'Tam giác' giáo dục: Trách nhiệm nêu gương

Vì vậy, giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh không thể chỉ giới hạn trong nhà trường, mà cần sự chung tay của gia đình, cộng đồng và một môi trường xã hội lành mạnh.

Nêu gương và làm gương

Trên fanpage của Trường Võ Thị Sáu (Hải Châu, Đà Nẵng) vẫn lưu một clip ngắn ghi lại cảnh ô tô phụ huynh đi sâu vào sân trường để đón con, dù đã có barie cảnh báo. Nhà trường thường xuyên nhắc nhở phụ huynh phối hợp bảo đảm trật tự giao thông trước cổng trường, như đội mũ bảo hiểm cho cả phụ huynh và học sinh, đỗ ô tô cách cổng trường tối thiểu 5 mét…

Tuy nhiên, việc chấp hành vẫn chưa nghiêm. Nhà trường kỳ vọng phụ huynh thực hiện đúng quy định khi đưa đón con, không chỉ để bảo đảm an toàn, mà còn góp phần giáo dục học sinh ý thức chấp hành luật giao thông.

GS.TS Trần Văn Nam - nguyên Giám đốc Đại học Đà Nẵng, cho rằng giáo dục đạo đức và thói quen cho học sinh, trước hết bắt đầu từ nền tảng gia đình – điều thường được gọi là “nếp nhà”. Những bài học như chấp hành luật giao thông, giữ gìn vệ sinh nơi công cộng… chỉ thực sự trở thành thói quen khi học sinh ra khỏi cổng trường vẫn được gia đình nhắc nhở và làm gương.

“Nếu người lớn không nêu gương, mọi phương pháp giáo dục đối với thế hệ trẻ sẽ khó đạt hiệu quả, thậm chí phản tác dụng. Việc hình thành nhân cách cho học sinh cần được bồi đắp từ những điều rất đời thường trong gia đình và cộng đồng: Cách ứng xử với người xung quanh, ý thức chấp hành pháp luật, thái độ khi tham gia giao thông hay cách sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm. Những điều tưởng nhỏ nhưng được vun đắp lâu dài sẽ trở thành nền tảng cho sự trưởng thành của mỗi học sinh” – ông Nam phân tích.

Ông Lê Mạnh Tấn - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Thoại (Đà Nẵng), cho rằng trong giáo dục văn hóa ứng xử học đường và hình thành nhân cách cho học sinh, các trường chú trọng giải pháp nêu gương.

“Chúng tôi tận dụng mạng xã hội như một kênh tuyên truyền các thông tin chính thống, lan tỏa thông điệp tích cực. Mạng xã hội có nhiều tác động tốt đối với học sinh, sinh viên, nhưng mặt trái cũng đáng lo ngại. Thông tin xấu nhiều vì tin tốt quá ít. Nếu tăng số lượng tin tốt, tin xấu sẽ giảm. Hàng tuần, fanpage của Đoàn trường đăng tải những câu chuyện người tốt, việc tốt, hành động đẹp, tấm lòng nhân ái nhằm định hướng giá trị sống cho học sinh” – ông Tấn chia sẻ.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, trong mối quan hệ giữa nhà trường – gia đình – xã hội để giáo dục toàn diện học sinh, điều quan trọng là định hướng rõ sự gắn kết giữa các bên. Sẽ khó đạt hiệu quả nếu nhà trường hướng học sinh theo một chuẩn mực, gia đình dạy theo cách khác, còn ngoài xã hội các em lại tiếp nhận những thông điệp lệch hướng.

Vì vậy, mối quan hệ nhà trường – gia đình – xã hội cần được nhìn nhận như một chỉnh thể gắn bó, trong đó mỗi bên ý thức rõ vai trò của mình. Đặc biệt, sự nêu gương của người lớn có ý nghĩa then chốt; khi người lớn hành xử chuẩn mực, trẻ em mới có cơ sở để noi theo.

Liền mạch trong gắn kết

Cô Nguyễn Trần Thu Hà - Trường THCS Hoàng Sa (phường Sơn Trà, TP Đà Nẵng), cho biết cô thường dành thời gian buổi chiều cho công tác chủ nhiệm.

