Trong khi thế giới tập trung vào AI, một cuộc đua khác đang diễn ra phía sau hậu trường: Cuộc cạnh tranh giữa phương Tây và Trung Quốc nhằm kiểm soát các khoáng sản quan trọng và chuỗi cung ứng của chúng.
Từ lithium, cobalt, nickel đến các khoáng sản đất hiếm, đây là những nguyên liệu nền tảng cho sự phát triển của AI, microelectronics, pin và semiconductor - các thành phần cốt lõi vận hành những công nghệ hiện đại.
Danh mục khoáng sản quan trọng có thể thay đổi theo thời gian, nhưng điểm chung là chúng đóng vai trò thiết yếu đối với các công nghệ mới nổi. Việc kiểm soát những nguồn tài nguyên này mang lại lợi thế chiến lược không chỉ về kinh tế mà còn trong phát triển công nghệ thế hệ mới và các hệ thống vũ khí.
Như vậy, cuộc đua công nghệ lớn tiếp theo của thế giới sẽ không chỉ được quyết định trong các phòng thí nghiệm hay phòng họp doanh nghiệp. Người chiến thắng sẽ là quốc gia hoặc doanh nghiệp kiểm soát tốt nhất các mỏ khai thác, nhà máy tinh luyện và các tuyến vận tải chiến lược.
Cuộc đua khoáng sản quan trọng
Tuần trước, báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Mỹ cho biết quyền sở hữu các mỏ khoáng sản chiến lược trên thế giới đang thay đổi nhanh chóng, trong đó các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng nắm giữ tỷ trọng lớn hơn trong những nguồn cung đất hiếm của tương lai.
Năm 2024, hoạt động thâu tóm các tài sản liên quan đến khoáng sản quan trọng của doanh nghiệp Trung Quốc đạt mức cao nhất trong một thập kỷ.
Ít nhất 10 thương vụ có giá trị trên 100 triệu USD đã được thực hiện. Sang năm 2025, các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân của Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh chi tiêu, mua lại các mỏ khai thác, cơ sở chế biến và nhà máy tinh luyện tại Nam Mỹ và châu Phi nhằm củng cố vị thế thống trị hiện có.
Các con số được đưa ra cho thấy quy mô đáng kể của chiến lược này.
Tháng 12/2025, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược châu Phi cho biết Trung Quốc hiện kiểm soát hơn một nửa sản lượng khoáng sản quan trọng toàn cầu, gồm khoảng 70% nguồn cung khoáng sản đất hiếm (REEs) và khoảng 87% năng lực chế biến, tinh luyện.
Tổng giá trị các thương vụ mua bán, sáp nhập trong giai đoạn 2023-2026 đã vượt 6,5 tỷ USD, gồm thương vụ mua một mỏ lithium tại Argentina trị giá 2 tỷ USD và một mỏ đồng tại Botswana trị giá 1,73 tỷ USD.
Việc sẵn sàng hành động sớm và chi mạnh tay đã giúp Trung Quốc nắm giữ vị trí then chốt trong chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng đúng vào thời điểm thế giới ngày càng phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên này.
Điều đó đồng nghĩa Trung Quốc có khả năng hạn chế hoặc kiểm soát xuất khẩu sang các quốc gia đối thủ, thậm chí gây sức ép lên các nhà cung cấp khác.
Năm 2024, Mỹ từng đối mặt với tình huống như vậy khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu khoáng sản đất hiếm mà các nhà sản xuất Mỹ rất cần trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa hai nước.
Mỹ tìm cách giảm phụ thuộc
Bài viết cho rằng Mỹ và các nước phương Tây hoàn toàn nhận thức được tầm quan trọng của khoáng sản chiến lược.
Truyền thông phương Tây cho biết, hồi tháng 2, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance công bố kế hoạch tập hợp các quốc gia đồng minh thành một khối thương mại ưu tiên nhằm giúp Mỹ giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc.
“Chúng tôi muốn loại bỏ tình trạng các bên tràn vào thị trường với nguồn khoáng sản quan trọng giá rẻ để gây sức ép lên các nhà sản xuất trong nước”, ông Vance nói.
Nguồn tin trên cũng cho biết, Mỹ đã khởi động một sáng kiến dự trữ khoáng sản chiến lược mang mật danh Project Vault, với nguồn vốn ban đầu 10 tỷ USD.
Ấn Độ và Nhật Bản nằm trong số 55 quốc gia tham dự cuộc họp do ông Vance chủ trì hồi tháng 2.
