Muôn ngàn nỗi âu lo
Những đợt mưa bão lớn vào năm 2024 và 2025 đã khiến Thái Nguyên hứng chịu ngập lụt nghiêm trọng trên diện rộng. Đặc biệt, mưa lũ do bão số 11 đầu tháng 10/2025 đã khiến mực nước sông Cầu vượt đỉnh lịch sử, làm hàng loạt khu vực trung tâm chìm trong nước. Trên 200.000 hộ dân bị ảnh hưởng, gần 70.000 ngôi nhà ngập nước, hàng nghìn công trình hư hỏng. Nhiều tuyến giao thông bị chia cắt, hệ thống điện và cấp nước gián đoạn trong thời gian dài, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, sản xuất và hoạt động kinh doanh. Tổng thiệt hại ước tính hơn 12.000 tỷ đồng.
Sau những lần bị ngập sâu kéo dài, tâm lý ứng phó của người dân đã có nhiều thay đổi. Bước vào đầu mùa mưa năm nay, từ kinh nghiệm thực tế, nhiều gia đình chủ động theo dõi thông tin thời tiết, chuẩn bị phương án kê cao tài sản, tích trữ nhu yếu phẩm, gia cố nhà cửa và sẵn sàng ứng phó khi xuất hiện mưa lớn.
Nhà anh Bàng Khánh Nhâm (phường Quan Triều) nằm ngay sát bờ sông Cầu, nơi bị lũ tràn vào tàn phá nặng nề. Anh cho biết, đồ đạc trong nhà đều đã hư hỏng và phải thay mới, gia đình chọn mua bàn ghế và đồ dùng chủ yếu là vật liệu nhựa tổng hợp, chống thấm, tránh ẩm mốc, không bị cong vênh hay mòn rỉ vì ngâm nước. “Hai lần lũ lụt vừa rồi, gia đình tôi bị bất ngờ nửa đêm, không thể trở tay. Chúng tôi đã quá mệt mỏi và lo sợ, bây giờ chỉ cần thấy trời mưa là sẵn sàng lên xe sơ tán cả nhà bất kì lúc nào”, anh Nhâm chia sẻ.
Với gia đình anh Bùi Xuân Mạnh (phường Linh Sơn), trận lũ lụt kinh hoàng năm trước khiến tầng 1 ngôi nhà chìm trong hơn 2m nước. Nhiều đồ đạc quan trọng như tủ lạnh, tivi, loa đài đã được anh di chuyển lên tầng 2. Bộ bàn ghế sô pha được thay bằng loại nhỏ gọn, có thể khiêng qua cầu thang. “Nhà tôi ở ngay sau bờ sông nên khi lũ về thì mực nước dâng rất nhanh. Tôi xác định chỉ có cách theo sát thông tin thời tiết, nếu thấy nguy cơ ngập lụt là phải cất dọn đồ lên cao, cả nhà di chuyển xe đi tránh lũ”, anh Mạnh lo lắng.
Tại khu vực chợ Túc Duyên (phường Phan Đình Phùng), trong khi việc sửa chữa xe cộ và đồ đạc vì trận lũ năm ngoái còn chưa xong, người dân ở đây đã phải lo đến mùa lũ sắp đến. Nhiều gia đình ở nhà cấp 4 đang tìm cách gia cố, thiết kế thêm mái che tầng 2 để có phương án chỗ chạy lũ. “Hậu quả trận lũ năm ngoái quá kinh hoàng. Nhà tôi hỏng hết đồ đạc vì chỉ có 1 tầng không chạy đi đâu được. Giấy tờ bị mất, bây giờ còn chưa làm lại được. Xe hỏng thì sửa 3 tháng mới xong, lấy về đi được mấy hôm lại hỏng, bây giờ vẫn chưa khắc phục được. Nhà tôi đang phải bắt thêm cầu thang phụ, làm mái và quây che thành tầng 2, có chỗ cao hơn mà chạy”, chị Nguyễn Hồng Oanh lo lắng.
