Tháng Bảy, những nén hương tri ân lại được thắp sáng trên khắp các nghĩa trang liệt sĩ của tỉnh Thái Nguyên. Cùng với hoạt động tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, một hành trình lặng lẽ nhưng đầy ý nghĩa cũng đang được triển khai: Lấy mẫu hài cốt các liệt sĩ chưa xác định được thông tin để giám định ADN. Mỗi mẫu phẩm được lấy đi không chỉ phục vụ khoa học, mà còn mang theo hy vọng về ngày những người con đã ngã xuống vì Tổ quốc được trở về với đúng tên tuổi, quê hương và vòng tay của gia đình.
Lặng lẽ viết tiếp hành trình tri ân
Một ngày giữa tháng Bảy, cơn mưa mùa Hạ bất ngờ trút xuống Nghĩa trang liệt sĩ Phấn Mễ, xã Phú Lương. Mưa làm ướt những hàng bia trắng, nhưng không làm chậm nhịp làm việc của những cán bộ, chiến sĩ, nhân viên y tế và lực lượng chuyên môn đang thực hiện nhiệm vụ. Trong không gian trang nghiêm, ai cũng làm việc khẩn trương nhưng hết sức cẩn trọng, như thể mỗi động tác đều là sự tri ân đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc.
Sau lễ dâng hương tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Thái Nguyên phối hợp với UBND xã Phú Lương triển khai quy trình kỹ thuật lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin.
Từng phần mộ được mở theo đúng quy trình kỹ thuật. Mọi công đoạn, từ khai quật, lấy mẫu, số hóa thông tin đến hoàn thiện hồ sơ đều được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định của Bộ Quốc phòng. Mỗi mẫu hài cốt được bảo quản cẩn thận, mỗi thông tin đều được đối chiếu, ghi chép đầy đủ nhằm bảo đảm tính chính xác cao nhất trước khi gửi giám định ADN.
Theo kế hoạch, tại Nghĩa trang liệt sĩ Phấn Mễ sẽ lấy mẫu đối với 27 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Sau khi hoàn thành, xã Phú Lương sẽ hoàn tất việc lấy mẫu 50 phần mộ liệt sĩ, bao gồm 23 phần mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Đu - Động Đạt đã được thực hiện trước đó.
Việc lấy mẫu ADN không chỉ phục vụ công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mà còn mở ra cơ hội để nhiều gia đình tìm lại người thân đã hy sinh sau nhiều thập kỷ mong mỏi. Đó cũng là sự tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", thể hiện trách nhiệm và lòng biết ơn của các thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.
Bà Phạm Thị Lan Anh, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Lương, chia sẻ: "Địa phương xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm thiêng liêng đối với các Anh hùng liệt sĩ. Chúng tôi phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chuyên môn, tạo mọi điều kiện thuận lợi để việc lấy mẫu diễn ra đúng quy trình, trang nghiêm, an toàn và chính xác, với mong muốn góp phần giúp các liệt sĩ sớm được xác định danh tính, trở về với gia đình."
Quyết tâm hoàn thành trước thời hạn
Không chỉ tại Phú Lương, những ngày này, "Chiến dịch 500 ngày đêm thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đang được triển khai đồng loạt trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
Theo kế hoạch, tỉnh sẽ tổ chức lấy mẫu tại 49 nghĩa trang liệt sĩ thuộc 29 xã, phường, với gần 1.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Đây là khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng quân đội, y tế, chính quyền địa phương cùng nhiều cơ quan liên quan.
Tại mỗi nghĩa trang, quy trình lấy mẫu đều được thực hiện theo một quy chuẩn thống nhất. Trước khi mở phần mộ, lực lượng kỹ thuật xác định chính xác vị trí, sau đó dùng máy cắt phần chân mộ với đường cắt thẳng, đều để giữ nguyên kết cấu công trình sau khi hoàn trả.
Tiếp đó, khung nâng chuyên dụng gắn ròng rọc được sử dụng để nhấc phần bê tông phía trên, vừa giảm sức lao động, vừa hạn chế tối đa tác động đến phần mộ. Khi mở được tiểu đựng hài cốt, các chiến sĩ nhẹ nhàng đưa ra khu vực lấy mẫu trong sự chứng kiến của các lực lượng liên quan.
Toàn bộ quá trình đều được ghi nhận bằng hình ảnh, lập hồ sơ và số hóa dữ liệu. Đây là cơ sở quan trọng phục vụ công tác quản lý, đối chiếu và xác định danh tính liệt sĩ sau này.
Tại khu vực lấy mẫu, nhân viên y tế mặc đầy đủ trang phục bảo hộ, lựa chọn những mẫu xương còn đủ điều kiện để phục vụ giám định ADN. Mỗi mẫu sinh phẩm được đánh mã số riêng, niêm phong, bảo quản theo quy định trước khi chuyển tới cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Y tế phân tích.
Sau khi hoàn tất việc lấy mẫu, hài cốt được gói buộc cẩn thận, đặt trở lại tiểu và hoàn mộ nguyên trạng. Mọi công đoạn đều diễn ra với sự tôn kính và trách nhiệm cao nhất, bảo đảm vừa đáp ứng yêu cầu khoa học, vừa giữ gìn sự trang nghiêm của nơi an nghỉ các Anh hùng liệt sĩ.
Thượng tá Nguyễn Ngọc Lâm, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, thành viên Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Thái Nguyên cho biết, các lực lượng tham gia chiến dịch làm việc liên tục, không quản nắng mưa, với quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian sớm nhất.
“Theo kế hoạch của tỉnh, toàn bộ việc lấy mẫu sẽ hoàn thành trước ngày 22/12/2026. Tuy nhiên, Ban Chỉ đạo đặt mục tiêu phấn đấu kết thúc chiến dịch ngay trong tháng 11/2026, sớm hơn gần một tháng so với kế hoạch đề ra. Đến nay, công tác lấy mẫu đã được triển khai tại 3 nghĩa trang và đều bảo đảm đúng tiến độ, quy trình kỹ thuật cũng như chất lượng chuyên môn", Thượng tá Nguyễn Ngọc Lâm nhấn mạnh.
Mỗi mẫu ADN được gửi đi là thêm một tia hy vọng được thắp lên. Phía sau những con số thống kê là biết bao gia đình đã chờ đợi hàng chục năm để biết nơi người thân mình yên nghỉ.
Hành trình xác định danh tính liệt sĩ vì thế không chỉ là nhiệm vụ của khoa học hay của các cơ quan chức năng, mà còn là hành trình gìn giữ ký ức dân tộc, để những người đã hiến dâng cuộc đời cho Tổ quốc không còn nằm lại trong vô danh, và để sự tri ân được trọn vẹn bằng chính tên tuổi của các anh.
