Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) sẽ khai mạc trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B với chủ đề "Thanh xuân gửi lại" vào ngày 17/7.
Trưng bày giới thiệu hơn 100 tài liệu, hình ảnh, hồ sơ và kỷ vật tiêu biểu của cán bộ đi B đang lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, cùng nhiều tư liệu do các gia đình, cá nhân hiến tặng và Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ (Đại học Công nghệ Texas, Hoa Kỳ) cung cấp.
Qua đó, hành trình vượt Trường Sơn vào miền Nam, cống hiến tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng và thống nhất đất nước được tái hiện sinh động.
Cán bộ đi B là lực lượng dân sự đặc biệt trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, gồm cán bộ, đảng viên, trí thức, văn nghệ sĩ, chuyên gia, công nhân kỹ thuật và nhiều cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954. Trước khi lên đường, để bảo đảm yêu cầu tuyệt đối bí mật, họ gửi lại toàn bộ hồ sơ cá nhân, giấy tờ tùy thân và nhiều kỷ vật tại Ủy ban Thống nhất của Chính phủ.
Đến nay, hơn 72.000 hồ sơ và kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố theo địa giới hành chính giai đoạn 1945 - 1975 vẫn được gìn giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Đây là khối tài liệu lưu trữ quốc gia có giá trị đặc biệt, không chỉ phục vụ nghiên cứu lịch sử mà còn là nguồn tư liệu gốc quan trọng để xác minh thông tin, giải quyết chế độ, chính sách đối với người có công.
Những lá thư, cuốn nhật ký, tấm ảnh gia đình hay giấy tờ cá nhân được giới thiệu tại trưng bày không chỉ phản ánh một giai đoạn lịch sử mà còn kể những câu chuyện về tình thân, lý tưởng và sự hy sinh thầm lặng của những con người đã gác lại gia đình, công việc và tuổi trẻ vì độc lập dân tộc.
Song song với việc bảo quản, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã số hóa toàn bộ hồ sơ cán bộ đi B, xây dựng cơ sở dữ liệu tra cứu trực tuyến và phối hợp với các địa phương xác minh thân nhân để trao trả hồ sơ, kỷ vật.
Đến nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã trực tiếp trao trả kỷ vật gốc cho 65 trường hợp, đồng thời phối hợp trao trả vàng, kỷ vật cho 150 cán bộ đi B và thân nhân tại các chương trình tri ân trên cả nước.
Nguồn tư liệu này cũng đang được khai thác phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.
Tuy nhiên, sau hơn nửa thế kỷ, vẫn còn nhiều gia đình chưa biết hồ sơ, kỷ vật của người thân đang được lưu giữ cẩn trọng. Vì vậy, bên cạnh ý nghĩa tưởng niệm, trưng bày "Thanh xuân gửi lại" còn là lời nhắn gửi tới cộng đồng cùng chung tay lan tỏa thông tin, kết nối thân nhân để nhiều hồ sơ, kỷ vật có thể trở về với chủ nhân hoặc gia đình.