“Có phụ huynh trao đổi rất chân tình, nhưng do điều kiện hạn chế nên nếu cô giáo nhắn tin về tình hình học tập của con thì phụ huynh cũng chỉ biết vậy. Với những trường hợp đó, giáo viên phải đến tận nhà để bảo đảm thông tin hai chiều, khi đó việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường mới hiệu quả.

Có em chỉ ở với ông bà, thiếu sự chăm sóc của cha mẹ; có em mẹ bận buôn bán, nên phải lựa lúc phụ huynh có mặt ở nhà để trao đổi, không thể nói chuyện học hành của con ở nơi hàng quán”, cô Hà chia sẻ. Nhờ nắm sát hoàn cảnh từng học sinh, cô có thể biết được những nơi các em lui tới khi trốn tiết, bỏ nhà đi chơi – điều mà nhiều phụ huynh không nắm được.

Trong khi đó, ông Phạm Thanh Bửu – Hiệu trưởng Trường THCS Ngô Thì Nhậm (Liên Chiểu, Đà Nẵng), cho rằng để việc giáo dục, tuyên truyền phòng, chống thuốc lá trong học sinh hiệu quả cần có sự vào cuộc của gia đình.

“Chỉ tuyên truyền thôi chưa đủ. Mỗi cán bộ, giáo viên phải theo sát để nắm bắt tâm lý, kịp thời phát hiện, hỗ trợ và ngăn chặn hành vi hút thuốc lá, thuốc lá điện tử hay sử dụng các chất gây nghiện. Khi được quan tâm, động viên kịp thời, học sinh sẽ tránh được sự cám dỗ của khói thuốc”, ông Bửu nói.

Thực tế tại nhiều trường học cho thấy, khi sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình được duy trì thường xuyên, việc giáo dục học sinh thuận lợi hơn. Không chỉ trao đổi kết quả học tập, nhiều trường còn chia sẻ với phụ huynh về nền nếp sinh hoạt, kỹ năng ứng xử và những thay đổi tâm lý của học sinh.

Các kênh liên lạc như nhóm phụ huynh, sổ liên lạc điện tử hay các buổi gặp gỡ định kỳ giúp giáo viên và cha mẹ nắm bắt thông tin kịp thời, từ đó điều chỉnh cách giáo dục. Theo các nhà quản lý giáo dục, khi phụ huynh hiểu rõ định hướng của nhà trường, việc đồng hành cùng con trong học tập và rèn luyện sẽ hiệu quả hơn.

Bên cạnh gia đình và nhà trường, môi trường xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách học sinh. Không gian văn hóa cộng đồng, hoạt động của các đoàn thể địa phương hay những chương trình dành cho thanh thiếu niên đều có thể trở thành môi trường giáo dục tích cực. Thông qua hoạt động tình nguyện, bảo vệ môi trường, sinh hoạt văn hóa – thể thao, học sinh có thêm cơ hội rèn luyện tinh thần trách nhiệm, kỹ năng hợp tác và ý thức vì cộng đồng.

Tuy vậy, ở không ít nơi, sự gắn kết giữa ba chủ thể này vẫn còn hình thức. Có trường hợp nhà trường tích cực tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng nhưng phụ huynh chưa thực sự theo sát; trong khi ngoài xã hội, học sinh lại tiếp xúc với nhiều nội dung thiếu lành mạnh trên mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.

Mới đây, một tài khoản mạng xã hội tự xưng là phụ huynh học sinh lớp 11 tại một trường THPT ở Đà Nẵng đăng tải nhiều ý kiến công kích giáo viên và môi trường giáo dục khi nhà trường tổ chức hoạt động trải nghiệm.

Các nội dung mang tính chủ quan, không kèm dẫn chứng cụ thể nhưng nhanh chóng lan truyền, gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của cơ sở giáo dục. Dưới bài viết xuất hiện nhiều bình luận của học sinh với ngôn từ thiếu chuẩn mực, thậm chí phản cảm, cho thấy sự lệch lạc trong cách ứng xử và bày tỏ quan điểm trên không gian mạng. Những “khoảng trống” như vậy dễ khiến học sinh rơi vào tình trạng thiếu định hướng.