hợp lý giữa các đợt, đồng thời theo dõi sát thông báo chính thức của các cơ sở đào tạo về thời gian đăng ký, lệ phí và quy định sử dụng kết quả các kỳ thi riêng”, ông Khương chia sẻ.

Còn bà Nguyễn Thị Kim Huệ - Hiệu trưởng Trường THPT Bình Tân (phường Bình Tân, TPHCM) khuyến cáo, học sinh cần giữ sự tỉnh táo trước làn sóng luyện thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy đang ngày càng sôi động.

Ở cấp THPT, điều quan trọng nhất vẫn là nắm vững kiến thức nền tảng trong chương trình chính khóa và rèn luyện phương pháp học tập khoa học. Việc chạy theo các khóa luyện thi cấp tốc mà sao nhãng việc học trên lớp có thể khiến học sinh mất cân bằng, quá tải và rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.

“Học sinh và phụ huynh không nên tạo áp lực bằng cách đăng ký quá nhiều lớp học thêm cùng lúc. Mỗi em có năng lực, sở trường và nhịp độ tiếp thu khác nhau, vì vậy cần xây dựng một lộ trình phù hợp, có sự đồng hành giữa gia đình và nhà trường. Thay vì chạy theo tâm lý đám đông, các em nên tập trung phát triển năng lực tự học, kỹ năng quản lý thời gian và sự ổn định tâm lý để đạt hiệu quả bền vững trong các kỳ thi”, bà Huệ khuyên.

Ở góc độ phụ huynh, chị Nguyễn Thị Kim Anh, trú tại phường Phước Long (TPHCM, có con đang học lớp 12) chia sẻ, gia đình chị chấp nhận tốn thêm chi phí để con được thử sức ở các kỳ thi đánh giá năng lực vì đây là cơ hội để con có thêm nhiều lựa chọn cho tương lai. Tuy nhiên, chị cũng không khỏi lo lắng khi thấy áp lực học tập ngày càng lớn, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị cho nhiều phương thức xét tuyển khác nhau.

Bà Nguyễn Thị Thanh Trà - chủ một trung tâm chuyên ôn luyện các kỳ thi riêng tại TPHCM khuyên thí sinh cần xác định rõ kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy không chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức mà còn đòi hỏi kỹ năng phân tích, suy luận và xử lý thông tin.

Vì vậy, trong quá trình ôn tập, các em nên chú trọng rèn kỹ năng đọc hiểu, đặc biệt ở các phần ngôn ngữ và tư duy logic. Việc đọc kỹ đề và câu hỏi là yếu tố then chốt, bởi đôi khi chỉ một từ khóa quan trọng cũng có thể định hướng đúng cách tiếp cận và giúp chọn đáp án chính xác.