Song hành giữa giải pháp lâu dài và ứng phó khẩn cấp
Những trận lũ lớn trong hai năm liên tiếp đã cho thấy rõ những hạn chế trong hệ thống hạ tầng tiêu thoát nước của khu vực trung tâm tỉnh Thái Nguyên. Ngoài yếu tố mưa lớn bất thường, nguyên nhân đáng chú ý là hệ thống thoát nước chưa đồng bộ, nhiều tuyến cống xuống cấp, khả năng tiêu thoát còn hạn chế trong khi diện tích bê tông hóa tăng nhanh do quá trình đô thị hóa. Một số khu vực xuất hiện tình trạng “thắt cổ chai” trong tiêu thoát nước; nhiều tuyến thoát nước thiếu liên kết tổng thể. Bên cạnh đó, lòng sông Cầu đoạn qua trung tâm bị bồi lắng kéo dài, thu hẹp dòng chảy, làm giảm khả năng thoát lũ khi nước từ thượng nguồn dồn về lớn.
Trước thực tế này, tỉnh Thái Nguyên đang triển khai đồng loạt nhiều giải pháp nhằm giảm nguy cơ ngập úng đô thị. Các đơn vị chức năng tập trung nạo vét hệ thống cống rãnh, khơi thông dòng chảy, xử lý các điểm vi phạm hành lang thoát nước; đồng thời cải tạo hố ga, mở rộng các tuyến cống chính và bổ sung cửa thu nước tại những vị trí thường xuyên ngập sâu.
Tại phường Phan Đình Phùng, nhiều hạng mục hạ tầng kỹ thuật được triển khai theo quyết định xây dựng công trình khẩn cấp của UBND tỉnh. Một số khu vực sau cải tạo đã cho thấy hiệu quả bước đầu. Tại nút giao Minh Cầu - Hoàng Văn Thụ, nơi từng thường xuyên xảy ra úng ngập, nước đã rút nhanh hơn trong các trận mưa đầu mùa, giao thông cơ bản được duy trì ổn định. Tuy nhiên, tại một số vị trí đang thi công như khu vực cổng Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, đoạn đường Hoàng Văn Thụ gần Trường Mầm non 19-5, tình trạng nước rút chậm vẫn còn xảy ra do công trình chưa hoàn thiện hoặc chưa lắp đặt đầy đủ cửa thu nước.
Song song với các giải pháp trước mắt, nhiều dự án quy mô lớn đang được đẩy nhanh tiến độ. Dự án cầu Gia Bẩy mới với tổng mức đầu tư trên 600 tỷ đồng được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện khả năng thoát lũ cho sông Cầu đoạn qua trung tâm thành phố. Hiện nay, các nhà thầu đang tập trung thi công phần trụ cầu để kịp tiến độ trước mùa mưa lớn.
Đáng chú ý, tuyến đê Hữu Cầu đoạn từ cầu Cao Ngạn đến đập Thác Huống được xác định là công trình trọng điểm trong hệ thống chống ngập lụt khu vực trung tâm tỉnh. Dự án có chiều dài khoảng 15,9km, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 8.500 tỷ đồng từ nguồn ngân sách Trung ương hỗ trợ và ngân sách tỉnh. Công trình được triển khai theo lệnh xây dựng khẩn cấp nhằm đáp ứng yêu cầu phòng chống lũ, thoát lũ cho khu vực trung tâm, đồng thời kết hợp phát triển giao thông, mở rộng không gian đô thị và khai thác quỹ đất hai bên tuyến.
Hi vọng, sự song hành giữa giải pháp lâu dài và ứng phó khẩn cấp sẽ giúp Thái Nguyên chủ động hơn, giảm bớt thiệt hại trước tình hình thiên tai bão lũ cực đoan ngày càng diễn biến phức tạp.
